گشایش تنگه هرمز در ازای رفع محاصره برای تمدید آتشبس
علی بیگدلی، کارشناس سیاست خارجی و روابط بینالملل
میدان دیپلماسی، میدان گفتوگو، ارائه پیشنهادهای سازنده و ابتکارهای اساسی و کارگشاست و اتفاقا آنگاه که با گرههای کور در روابط دیپلماتیک مواجه میشویم، باید مسیر دیپلماسی را پیش گرفت. با این همه متاسفانه در حالی که چند ساعتی بیشتر تا انقضای آتشبس دوهفتهای ایران و آمریکا نمانده و هر دو طرف این نزاع و جنگ تمامعیار یعنی ایران و آمریکا با مشکلاتی اساسی و بنیادین در درون کشورهایشان مواجه هستند، نهتنها شاهد ارائه پیشنهادهای کارساز و ابتکارهای راهگشا نیستیم بلکه هر دو طرف بهنحوی با مواضع تند و تیز و تهدیدهای شدیداللحن خود صرفا بر عمق فاجعهای میافزایند که نهتنها ایران، آمریکا و اسرائیل را درگیر بلکه همزمان منطقه غرب آسیا و متعاقبا سراسر جهان را نیز از غرب تا شرق بهدلیل بحران انرژی با مشکلات اساسی مواجه کرده است.
باید بپذیریم که ما تنها قادر به حل و فصل مشکلات داخلی خود هستیم و اگرچه ترامپ نیز با فشارهای داخلی فراوانی مواجه است اما این مشکل ما نیست. ما باید مشکلات خود را حل کنیم؛ حال آنکه متاسفانه در شرایط کنونی شاهدیم که تصمیمات متناقضی اتخاذ میشود که صرفا به ضرر و زیان دیپلماسی است. بر این اساس در شرایطی که استراتژی و راهبرد خاصی در راستای تعاملات دیپلماتیک رویت نمیشود، شاهدیم که مقامهای مختلف با استفاده از تریبونهای رسمی اعلام موضع میکنند و نهتنها شاهد انتشار مواضع نمایندگان مجلس، فرماندهان نظامی و دیگر نیروها هستیم بلکه در مواردی مجریان صداوسیما و مداحان نیز برای مسائل کلان دیپلماسی کشور تعیینتکلیف میکنند.
البته در سوی دیگر این اوضاع پرتش و ملتهب، ترامپ ایستاده که خود بهتنهایی بهاندازه یک، دو جین نیروی سیاسی متضاد اظهارنظر کرده و مواضعی گوناگون اتخاذ میکند. هرچند بخشی از این مواضع رییسجمهور آمریکا به رویکرد و راهبرد خاص او مربوط است. درواقع ترامپ سعی میکند با حیلهگری، بهنحوی از شکلی از دیپلماسی نوین در جهان امروز بهسود منافع خود بهرهبرداری کند و با ایجاد تنش و تشویش در فضای افکار عمومی، منافع خود را پیش ببرد. با این همه نمیتوان منکر این شد که تورم ۴/۳درصدی، بحران انرژی جهانی و افزایش قیمت سوخت و بنزین در آمریکا و دیگر کشورهای جهان و فشارهای سیاسی دموکراتها در کنگره و مطبوعات ایالات متحده نیز کار را بهشدت برای ترامپ دشوار کرده بهخصوص که او در آستانه انتخابات میاندورهای است که در پاییز امسال برگزار خواهد شد. اما باید دقت کنیم که این مسائل، اگرچه میتواند در دستیابی ما به اهدافمان موثر باشد اما درنهایت مساله ما نیست بلکه مسائلی است که ترامپ باید به آنها بیندیشد. درواقع ما باید به مسائل و مشکلات خود تمرکز کنیم. چه آنکه ما هم بهشدت تحت فشارهای اقتصادی و معیشتی هستیم آنهم در حالی که پس از ۴۰روز جنگ خسارتبار و تخریب بخشی از زیرساختهای نظامی و غیرنظامی کشور، شاهد اختلافاتی اساسی در بلوکهای سیاسی داخل کشور نیز هستیم چنانکه از یکسو جریانی که پشت سر آقای قالیباف، بر راهبرد دیپلماسی تاکید دارد، بهشدت تحت فشار اقدامها و مواضع نامعقول راست افراطی است. حال آنکه ما چارهای جز مذاکره نداریم تا مگر بتوانیم از افزایش و اوجگیری بیش از پیش موج بیکاری و مشکلات اقتصادی جلوگیری کنیم.
باید دقت کنیم که اگر نتوانیم با ترامپ کنار بیاییم، حتما درگیر جنگ خواهیم شد. ما باید بهسرعت به اهمال با کسانی که با مذاکره موافق نیستند و در این مسیر کارشکنی میکنند، پایان دهیم چراکه این تندروها بهواقع به مرحله خیانت ملی رسیدهاند و ما باتوجه به شرایط بحرانی اقتصادی، راهی جز حرکت بهسوی مذاکره نداریم. ما باید بپذیریم که اگر امروز به آمریکا امتیاز ندهیم، فردا بهناچار باید به رضاپهلوی امتیاز بدهیم. مسوولان باید بدانند که زمان تغییر کرده و شرایط ژئوپلیتیک منطقهای و جهانی بهشدت به زیان ماست و حملهای که به کشتی تجاری ما شده، اگرچه محکوم است اما کماکان چارهای جز مذاکره نداریم. درواقع تنها اگر وارد مذاکره شویم، خواهیم توانست پیشنهاد تمدید آتشبس را مطرح کنیم و باتوجه به آنچه درباره مشکلات اساسی ترامپ مطرح شد، او نیز به احتمال قریب به یقین این پیشنهاد را خواهد پذیرفت.
آقای قالیباف از بیاعتمادی سخن میگوید اما باید بداند که در قامت دیپلمات، باید اعتماد را بهوجود آورد. متاسفانه مقامهای تصمیمگیر در کشور ما اصولا از صحبت کردن و گفتوگو واهمه دارند؛ حال آنکه مذاکره و گفتوگو نهتنها منطقیترین راهکار عبور از این بحران است بلکه عملا تنها راه پیشروی ما نیز هست. ما میتوانیم با ابتکاری سازنده، مثلا طرح پیشنهاد گشایش تنگه هرمز در ازای پایان محاصره دریایی ما ازسوی ایالات متحده، زمینه آغاز مذاکرات را فراهم کنیم و پس از آغاز مذاکرات تا پیش از پایان مهلت آتشبس، در گام نخست، درراستای تمدید مهلت آتشبس با طرف مقابل به تفاهم برسیم. فراموش نکنیم که گشودن یک پنجره در ازای گشایشی ازسوی طرف مقابل، راهکاری امتحانشده و کلاسیک در آداب و اصول دیپلماسی است و ما میتوانیم با پیشنهاد گشایش تنگه هرمز در ازای پایان دادن به محاصره دریایی، گام نخست را در مسیر حل تخاصم برداریم.
