سوخترسانی زیر آتش
جهان صنعت– چهارماه بعد از جنگ ۴۰روزه ابعاد خسارتها به شبکه انتقاد سوخت حالا روشنتر از قبل شده است؛ خسارتهایی که بنا به روایت رسمی معاون وزیر نفت از انهدام ۵۲مخزن نفت شروع شد و با گسترش دامنه جنگ به تخریب تاسیسات انتقال سوخت، کاهش ۲۳۰هزار بشکهای تولید روزانه میعانات گازی پارسجنوبی و وارد آمدن حدود یکمیلیارد دلار خسارت در دو جنگ اخیر منجر شد، با این وجود شبکه سوخت کشور بدون اختلال جدی به کار خود ادامه داد؛ اتفاقی که مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش آن را نتیجه افزایش ذخایر، سناریونگاری پیش از بحران، افزایش تولید و آغاز فوری بازسازی تاسیسات میداند.
محمدصادق عظیمیفر، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی با تشریح آنچه طی یکسال گذشته بر شبکه تولید، انتقال و توزیع سوخت کشور گذشته است، گفت: صنعت پالایش و پخش در شرایطی وارد دوره جنگ شد که از قبل با مجموعهای از ناترازیها دست و پنجه نرم میکرد. ایران از حدود سال۱۴۰۱ دوباره به واردکننده بخشی از بنزین و گازوئیل مورد نیاز خود تبدیل شده بود، مصرف فرآوردههای نفتی سالانه ۶ تا ۷درصد رشد میکرد و سطح ذخایر سوخت در نیروگاهها و انبارهای شرکت ملی پخش نیز در وضعیت مناسبی قرار نداشت.
به گفته او، آثار این وضعیت در همان زمستان۱۴۰۳ نمایان شد؛ زمانی که پایین بودن ذخایر نیروگاهی به مشکلات تامین سوخت و قطعی برق منجر شد. بر همین اساس شرکت ملی پالایش و پخش پیش از وقوع جنگ سیاست افزایش تولید، بالا بردن ذخایر و مدیریت مصرف را در دستور کار قرار داد؛ سیاستی که بعدتر در جریان حملات به زیرساختهای نفتی به یکی از عوامل اصلی حفظ شبکه سوخت تبدیل شد.
عظیمیفر میگوید خوراک پالایشگاهها در دوره استقرار دولت حدود ۴درصد افزایش یافت و بهدنبال آن تولید بنزین و نفتگاز نیز حدود ۴درصد بالا رفت. تعمیرات اساسی بهموقع، افزایش ضریب آمادگی تاسیسات پالایشی، رفع گلوگاهها و بهرهبرداری از طرحهای جدید از دیگر اقداماتی بود که برای رساندن تولید به حداکثر ظرفیت انجام شد. در همین مدت چهار طرح کیفیسازی نیز با سرمایهگذاری ۸۷۵میلیون دلار به بهرهبرداری رسید.
روایتی از آتش تا بازسازی
مهمترین آزمون صنعت پالایش و پخش با آغاز حملات به زیرساختهای تولید، انتقال و ذخیرهسازی سوخت شکل گرفت. برآورد اولیه شرکت ملی پالایش و پخش نشان میدهد حدود یکمیلیارد دلار خسارت به این تاسیسات وارد شده است. یکی از سنگینترین حملات، انبارهای نفت استانهای تهران و البرز را هدف قرار داد؛ جایی که از مجموع ۹۷ مخزن، ۵۲مخزن با ظرفیت اسمی یکمیلیارد لیتر منهدم شد.
همزمان تاسیسات انتقال فرآورده در ری نیز هدف قرار گرفت. عظیمیفر میگوید: تلمبهخانههایی که وظیفه انتقال سوخت از نیمه جنوبی کشور به سمت نوار شمالی را برعهده داشتند بهطور کامل تخریب شدند، حدود ۲۵ الکتروموتور از بین رفت و مخازن تعادلی، منیفولدها و سایر تجهیزات این مجموعه نیز آسیب دید.
اهمیت این حمله تنها به تامین سوخت تهران و البرز محدود نبود. به گفته معاون وزیر نفت، هدف از تخریب تاسیسات ری ایجاد اختلال در شبکه سوخت بخش بزرگی از شمال کشور بود و در صورت توقف جریان انتقال، استانهای واقع در نوار شمالی از خراسانها تا آذربایجانها میتوانستند با مشکل مواجه شوند.
در پارسجنوبی نیز حدود ۲۳۰هزار بشکه در روز از تولید میعانات گازی از دست رفت؛ اتفاقی مهم از این جهت که حدود ۶۰درصد بنزین کشور وابسته به میعانات گازی پارسجنوبی است. پالایشگاه لاوان، برخی دیگر از تاسیسات پالایشی، مراکز ذخیرهسازی و تاسیسات سوختگیری هوایی نیز در جریان حملات آسیب دیدند.با این حال عظیمیفر میگوید فرآیند بازسازی تقریبا از روز بعد از حملات آغاز شد و بخش عمده ظرفیتهای آسیبدیده دوباره به مدار بازگشت. او تاکید دارد بخشی از جزئیات اقدامات عملیاتی به دلیل ملاحظات جنگی قابل انتشار نیست اما نتیجه این اقدامات آن بود که با وجود تخریب بخشی از ظرفیت ذخیرهسازی و انتقال، مردم با کمبود سوخت مواجه نشدند.در کنار خسارت مستقیم جنگ، محدودیت واردات نیز فشار مضاعفی بر شبکه تامین وارد کرد. بخش مهمی از واردات فرآورده از مسیر جنوب کشور انجام میشد که در پی محاصره و محدودیتهای ایجادشده، دسترسی به این مسیر نیز دشوار شد. به گفته عظیمیفر، همین شرایط اهمیت برنامهریزی پیشینی را دوچندان کرد.
یکی از اقدامات کلیدی شرکت ملی پالایش و پخش پیش از جنگ، تدوین سناریوهای مختلف برای اختلال احتمالی در تولید، انتقال، ذخیرهسازی یا واردات بود. براساس این سناریونگاری، مسیرها و راهکارهای جایگزین از قبل طراحی شده بود تا در صورت وقوع بحران، شبکه بتواند سریعتر واکنش نشان دهد. همزمان سطح ذخایر سوخت نیز پیش از وقوع شوکهای جنگی افزایش یافته بود تا در صورت آسیب دیدن تاسیسات یا افزایش ناگهانی مصرف، امکان ادامه تامین وجود داشته باشد.
از ذخیرهسازی پیش از جنگ تا توقف واردات گازوئیل
مدیریت مصرف ضلع دیگر برنامه عظیمیفر برای افزایش تابآوری شبکه سوخت بود. در بخش نفتگاز، در حالی که براساس روند گذشته باید مصرف در سال۱۴۰۴ حدود ۴درصد افزایش پیدا میکرد، مصرف ۴درصد کاهش یافت به این معنی که نسبت به روند طبیعی، حدود ۸درصد کاهش مصرف ایجاد شد. رشد مصرف بنزین نیز از حدود ۶درصد در سال به حدود یکدرصد محدود شد.اصلاح نظام تخصیص گازوئیل، تعیین الگوی مصرف برای برخی بخشها، تحلیل دادههای مصرف، شناسایی انحرافات در بخش حملونقل و مقابله با مبادی قاچاق ازجمله اقداماتی بود که بهگفته مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش در کنترل مصرف نقش داشت.نتیجه این سیاستها در تجارت سوخت نیز نمایان شد. ایران در سال۱۴۰۳ حدود یکمیلیارد و ۲۰۰میلیون دلار گازوئیل وارد کرده بود اما این رقم در سال۱۴۰۴ تقریبا به صفر رسید و در سال۱۴۰۵ نیز تاکنون واردات گازوئیل انجام نشده است. این اتفاق در حالی رخ داد که تامین سوخت نیروگاهها نیز بدون مشکل ادامه پیدا کرد و به گفته عظیمیفر، ذخایر نفتگاز نیروگاهی و ذخایر شرکت ملی پخش اکنون در وضعیت مطلوبی قرار دارد.در حوزه بنزین نیز علاوهبر اصلاح سهمیههای تخصیصی، احیای CNGو توسعه سوختهای جایگزین دنبال شد. میزان تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانهسوز و تعویض مخازن فرسوده CNG نسبتبه دولت قبل حدود ۴۶درصد افزایش یافته است. همچنین برای ۲۳۲ جایگاه مجوز ایجاد ایستگاه شارژ خودروهای برقی صادر شده و تجهیزات شارژ در حدود ۳۰ جایگاه نصب شده است. توسعه LPG و نوسازی ناوگانی که بیش از ۵۳درصد آن فرسوده است نیز در برنامه قرار دارد.
درمجموع این اقدامات موجب شد واردات فرآوردههای نفتی در سال۱۴۰۴ نسبت به سال۱۴۰۳ حدود ۴۰۰میلیون دلار کاهش یابد و همزمان امکان افزایش ذخایر فراهم شود.
اکنون شرکت ملی پالایش و پخش علاوه بر بازسازی تاسیسات آسیبدیده در جنگ، افزایش ظرفیت تولید و تقویت زیرساختها را دنبال میکند. پالایشگاه آتش جنوبی در کنگان آماده بهرهبرداری است و پالایشگاه مهر خلیجفارس نیز قرار است تا پایان سال به مدار بیاید. طرح کیفیسازی بنزین پالایشگاه تهران نیز در برنامه امسال قرار دارد. نزدیک به هزار کیلومتر خط لوله از ابتدای دولت تاکنون بهرهبرداری شده و خطوط جدید انتقال فرآورده نیز در دست اجراست.
عظیمیفر میگوید برآورد شرکت ملی پالایش و پخش این است که با ادامه مدیریت مصرف و همراهی مردم، امکان تامین پایدار سوخت تا پایان سال وجود دارد آنهم در شرایطی که بخشی از زیرساختهای کشور همچنان در حال بازسازی است و محدودیتهای وارداتی نیز ادامه دارد.
منبع: ایرنا
