تحریمهای ثانویه در سایه محاصره دریایی
جهان صنعت- بازار انرژی در حالی وارد مرحلهای تازه از تنشهای ژئوپلیتیکی شده است که آمریکا با تشدید فشار بر خریداران نفت ایران اعلام کرده کشورهایی که همچنان به واردات نفت از تهران ادامه دهند یا منابع مالی ایران را در شبکه بانکی خود نگه دارند، ممکن است مشمول تحریمهای ثانویه شوند؛ اقدامی که میتواند مسیر صادرات نفت ایران، نقش چین در بازار انرژی و حتی ثبات عرضه جهانی نفت را تحتتاثیر قرار دهد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا در اظهاراتی اعلام کرد که واشنگتن بهصورت رسمی به دولتها و بانکهای خارجی هشدار داده است که ادامه همکاری مالی یا خرید نفت ایران میتواند به اعمال تحریمهای ثانویه منجر شود. این موضعگیری در شرایطی مطرح شده که ایالاتمتحده همزمان با ورود جنگ به هفته هفتم، اجرای محاصره دریایی علیه ایران را نیز آغاز کرده و تلاش دارد مسیرهای صادراتی نفت تهران را محدودتر کند.
یکی از محورهای اصلی سیاست جدید واشنگتن هدفگیری مستقیم خریداران آسیایی نفت ایران بهویژه چین است. برآوردها نشان میدهد پیش از تشدید تنشهای اخیر، بیش از ۸۰درصد نفت صادراتی ایران به چین ارسال میشد؛ موضوعی که این کشور را به مهمترین شریک انرژی تهران تبدیل کرده بود. وزیر خزانهداری آمریکا مدعی شد که با اعمال محاصره دریایی انتظار میرود خرید نفت ایران از سوی چین متوقف شود.در همین چارچوب وزارت خزانهداری آمریکا به دو بانک چینی نیز هشدار داده است که در صورت اثبات انتقال منابع مالی ایران از طریق حسابهای آنها، تحریمهای ثانویه علیه این موسسات اعمال خواهد شد. این اقدام نشان میدهد واشنگتن علاوهبر هدف قرار دادن صادرات نفت، شبکه مالی مرتبط با فروش نفت ایران را نیز بهطور همزمان تحتفشار قرار داده است.
با این حال تجربه سالهای گذشته نشان داده است که روابط اقتصادی تهران و پکن حتی در شرایط تحریمهای گسترده نیز ادامه یافته و چین همچنان یکی از مهمترین مسیرهای دور زدن محدودیتهای صادراتی ایران محسوب میشود.
همزمان با هشدار به خریداران نفت ایران، وزارت خزانهداری آمریکا بسته تحریمی جدیدی را نیز علیه شبکه حملونقل نفتی ایران اعمال کرده است. این تحریمها بیش از ۲۴فرد، شرکت و کشتی فعال در حوزه صادرات نفت ایران را هدف قرار داده و بخشی از راهبرد گستردهتر واشنگتن برای محدودسازی درآمدهای انرژی تهران بهشمار میرود.
طبق اعلام این وزارتخانه، بخشی از این تحریمها شبکهای را هدف قرار داده که در سالهای گذشته با فروش نفت ایران در ازای طلای ونزوئلا فعالیت میکرد. این سازوکار تهاتری در دوره ریاستجمهوری نیکلاس مادورو توانسته بود میلیاردها دلار درآمد برای ایران ایجاد کند و یکی از مسیرهای جایگزین تجارت انرژی در شرایط تحریم محسوب میشد.
در کنار این اقدامات، آمریکا اعلام کرده است معافیت ۳۰ روزهای که پیشتر برای صادرات محدود نفت ایران در دریا صادر شده بود، تمدید نخواهد شد. این معافیت که در ماه مارس اجرایی شده بود، به گفته مقامات آمریکایی امکان ورود حدود ۱۴۰میلیون بشکه نفت به بازار جهانی را فراهم کرده و تا حدی از فشار بر عرضه جهانی انرژی کاسته بود.
همزمان با اعلام آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان، وضعیت امنیتی در تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده بازار نفت باقی مانده است. روابط عمومی سپاه پاسداران اعلام کرده این تنگه تحت مدیریت کامل ایران باز است و عبور شناورهای غیرنظامی طبق ضوابط ادامه دارد اما نزدیک شدن شناورهای نظامی به این منطقه نقض آتشبس تلقی خواهد شد. نیروی دریایی سپاه نیز هشدار داده هرگونه تحرک اشتباه در این مسیر راهبردی میتواند با واکنش سخت مواجه شود؛ موضوعی که نشان میدهد ریسک امنیتی در یکی از حیاتیترین گلوگاههای انتقال انرژی جهان همچنان بالا باقی مانده است.
همزمانی تهدید تحریمهای ثانویه، محاصره دریایی و پایان معافیت صادراتی ایران میتواند بازار جهانی نفت را وارد مرحلهای تازه از عدم قطعیت کند. در شرایطی که بخش قابلتوجهی از صادرات نفت ایران بهطور سنتی از مسیرهای غیررسمی و شبکههای واسطهای انجام میشود، تشدید فشار بر بانکها، شرکتهای کشتیرانی و خریداران آسیایی ممکن است حجم صادرات واقعی ایران را کاهش دهد.
از سوی دیگر محدود شدن صادرات ایران در شرایطی رخ میدهد که بازار جهانی انرژی همچنان تحتتاثیر جنگ، اختلال در مسیرهای دریایی و نگرانی درباره امنیت تنگه هرمز قرار دارد. در چنین فضایی هرگونه کاهش عرضه میتواند به افزایش قیمت نفت منجر شود و فشار تازهای بر اقتصادهای مصرفکننده انرژی وارد کند.
