نمایش بزرگ یا کسبوکار پایدار؛ آزمون واقعی سم آلتمن
جهان صنعت_ سم آلتمن بیش از آنکه یک مدیرعامل معمولی باشد، به بندبازی میماند که همزمان روی یک تکچرخ در حال حرکت است و با مهارت، توپهای متعددی را در هوا نگه داشته است. ساخت چتباتهایی فوقپیشرفته که به پیچیدهترین مدلهای هوشمصنوعی تکیه دارند برای او هدفی بیش از حد ساده به نظر میرسد. آلتمن برای حفظ هیجان تماشاگران و سرمایهگذاران دامنه فعالیتهای اوپنایآی را مدام گسترش داده است: از طراحی تراشههای سفارشی گرفته تا ورود به تجارت الکترونیک، ارائه خدمات مشاورهای به شرکتها و حتی توسعه یک دستگاه مصرفی جدید. این جاهطلبی بیوقفه، اوپنایآی را به یکی از جسورانهترین و در عین حال پرریسکترین شرکتهای فناوری جهان تبدیل کرده است.
این نمایش پر زرقوبرق اما هزینهای سرسامآور دارد. براساس ارقام افشا شده، اوپنایآی انتظار دارد در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۷میلیارد دلار نقدینگی بسوزاند؛ رقمی که نسبت به ۹میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ جهشی قابلتوجه محسوب میشود. زیانهای این شرکت نهتنها کاهش نیافته بلکه پیشبینی میشود در سالهای بعد نیز انباشته شوند. تاکنون بیش از ۶۰میلیارد دلار سرمایه به اوپنایآی تزریق شده است؛ رقمی بیسابقه در تاریخ شرکتهای خصوصی که تقریبا همگی پس از انفجار محبوبیت چتجیپیتی در اواخر ۲۰۲۲ جذب شدهاند. این حجم عظیم سرمایهگذاری، انتظارات بسیار بالایی را نیز ایجاد کرده است.
با این حال عطش آلتمن برای سرمایه ظاهرا فروکش نکرده است. منابع نزدیک به شرکت میگویند: اوپنایآی در سال ۲۰۲۶ تقریبا بهطور قطع وارد دور جدیدی از جذب سرمایه خواهد شد. گزارشها از تلاش این شرکت برای جذب تا ۱۰۰میلیارد دلار سرمایه با ارزشیابی حدود ۸۳۰میلیارد دلار حکایت دارند؛ ارزشی که نسبت به ۵۰۰میلیارد دلار در دور پیشین جهشی خیرهکننده است. در همین حال آمازون در حال مذاکره برای سرمایهگذاری چندمیلیارد دلاری است و انویدیا نیز احتمال داده تا در مجموع دههامیلیارد دلار بهصورت اقساط در اوپنایآی سرمایهگذاری کند؛ سرمایهای که عملا صرف خرید تراشههای همین شرکت خواهد شد. هرچند آلتمن در مقاطعی شایعات عرضه عمومی سهام را کماهمیت جلوه داده اما زمزمههای IPO همچنان ادامه دارد.
جذب این حجم از سرمایه، رشدی چشمگیر در درآمد اوپنایآی ایجاد کرده است. درآمد شرکت در سال ۲۰۲۳ از یکمیلیارد دلار عبور کرد و تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۳میلیارد دلار رسید؛ رقمی که تا پایان همان سال به نرخ سالانه ۲۰میلیارد دلار نزدیک شد. چنین رشدی برای بسیاری از غولهای فناوری سالها زمان برده بود. با این حال مشکل اصلی آنجاست که هزینهها تقریبا همپای درآمد افزایش مییابند. بزرگترین عامل هزینه، توان محاسباتی موردنیاز برای آموزش و اجرای مدلهاست. مصرف برق اوپنایآی از حدود ۲۰۰مگاوات در سال ۲۰۲۳ به نزدیک ۲گیگاوات در سال ۲۰۲۵ رسیده و این شرکت برای افزودن دهها گیگاوات ظرفیت جدید، نامههای قصد همکاری امضا کرده است؛ پروژههایی که مجموع هزینه آنها به بیش از یک تریلیون دلار میرسد.
آلتمن امیدوار است با افزایش مقیاس، اقتصاد شرکت بهبود یابد و هزینههای آموزش مدلها در مقایسه با درآمد کوچکتر شوند اما واقعیت این است که رقابت فشرده در حوزه مدلهای هوش مصنوعی، این معادله را پیچیده کرده است. شکاف عملکرد میان بهترین مدلها در حال کاهش است و رقبایی مانند گوگل با مدلهای جدید جمینای، فشار زیادی بر اوپنایآی وارد کردهاند. در همین حال مدلهای متنباز نیز بهسرعت در حال نزدیک شدن به مدلهای بسته از نظر کیفیت هستند و این موضوع مزیت رقابتی اوپنایآی را تهدید میکند.
به نوشته اکونومیست، نشانههای کاهش شتاب چتجیپیتی نیز نگرانکننده است. اگرچه این سرویس هنوز صدهامیلیون کاربر فعال ماهانه دارد اما رشد اشتراکهای پولی در برخی بازارها متوقف شده است. آلتمن برای مقابله با این وضعیت، وضعیت «کد قرمز» اعلام کرد و از کارکنان خواست تمرکز خود را بهطور کامل بر بهبود چتجیپیتی بگذارند. با این حال گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد حتی اجرای مدلها برای کاربران رایگان، زیانده است و هزینه استنتاج از درآمد پیشیگرفته است. افزایش قیمت یا محدود کردن دسترسی میتواند زیان را کاهش دهد اما خطر کند شدن رشد را نیز به همراه دارد.
در پاسخ به این فشارها، اوپنایآی راهبرد تنوعبخشی به درآمد را در پیش گرفته است. این شرکت به دنبال ادغام تبلیغات در چتجیپیتی و توسعه تجارت الکترونیک از طریق این پلتفرم است. همچنین تمرکز بیشتری بر مشتریان سازمانی دارد؛ بخشی که معمولا درآمد پایدارتر و وفاداری بالاتری ایجاد میکند. راهاندازی واحد مشاوره، توسعه ابزارهای سازمانی و تلاش برای رقابت با شرکتهایی مانند آنتروپیک، بخشی از این مسیر است.
در سطحی عمیقتر، اوپنایآی به دنبال یکپارچگی عمودی است؛ راهبردی که گوگل سالها پیش با موفقیت آن را اجرا کرد. توسعه تراشههای سفارشی، همکاری با طراحان برجسته و تلاش برای ساخت دستگاه مصرفی، همگی نشاندهنده تمایل آلتمن به کنترل بیشتر زنجیره ارزش هستند اما تفاوت کلیدی اینجاست که اوپنایآی برخلاف گوگل از یک منبع عظیم و پایدار درآمد مانند موتور جستوجو برخوردار نیست.
همین موضوع باعث شده برخی سرمایهگذاران محتاطتر شوند. منتقدان هشدار میدهند که اگر اوپنایآی نتواند مدل کسبوکار خود را به سودآوری برساند، خطر فروپاشی وجود دارد. مقایسههایی با ویورک مطرح میشود؛ شرکتی که جاهطلبی بیش از حد و اتکای افراطی به سرمایه خارجی، آن را به سقوط کشاند. با این حال آلتمن همچنان از حمایت قابلتوجهی برخوردار است و بسیاری معتقدند توانایی او در جذب سرمایه و بستن قراردادهای بزرگ، دستکم در کوتاهمدت، این بندبازی پرخطر را ادامهپذیر کرده است. سالهای پیشرو نشان خواهد داد که آیا اوپنایآی میتواند این نمایش را به یک کسبوکار پایدار تبدیل کند یا نه.
