نوسازی ناوگان حملونقل
جهان صنعت- صنعت خودروی ایران پس از سالها کشمکش با پدیده فرسودگی ناوگان، با مصوبه اخیر هیاتوزیران در مردادماه ۱۴۰۵، وارد فاز جدیدی از نوسازی شده است. هیاتوزیران اصلاحیه آئیننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو را بهتصویب رساند؛ اصلاحیهای که تغییرات قابلتوجهی در زمینه واردات و تولید خودرو، گواهی اسقاط و نحوه مدیریت خودروهای فرسوده ایجاد میکند. براساس این اصلاحات، علاوه بر ارائه تعاریف دقیقتر برای خودروهای برقی، هیبریدی و بردافزا، ضوابط مربوط به معادلسازی گواهیهای اسقاط، تعهدات تولیدکنندگان و واردکنندگان و همچنین محدودیتهای تردد و دریافت خدمات برای خودروهای فرسوده نیز مشخص شده است.
لازم به یادآوری است که هیاتوزیران در جلسه ۲۴تیر ۱۴۰۵، اصلاح آئیننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو را تصویب کرد. این اصلاحیه که ۱۲مرداد با امضای محمدرضا عارف، معاون اول رییسجمهور ابلاغ شد، بخشهای مختلفی از فرآیند اسقاط خودرو، نحوه تامین گواهی اسقاط، شرایط خودروهای پاک و محدودیتهای مربوط به خودروهای فرسوده را تغییر داده است.ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، چارچوب مربوط به اسقاط خودروهای فرسوده و تامین گواهی اسقاط برای تولید و واردات خودرو را مشخص میکند. اصلاح جدید این آئیننامه تلاش دارد با ایجاد الزامهای تازه برای تولیدکنندگان و محدودیت برای خودروهای فرسوده، روند خروج خودروهای قدیمی از ناوگان کشور را سرعت دهد.
خودروسازان باید برای تولیدات خود گواهی اسقاط تهیه کنند
یکی از مهمترین تغییرات این اصلاحیه، افزایش تعهد تولیدکنندگان خودرو و موتورسیکلت در حوزه اسقاط است. براساس ماده ۷ اصلاحشده آئیننامه، تولیدکنندگان داخلی موظفند بهازای تولید هر چهاردستگاه خودرو یا موتورسیکلت، یک گواهی اسقاط از مراکز اسقاط دریافت کنند. به این ترتیب، گواهی اسقاط موردنیاز معادل ۲۵درصد تولید ماهانه خودروسازان و موتورسیکلتسازان خواهد بود و شمارهگذاری محصولات جدید نیز به ارائه این گواهیها منوط میشود.درصورتیکه گواهی اسقاط موردنیاز در یک گروه کاربری بهاندازه کافی وجود نداشته باشد، وزارت صنعت، معدن و تجارت با تایید سازمان حفاظت محیطزیست میتواند از گواهی اسقاط گروههای کاربری دیگر، با سازوکار معادلسازی استفاده کند. این تغییر قرار است از کمبود گواهی اسقاط برای تولیدکنندگان و واردکنندگان جلوگیری کند.بهبیان ساده، شمارهگذاری خودروهای جدید دیگر فقط به تولید خودرو وابسته نیست و خودروساز باید همزمان بخشی از تعهد مربوط به خروج خودروهای فرسوده از چرخه حملونقل را نیز انجام دهد.
دستهبندی ۵گانه کاربریها برای صدور گواهی اسقاط
یکی از بخشهای ساختاری این آئیننامه، ایجاد دستهبندی پایهای برای خودروها جهت پرداخت عوارض و استفاده همخانواده از گواهیهای اسقاط است. براساس بند ۱۴، پنجگروه اصلی شامل موتورسیکلت، سواری، دیزل سبک، دیزل سنگین و کامیون کشنده تشکیل شده است. گروه سواری طیف وسیعی از وسایل نقلیه شامل سواری، وانت، تاکسی، ونام۱ و کامیونت تا ۴ تن را در بر میگیرد. گروه دیزل سبک نیز شامل کامیونت ۴ تا ۶ تن، مینیبوس و ونام۲ است. ایجاد این انحصار در گروههای کاربری بهعنوان یک محدودیت عملیاتی برای خودروسازان ارزیابی میشود زیرا تولیدکنندگان خودروهای تجاری دیگر نمیتوانند بهراحتی با اسقاط وسایلنقلیه ارزانقیمت در گروههای نامرتبط، تعهدات قانونی خود را پوشش دهند. البته درصورت کمبود گواهی در یک گروه پایه، وزارت صنعت، معدن و تجارت میتواند با تایید سازمان حفاظت محیطزیست، مجوز ادغام یا استفاده از گروههای معادل را صادر کند.
محدودیت سوخت و تردد برای خودروهای فرسوده
اصلاحیه جدید آئیننامه فقط برای تولیدکنندگان خودرو تعهدات تازهای ایجاد نکرده بلکه محدودیتهای جدیدی نیز برای خودروهای فرسوده در نظر گرفته است. براساس این مصوبه، خودروهایی که به سن فرسودگی برسند، دیگر مانند گذشته امکان استفاده کامل از خدمات مرتبط با حملونقل را نخواهند داشت.براساس این مصوبه، خودروهای فرسوده سهمیه سوخت با نرخهای اول و دوم دریافت نمیکنند و تنها در صورتی امکان دریافت کارت سوخت خواهند داشت که در سامانه مربوط به خودروهای فرسوده ثبتنام کرده باشند. همچنین تردد، نقلوانتقال و تعویض پلاک این خودروها در کلانشهرها ممنوع خواهد بود و پلیس راهور نیز موظف است کد جریمه خودروهای فرسوده را برای دوربینهای نظارتی تعریف کند.ازسویدیگر، تمام سکوهای حمل بار و مسافر در کشور موظفند از بهکارگیری خودروهایی که به سن فرسودگی رسیدهاند، جلوگیری کنند. برای کامیونها و کشندههای با ظرفیت ۲۰تن و بیشتر نیز محدودیت تخصیص سوخت بهصورت مرحلهای اجرا میشود. بر این اساس، ناوگان بیش از ۵۵ سال، ۵۴ و ۵۵ سال، ۵۲ و ۵۳ سال و در نهایت ۵۰ و ۵۱ سال پس از ابلاغ شیوهنامه و مطابق برنامه اعلامی، مشمول محدودیت تخصیص سوخت خواهند شد.
درمقابل، خودروهای فرسودهای که مالک آنها در سامانه ثبتنام کرده و برای اسقاط اعلام آمادگی کند، در صورت فراهم نشدن شرایط نوسازی میتواند حداکثر تا پنجسال از محدودیتهای مربوط به خودروهای فرسوده معاف باشد. البته اگر پس از فراهم شدن شرایط و اعطای تسهیلات، مالک برای خروج خودرو از ناوگان اقدام نکند، محدودیتهای تردد و سایر محدودیتهای قانونی برای آن اعمال خواهد شد.
تعریف رسمی از خودروهای برقی و هیبریدی
یکی دیگر از تغییرات مهم اصلاحیه، تعریف رسمی انواع خودروهای پاک است. براساس این آئیننامه، خودروهای بردافزا (EREV)، هیبریدی (HEV) و هیبریدی پلاگین (PHEV) برای نخستینبار تعریف مشخصی در چارچوب قوانین اسقاط و نوسازی خودرو پیدا کردهاند.خودروهای بردافزا به خودروهایی گفته میشود که نیروی محرکه آنها توسط موتور برقی تامین میشود و موتور احتراقی تنها وظیفه شارژ باتری را برعهده دارد؛بههمیندلیل در این آئیننامه در گروه خودروهای برقی قرار گرفتهاند. خودروهای هیبریدی معمولی از ترکیب موتور احتراقی و موتور برقی برای حرکت استفاده میکنند و خودروهای هیبریدی پلاگین نیز علاوه بر این دوموتور، قابلیت شارژ باتری از طریق منبع برق خارجی را دارند.
این تعریفها قرار است مبنای اجرای مشوقها و تعیین الزامات اسقاط برای هر گروه از خودروهای پاک باشد.
تغییر تعداد گواهی اسقاط موردنیاز خودروها
اصلاحیه جدید، جدول تعداد گواهیهای اسقاط موردنیاز برای انواع خودروها را نیز تغییر داده است. براساس این جدول، میزان گواهی اسقاط دیگر صرفا براساس ارزش خودرو تعیین نمیشود و نوع کاربری و گروه خودرو، معیار اصلی خواهد بود.
برای نمونه، خودروهای سواری به سهگواهی اسقاط، موتورسیکلتها به دوگواهی، تاکسی و آمبولانس به ششگواهی، مینیبوس و ون M2 به ۹گواهی و اتوبوسها به ۲۰گواهی اسقاط نیاز دارند. در بخش خودروهای سنگین نیز تعداد گواهیها افزایش پیدا میکند؛بهطوریکه کامیونهای سنگین به ۲۴ گواهی و کامیونهای کشنده بسته به ظرفیت، بین ۲۴ تا ۳۰ گواهی اسقاط نیاز خواهند داشت.
مشوق صرفهجویی سوخت برای اسقاط کامیونها
در بخش دیگری از اصلاحیه، برای تشویق مالکان کامیون و کشندههای فرسوده به خروج خودرو از چرخه فعالیت، مشوق جدیدی در نظر گرفته شده است. براساس این تغییر، مالکان کامیونها و کشندههایی که اقدام به اسقاط خودرو کنند، علاوه بر دریافت گواهی اسقاط، میتوانند از گواهی صرفهجویی سوخت نیز بهرهمند شوند.
میزان این گواهی براساس عواملی مانند سن خودرو، ارزش بازار و ویژگیهای فنی آن تعیین خواهد شد و جزئیات اجرایی آن در شیوهنامهای جداگانه اعلام میشود.
اتصال سامانه اسقاط به دستگاههای مختلف
در اصلاحیه جدید، وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف شده زیرساختهای نرمافزاری و سختافزاری سامانه اسقاط را توسعه دهد و امکان دسترسی برخط دستگاههای مرتبط از جمله پلیس راهور، بیمه مرکزی، وزارت کشور، وزارت راه و سازمان حفاظت محیطزیست را فراهم کند.همچنین اطلاعات مربوط به منابع مالی حاصل از عوارض اسقاط و نحوه هزینهکرد این منابع باید بهصورت برخط در سامانه ثبت شود تا نظارت بیشتری بر فرآیند اسقاط خودروهای فرسوده وجود داشته باشد.
اصلاح آئیننامه ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، هم شرایط اسقاط خودروهای فرسوده را تغییر میدهد و هم تعهدات جدیدی برای تولیدکنندگان و واردکنندگان ایجاد میکند. براساس این اصلاحات، تامین گواهی اسقاط به بخش مهمی از فرآیند شمارهگذاری خودروهای جدید تبدیل شده و در مقابل، خودروهای فرسوده برای ادامه فعالیت با محدودیتهایی در سوخت، تردد و خدمات حملونقل روبهرو میشوند.
درواقع، سیاست جدید تلاش میکند از دومسیر تعداد خودروهای فرسوده را کاهش دهد؛ خودروهای جدید باید سهمی در اسقاط داشته باشند و خودروهای فرسوده نیز بهتدریج با محدودیت بیشتری برای ادامه فعالیت مواجه شوند. در کنار این موارد، مشوقهایی برای اسقاط کامیونها و توسعه خودروهای برقی و هیبریدی در نظر گرفته شده است. مجموعه این تغییرات میتواند درصورت اجرای درست، روند خروج خودروهای فرسوده و نوسازی ناوگان را سریعتر کند.
