روزنامه جهان صنعت

در روزهایی که ایران زیر فشار همزمان شوک‌های خارجی و داخلی قرار گرفته بازار کار کشور بیش‌از هر زمان دیگری در کانون توجه اقتصاددانان، سیاستگذاران و افکار عمومی قرار دارد.

صرافی‌های تهران دیروز صبح با تابلویی روبه‌رو شدند که ماه‌ها پیش تصورش هم سخت بود: دلار ۱۸۲‌هزار تومان. این عدد نه محصول یک اتفاق تکنیکی است و نه ناشی از یک سوءتفاهم آماری بلکه فشرده‌ترین روایت ممکن از ۷۳روزی است که ایران در آن به‌سر می‌برد؛ ۷۳روزی که هرمز بسته ماند، نفت صادر نشد، مذاکرات اسلام‌آباد به‌توافق نرسید، و هر خبر ژئوپلیتیک جدید بلافاصله خودش را روی تابلوی صرافان نشان داد.

تصور کنید میلیاردها دلار در حال جابه‌جایی هستند اما هیچ ناظری آنها را نمی‌بیند و هیچ قرارداد رسمی بر آنها نظارت ندارد. این دقیقا وضعیتی است که نظام بانکی ایران در شرایط تحریم تجربه می‌کند.

در نیمه اول سال۲۰۲۵ یعنی تنها چندماه پیش از آغاز جنگ بازارهای خلیج‌فارس چهار و دو دهم‌میلیارددلار سرمایه خارجی در یک‌فصل جذب کردند.

نقشه خاورمیانه را باز کنید. در مرکز آن کشوری قرار دارد که دومین ذخایر گاز طبیعی و چهارمین ذخایر نفت جهان را در خاک خود دارد، با ۱۷کشور همسایه مجاور است، دسترسی به ‌دو دریای استراتژیک دارد و جمعیت تحصیلکرده و جوانی که در منطقه کم‌نظیر است.

۳‌هزار دلار؛ این عددی است که سخنگوی دولت ایران چند روز پیش اعلام کرد  خسارت سرانه هر ایرانی از ۴۰ روز جنگ. اما این عدد سرد و انتزاعی وقتی به زندگی واقعی ترجمه می‌شود، تصویر متفاوتی می‌سازد: یک خانواده چهارنفره ایرانی که پیش از جنگ هم زیر فشار تورم ۵۰‌درصدی نفس می‌کشید، حالا باید با ۱۲‌هزار دلار خسارت سرانه کنار بیاید؛ رقمی که از درآمد سالانه بسیاری از این خانوارها بیشتر است.

جمعه 28‌فروردین‌ماه ساعت ۱۰صبح نفت برنت در عرض ۳۰دقیقه ۱۱درصد سقوط کرد. دلیلش یک‌اعلامیه کوتاه از تهران بود: تنگه‌هرمز برای همه کشتی‌های تجاری باز است.

چهارقرن پیش ویلیام شکسپیر در «هملت» پرسشی را طرح کرد که ماندگار شد: «بودن یا نبودن؟» امروز در آستانه پایان آتش‌بس میان ایران و آمریکا، همان پرسش به شکلی دیگر و در قالبی کاملا عینی و اقتصادی بازتولید شده است: «رفتن یا نرفتن به مذاکرات؟»

در طب سنتی ایران وقتی زخمی عفونت می‌کرد و دوا کارگر نمی‌شد حکیم آهن داغ می‌آورد و روی زخم می‌گذاشت. بیمار از درد فریاد می‌زد. حکیم آرام می‌گفت: «داغ بهتر از دواست.» این را «کَی» می‌نامیدند یعنی سوزاندن برای درمان.

ساعت ۱۱شب بود که دونالد ترامپ پشت گوشی‌اش نشست و تایپ کرد: «ایران تقریبا با همه‌چیز موافقت کرده است.» ۲۰دقیقه بعد سخنگوی وزارت خارجه ایران پشت میکروفن ایستاد و گفت: «هیچ توافقی در کار نیست.» هردو در یک‌لحظه داشتند درباره یک‌واقعیت واحد صحبت می‌کردند. این پارادوکس دیگر صرفا یک‌بازی کلامی سیاسی نبوده بلکه این اقتصاد است.