پایان عصر طلایی داووس
محمدرضا ستاری- روح گفتوگو شعاری که برای نشست امسال مجمع جهانی اقتصاد(داووس)، انتخاب شده است در نگاه اول بیشتر به یک اغراق قهرمانانه میماند؛ آن هم در شرایطی که مهمان این نشست دونالد ترامپ طی یک سال گذشته مشغول درهم شکستن نظم جهانی بوده است.
رییسجمهور آمریکا اینبار در حالی در دامنه کوههای پوشیده از برف سوییس فرود میآید که بزرگترین هیات آمریکایی تاریخ مجمع جهانی اقتصاد را با خود همراه دارد؛ هیاتی که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی و استیو ویتکاف، نماینده ویژه را نیز دربر میگیرد.
این در حالی است که سال گذشته تنها چند روز پس از دومین مراسم تحلیف خود، ترامپ از طریق ارتباط ویدئویی در داووس حاضر شد و سخنرانی تند و کوبندهای ایراد کرد؛ صحبتهایی که در آن تهدید به اعمال تعرفههای فراگیر کرد، از کشورهای عضو ناتو خواست هزینههای دفاعی خود را افزایش دهند و به فدرالرزرو فرمان داد فورا نرخ بهره را کاهش دهد. این سخنرانی، همانطور که بعدها روشن شد، لحن و مسیر ۱۲ماه بعد را تعیین کرد.
فروپاشی نظم جهانی
در همین رابطه طبق گزارشی که روزنامه گاردین منتشر کرده، یک سال بعد آنچه از نظم جهانی مبتنی بر قواعد باقی مانده بود اکنون با شتاب در حال فروپاشی است و روح گفتوگو بهوضوح کمیاب شده است. در واقع نشست امسال در زمانی برگزار میشود که جهان با تلاطم ژئوپلیتیکی بیسابقهای روبهرو است. جنگ در اوکراین همچنان ادامه دارد و ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور این کشور در حالی راهی داووس میشود که تلاش خود را برای جلب حمایتهای بیشتر ادامه میدهد.
تنها چند روز پیش از حرکت به سوی مجمع جهانی اقتصاد، ترامپ رهبران اروپایی را با تهدید به اعمال تعرفههای تنبیهی علیه متحدان از جمله بریتانیا شوکه کرد؛ تهدیدی که در صورت حمایت نکردن آنها از طرح او برای الحاق گرینلند مطرح شد. درپی این اظهارات، سفیران اتحادیه اروپا روز یکشنبه نشستهای اضطراری برگزار کردند، در حالی که رهبرانشان خود را برای پیوستن به ترامپ در آلپ آماده میکردند.
وقتی مجمع جهانی اقتصاد از بیش از ۱۳۰۰ سیاستمدار، رهبر تجاری و دانشگاهی درباره نگرانیهایشان نسبت به آینده پرسش کرد، آنها تقابل ژئواکونومیکی را بهعنوان فوریترین خطر دو سال آینده معرفی کردند یعنی رویارویی قدرتهای بزرگ برای سلطه اقتصادی.
دومین گزینه پرطرفدار نیز وقوع جنگ آشکار میان کشورها بود. تنها در هفتههای اخیر، ترامپ نیروهایی را برای بازداشت نیکلاس مادورو، رییسجمهور ونزوئلا اعزام کرده و مدعی شده اوکراین نسبت به روسیه تمایل کمتری به صلح دارد.
با این حال در شرایطی که چندجانبهگرایی یعنی هدفی که مجمع جهانی اقتصاد برای ترویج آن تاسیس شده بود ظاهرا به آخر خط رسیده، نشانههایی از مقاومت نیز دیده میشود. این امر هفته گذشته در تصمیم بیسابقه روسای بانکهای مرکزی که معمولا محتاط و کمحرف هستند بهوضوح نمایان شد؛ زمانی که آنها با انتشار یک نامه مشترک و کمسابقه، وارد مناقشه بر سر استقلال جروم پاول رییس فدرالرزرو آمریکا شدند.
دفاع از تجارت آزاد
در چنین شرایطی در حالی که ترامپ با هیاتی پرشمار به داووس میآید، دیگر رهبران با هدف دفاع از تجارت آزاد، همکاری فراآتلانتیکی و حمایت قاطع از اوکراین در برابر روسیه راهی این نشست میشوند. از جمله این افراد میتوان به مارک روته، دبیرکل ناتو، رییسجمهور فرانسه و رییس کمیسیون اروپا اشاره کرد. یکی دیگر از حاضران، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، خواهد بود.
او روز پنجشنبه گذشته هنگام مرور اولویتهای خود برای سال ۲۰۲۶، گفت: وقتی رهبران بهطور آشکار قوانین بینالمللی را زیرپا میگذارند نهتنها نظم جهانی را تضعیف میکنند بلکه سابقهای خطرناک بهجا میگذارند.
این امر از آنجا حائز اهمیت است که همزمان با تداوم جنگ اوکراین، نشانههایی از تنش فزاینده در خاورمیانه، آفریقا و برخی دیگر از نقاط جهان نیز مشاهده میشود.
در همین راستا آمارها نشان میدهد هزینههای نظامی جهانی اکنون به ۷/۲تریلیون دلار رسیده است؛ افزایشی سالانه معادل ۴/۹درصد که شدیدترین رشد از پایان جنگ سرد به این سو بهشمار میآید.
در واقع کشورها در سراسر جهان در حال مسابقه برای افزایش بودجههای جنگی خود هستند؛ چه در واکنش به تهدیدهای ادراک شده از سوی روسیه، چین و آمریکا و چه به دلیل رویدادهای سال ۲۰۲۶ که بهتنهایی احتمالا رهبران جهان را به افزایش هزینههای نظامی متقاعد خواهد کرد.
امید به تداوم همکاری جهانی
با این حال برخی ناظران معتقدند، همکاریهای چندملیتی همچنان ادامه دارد اما کمتر به تیتر اخبار راه پیدا میکند. امسال سازمان ملل یک هیات علمی مستقل درباره هوشمصنوعی راهاندازی خواهد کرد؛ گروهی ۴۰نفره از کارشناسان که هدفشان تعدیل مدلهای هوشمصنوعیِ عمدتا تجاری است که تحتسلطه شرکتهای آمریکایی قرار دارند؛ همان شرکتهایی که محصولات خود را در پرومناد یعنی خیابان اصلی داووس به نمایش خواهند گذاشت.
بیش از ۵۰سال پس از تاسیس، جذابیت مجمع جهانی اقتصاد برای ثروتمندان و قدرتمندان همچنان پابرجاست: انتظار میرود بیش از ۶۰ رییس دولت یا حکومت، ۵۵وزیر اقتصاد و دارایی و بیش از ۸۰۰مدیرعامل یا رییس هیاتمدیره شرکتهای بزرگ در این نشست شرکت کنند. شرکتها برای هر عضو هیات خود ۲۷هزار فرانک سوییس (۲۵هزار پوند) علاوه بر حق عضویت سالانه میپردازند.
بنابراین میتوان گفت مجمع جهانی اقتصاد برای نشان دادن رویکردی فراگیرتر، بخشی از این درآمد را صرف یارانه دادن به شرکتکنندگان از گروههای جامعه مدنی میکند.
از جمله چهرههای برجسته دنیای شرکتها که قرار است در این نشست حاضر شوند، میتوان به جنسن هوانگ رییس شرکت انویدیا، ساتیا نادلا مدیرعامل مایکروسافت و داریو آمودئی بنیانگذار و مدیرعامل شرکت آنتروپیک، اشاره کرد؛ همگی از چهرههای کلیدی رونق هوشمصنوعی که در ۱۲ماه گذشته به رشد والاستریت و ثروتمندتر شدن گروهی از میلیاردرهای آمریکایی کمک کرده است.
تحلیلی که پیش از برگزاری نشست به سفارش سازمان محیطزیستی گرینپیس انجام شد، نشان داد تعداد پروازهای جتهای خصوصی مرتبط با داووس بین نشستهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ بیش از سه برابر شده است؛ موضوعی که اثرات اقلیمی این گردهمایی سالانه را برجسته میکند.
بورگه برنده، رییس مجمع جهانی اقتصاد و وزیر پیشین نروژی در مصاحبهای پیش از داووس با مجله تایم با خوشبینی گفت: ما میدانیم که ترامپ و وزرایش بهشدت اهل معاملهگری هستند و برای معامله کردن باید گفتوگو وجود داشته باشد. با این حال او اذعان کرد که این نشست در پیچیدهترین بستر ژئوپلیتیکی از زمان تاسیس مجمع برگزار میشود.
همچنین وینی بیانیما، مدیر اجرایی برنامه مشترک سازمان ملل در زمینه ایدز که در سال ۲۰۱۵ ریاست مشترک داووس را برعهده داشت و از این تریبون برای پیگیری اقدام علیه نابرابری جهانی استفاده کرده بود، میگوید: حضور ترامپ بهسختی با هدف اعلام شده مجمع جهانی اقتصاد قابل جمع است.
او میگوید: به نظر من، این یک تناقض آشکار است. جهانی که مجمع جهانی اقتصاد میتواند در آن نقش مثبت ایفا کند، جهانی مبتنی بر قواعد است؛ جهانی با قابلیت پیشبینی که در آن کسبوکارها در کنار دولتها کار میکنند اما او نماینده این منطق است که زور حق میآورد.»
در نتیجه میتوان گفت نشست امسال، آغاز دورهای جدید است؛ به طوری که برخی ناظران معتقدند، خوشبینی مدتهاست از میان رفته و این دوران طلایی داووس نیست زیرا هر چند هنوز کاملا نمرده اما در حال افول است.
