جنگ مرز نمیشناسد
آلبرت بغزیان، کارشناس مسائل اقتصادی و هیات علمی دانشگاه تهران
جنگ، برخلاف یک رقابت ورزشی مانند کشتی یا بوکس که در چارچوب مشخصی برگزار میشود، مرز نمیشناسد. در جنگ اقتصادی، سیاستهایی مانند تحریمها اعمال میشوند اما زیرساختهای کشور مستقیما تخریب نمیشوند؛ هرچند ممکن است به دلیل کمبود منابع مالی، امکان تکمیل یا توسعه آنها وجود نداشته باشد اما در جنگ نظامی بهویژه با ماهیت جنگهای امروز، شرایط کاملا متفاوت است.
امروزه موشکها و بمبها با سامانههای هدایت دقیق به سمت اهداف مشخص شلیک میشوند. اگرچه این موضوع تا حدی از میزان خسارتهای جانبی میکاهد اما تاسیسات هدف بهطور کامل تخریب میشوند.
در یک جنگ تمامعیار، هر دوطرف تلاش میکنند بیشترین خسارت را به یکدیگر وارد کنند. حمله به زیرساختهای حیاتی مانند شبکههای آب، برق، جادهها، تونلها، پلها و سایر تاسیسات زیربنایی، هزینههای سنگینی به کشور تحمیل میکند. بازسازی این زیرساختها تنها به تامین منابع مالی محدود نمیشود بلکه به زمان، مصالح، نیروی انسانی و امکانات فنی نیز نیاز دارد. ممکن است برخی کشورها برای تسریع روند بازسازی کمک کنند اما حتی در این صورت نیز این فرآیند زمانبر است و همواره این احتمال وجود دارد که زیرساختهای بازسازیشده دوباره هدف حمله قرار گیرند.
به اعتقاد من، تنها راه برونرفت از چنین شرایطی، بازگشت به دیپلماسی است. هرچه روند مذاکره سریعتر آغاز شود، میتوان از عمیقتر شدن خسارتها جلوگیری کرد. هرچند آمریکا آغازگر این وضعیت بوده و شرایطی را رقم زده که به مقابلهبهمثل انجامیده است اما اکنون هر دو طرف باید برای پایان دادن به درگیری تلاش کنند.
در داخل کشور نیز حفظ وحدت ملی اهمیت ویژهای دارد. اختلافنظرها و فضای متشنج در شبکههای اجتماعی نهتنها روند دیپلماتیک را با مانع مواجه کرده بلکه افکار عمومی را نیز دچار تردید میکند که آیا باید مسیر تقابل ادامه پیدا کند یا راهحل در دیپلماسی است. بازگشت هرچه سریعتر به مذاکرات میتواند مانع از گسترش خسارتهایی شود که جبران آنها سالها زمان خواهد برد.مناطق جنوبی کشور با وجود برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز، از محرومترین مناطق ایران بهشمار میروند و مردم این مناطق بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد. حتی پرداخت کمکهای مالی یا توزیع کالا نیز نمیتواند این خسارتها را بهطور کامل جبران کند. در کوتاهمدت میتوان با اقداماتی مانند امدادرسانی، اسکان موقت مردم در مناطق امنتر و مدیریت بهتر بحران بخشی از مشکلات را کاهش داد اما پیامدهای اجتماعی این وضعیت، از جمله مهاجرت اجباری و تغییر الگوی سکونت، در آینده خود را نشان خواهد داد.
از سوی دیگر مناطق جنوبی به دلیل موقعیت جغرافیایی، در دسترسترین نقاط برای حملات هستند. اگر تاسیسات آب و برق این مناطق هدف قرار گیرند، شرایط بهمراتب دشوارتر خواهد شد زیرا کشور حتی در شرایط عادی نیز با کمبود برق روبهرو است و خروج بخشی از تاسیسات از مدار، مشکلات را تشدید خواهد کرد. در نهایت، در جنگ، آنچه تعیینکننده است، قدرت تخریب سلاحها و پرتابههاست و به همین دلیل بار دیگر تاکید میکنم که بازگشت هرچه سریعتر بهدیپلماسی، ضروریترین راهکار برای جلوگیری از تشدید بحران است.
