روزنامه جهان صنعت

نقشه خاورمیانه را باز کنید. در مرکز آن کشوری قرار دارد که دومین ذخایر گاز طبیعی و چهارمین ذخایر نفت جهان را در خاک خود دارد، با ۱۷کشور همسایه مجاور است، دسترسی به ‌دو دریای استراتژیک دارد و جمعیت تحصیلکرده و جوانی که در منطقه کم‌نظیر است.

۳‌هزار دلار؛ این عددی است که سخنگوی دولت ایران چند روز پیش اعلام کرد  خسارت سرانه هر ایرانی از ۴۰ روز جنگ. اما این عدد سرد و انتزاعی وقتی به زندگی واقعی ترجمه می‌شود، تصویر متفاوتی می‌سازد: یک خانواده چهارنفره ایرانی که پیش از جنگ هم زیر فشار تورم ۵۰‌درصدی نفس می‌کشید، حالا باید با ۱۲‌هزار دلار خسارت سرانه کنار بیاید؛ رقمی که از درآمد سالانه بسیاری از این خانوارها بیشتر است.

جمعه 28‌فروردین‌ماه ساعت ۱۰صبح نفت برنت در عرض ۳۰دقیقه ۱۱درصد سقوط کرد. دلیلش یک‌اعلامیه کوتاه از تهران بود: تنگه‌هرمز برای همه کشتی‌های تجاری باز است.

چهارقرن پیش ویلیام شکسپیر در «هملت» پرسشی را طرح کرد که ماندگار شد: «بودن یا نبودن؟» امروز در آستانه پایان آتش‌بس میان ایران و آمریکا، همان پرسش به شکلی دیگر و در قالبی کاملا عینی و اقتصادی بازتولید شده است: «رفتن یا نرفتن به مذاکرات؟»

در طب سنتی ایران وقتی زخمی عفونت می‌کرد و دوا کارگر نمی‌شد حکیم آهن داغ می‌آورد و روی زخم می‌گذاشت. بیمار از درد فریاد می‌زد. حکیم آرام می‌گفت: «داغ بهتر از دواست.» این را «کَی» می‌نامیدند یعنی سوزاندن برای درمان.

ساعت ۱۱شب بود که دونالد ترامپ پشت گوشی‌اش نشست و تایپ کرد: «ایران تقریبا با همه‌چیز موافقت کرده است.» ۲۰دقیقه بعد سخنگوی وزارت خارجه ایران پشت میکروفن ایستاد و گفت: «هیچ توافقی در کار نیست.» هردو در یک‌لحظه داشتند درباره یک‌واقعیت واحد صحبت می‌کردند. این پارادوکس دیگر صرفا یک‌بازی کلامی سیاسی نبوده بلکه این اقتصاد است.

در تاریخ دیپلماسی کمتر کشوری را می‌توان یافت که در میانه جنگ با زیرساخت‌های آسیب‌دیده، اقتصادی له‌شده زیر تحریم و رهبری تازه‌به‌قدرت‌رسیده، پیشنهادی ده‌بندی روی میز مذاکره بگذارد و بگوید: «این شرایط ماست، نه درخواست.» اما ایران دقیقا همین کار را کرد  و این، نه نشانه ضعف بلکه نشانه یک محاسبه راهبردی عمیق است که درک آن کلید فهم تمام آنچه در اسلام‌آباد گذشت را به دست می‌دهد.

صبح دوشنبه ۱۳ آوریل. ونس هنوز در خواب توافق با ایران بود که دستور صادر شد. یک ناو جنگی از تنگه‌ای گذشت که ایران پنج هفته پیش بسته بود اما این‌بار ماجرا فرق داشت.

ساعت از نیمه‌شب گذشته بود که جی‌دی ونس از هتل سرنا بیرون آمد، چند جمله کوتاه گفت و سوار هواپیما شد.

جهان در یکی از بی‌ثبات‌ترین مقاطع اقتصادی خود ایستاده است؛ جایی که جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل نه‌فقط یک تقابل نظامی بلکه به بزرگ‌ترین اختلال انرژی از دهه‌های اخیر تبدیل شده و شوکی تازه به بازار نفت وارد کرده است.