بانکها؛ شریک توسعه یا عامل تشدید رکود تولید؟
اکبر صادقی، رییس هیات حمایت از صنایع
سالهاست که فعالان اقتصادی و صاحبان صنایع، یکی از مهمترین موانع تداوم تولید و فعالیت بنگاههای اقتصادی را نظام تامین مالی کشور میدانند. در شرایطی که واحدهای تولیدی برای تامین سرمایه در گردش، خرید مواد اولیه، پرداخت دستمزد نیروی انسانی، نوسازی ماشینآلات و توسعه خطوط تولید خود به منابع مالی نیاز دارند، دسترسی دشوار به تسهیلات بانکی، نرخهای بالای سود، اخذ وثایق سنگین و فرآیندهای پیچیده و زمانبر بانکی، بسیاری از بنگاهها را با بحران نقدینگی مواجه کرده است.
تولیدکننده برای ادامه فعالیت خود نیازمند جریان مستمر نقدینگی است و هرگونه وقفه در تامین منابع مالی میتواند زنجیره تولید را با اختلال مواجه کند. افزایش هزینههای تولید در کنار تورم، نوسانات نرخ ارز، کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان و رکود بازار، فشار مضاعفی بر واحدهای صنعتی وارد کرده است. در چنین شرایطی اگر منابع بانکی نیز با هزینه بالا و در چارچوبی دشوار در اختیار تولیدکننده قرار گیرد، توان بنگاه برای ادامه فعالیت و حفظ ظرفیت تولید کاهش خواهد یافت.
ورشکستگی یا تعطیلی یک واحد تولیدی معمولا حاصل مجموعهای از عوامل مانند رکود بازار، تورم، نوسانات ارزی، سیاستهای اقتصادی، افزایش هزینههای تولید و مشکلات مدیریتی است اما زمانیکه نظام بانکی به جای ایفای نقش حمایتی، هزینه تامین مالی را افزایش میدهد یا در بازپرداخت، استمهال و تمدید تسهیلات انعطاف لازم را ندارد، مشکلات موجود تشدید شده و احتمال توقف تولید افزایش مییابد.
در بسیاری از موارد واحدهای صنعتی نه به دلیل ضعف در تولید یا نبود بازار بلکه به علت کمبود سرمایه در گردش و فشار ناشی از تعهدات بانکی، ناچار به کاهش ظرفیت تولید، تاخیر در پرداخت حقوق، تعدیل نیروی انسانی و حتی تعطیلی کامل شدهاند. توقف فعالیت یک واحد تولیدی نیز صرفا به معنای از دست رفتن یک کسبوکار نیست بلکه زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی و اجتماعی را بهدنبال دارد و اشتغال، سرمایهگذاری، درآمدهای دولت و رشد اقتصادی را تحتتاثیر قرار میدهد.
اگر قرار است تولید موتور محرک اقتصاد باشد، نظام بانکی نیز باید از نگاه صرفا درآمدمحور فاصله گرفته و خود را بهعنوان شریک واقعی بخش تولید تعریف کند. تامین مالی هدفمند، تسهیل دسترسی بنگاههای مولد به منابع، کاهش بوروکراسی اداری و بانکی، بازنگری در نرخ سود تسهیلات تولیدی و ایجاد انعطاف بیشتر در بازپرداخت بدهیها میتواند بخشی از فشار موجود بر صنایع را کاهش دهد.
حمایت از بنگاههای مولد درواقع حمایت از اشتغال، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی کشور است. نظام تامین مالی زمانی میتواند نقش موثر خود را ایفا کند که منابع بانکی به جای ایجاد فشار بیشتر بر تولیدکننده، در خدمت حفظ ظرفیتهای موجود، نوسازی صنایع و توسعه فعالیتهای اقتصادی قرار گیرد. اصلاح این روند میتواند از رکود بیشتر صنعت جلوگیری کرده و زمینه را برای رونق پایدار تولید فراهم کند.
