ناتو لرزید
جهان صنعت- در حالی که تنگه هرمز طی هفتههای اخیر به مهمترین نقطه فشار ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده، نشانههایی از بازگشت محدود جریان انرژی به بازار دیده میشود؛ از عبور هدفمند کشتیهای غیردشمن از این گذرگاه راهبردی گرفته تا خرید رسمی نفت ایران توسط هند پس از هفت سال وقفه. همزمان اختلافات تازه میان آمریکا و متحدان اروپایی بر سر بازگشایی تنگه هرمز بحران را از سطح منطقهای به سطح ساختاری در ناتو کشانده است؛ تا جایی که دونالد ترامپ حتی احتمال خروج واشنگتن از این پیمان نظامی را مطرح کرده است.
دادههای کشتیرانی نشان میدهد از روز پنجشنبه سه نفتکش تحت مدیریت عمان، یک کشتی کانتینربر فرانسوی و یک کشتی حامل گاز مرتبط با ژاپن از تنگه هرمز عبور کردهاند؛ اقدامی که در چارچوب سیاست اعلامی تهران برای اجازه عبور به کشتیهایی انجام شده که ارتباطی با آمریکا یا اسرائیل ندارند. این در حالی است که ایران پس از حملات هوایی اواخر فوریه این گذرگاه را -که حدود یکپنجم جریان نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند- عملا مسدود کرده بود.
همزمان وزارت نفت هند اعلام کرده پالایشگاههای این کشور در پی اختلال عرضه ناشی از جنگ خاورمیانه، خرید نفت از ایران را از سر گرفتهاند؛ خریدی که برای نخستینبار از سال ۲۰۱۹ بدون مانع پرداخت انجام شده حتی یک محموله ۴۴هزار تنی گاز مایع ایران نیز در بندر منگلور هند در حال تخلیه گزارش شده است.
اهرم فشار بدون شوک کامل به بازار
اویل پرایس در گزارشی مینویسد: تحولات اخیر نشان میدهد تهران بهجای بستن کامل تنگه هرمز، به سمت راهبرد «کنترل عبور» حرکت کرده است؛ راهبردی که اجازه تردد محدود به کشتیهای غیرمرتبط با آمریکا و اسرائیل را فراهم اما همچنان فشار ژئوپلیتیکی بر بازار انرژی را حفظ میکند.
این وبسایت تحلیلی نفت در ادامه مینویسد: نشانههای میدانی نیز این الگو را تایید میکند. برخی شناورها هنگام عبور سامانههای شناسایی خودکار خود را خاموش کرده یا ملیت خود را در سیستم ناوبری ثبت کردهاند تا بیطرفیشان مشخص شود از جمله یک کشتی کانتینربر فرانسوی که پیش از ورود به آبهای ایران مقصد خود را «Owner France» ثبت کرده بود.
در چنین شرایطی بازگشت نفت ایران به سبد وارداتی هند اهمیت ویژهای دارد. هند بهعنوان سومین مصرفکننده بزرگ نفت جهان از سال ۲۰۱۹ واردات نفت ایران را متوقف کرده بود اما اختلال عرضه ناشی از جنگ و تعلیق موقت برخی تحریمهای نفتی ایران از سوی آمریکا مسیر بازگشت این کشور به بازار انرژی ایران را هموار کرده است.
بحران هرمز به قلب ناتو رسید
براساس این گزارش، در سطحی فراتر از بازار انرژی، تنش بر سر تنگه هرمز اکنون به یکی از جدیترین اختلافات درون ناتو تبدیل شده است. دونالد ترامپ اعلام کرده در حال بررسی خروج آمریکا از این پیمان ۷۶ ساله است؛ آن هم پس از آنکه متحدان اروپایی از اعزام ناوهای نظامی برای بازگشایی مسیر کشتیرانی در هرمز خودداری کردند.
اسپانیا حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای نظامی آمریکا بست، فرانسه اجازه عبور پروازهای حامل تسلیحات به اسرائیل را نداد و بریتانیا نیز استفاده از پایگاههای خود را تنها به عملیات دفاعی محدود کرد؛ اقداماتی که ترامپ را به توصیف ناتو بهعنوان «ببر کاغذی» واداشت.
این اختلافات در حالی رخ میدهد که حدود ۲۰درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند و بسته ماندن این مسیر میتواند بازار انرژی را با شوک جدیدی مواجه کند.
سناریوی نفت ۲۰۰ دلاری
همزمان رویترز در گزارشی نوشت: ابعاد انرژی بحران نگرانیها درباره آینده بازار نفت را افزایش داده است. تحلیلگران موسسه مککواری احتمال دادهاند در صورت تداوم بسته بودن تنگه هرمز تا فصل دوم سال، قیمت نفت حتی به ۲۰۰دلار در هر بشکه برسد. همزمان قیمت بنزین در آمریکا از ۴ دلار در هر گالن عبور کرده و نفت برنت نیز در محدوده نزدیک به ۱۰۰ دلار معامله میشود.
در چنین شرایطی گزارشها حاکی است ایران اقدام به مینگذاری دریایی در این گذرگاه کرده و کاخ سفید نیز برای مهار افزایش قیمت انرژی، بخشی از تحریمهای نفت روسیه را کاهش داده؛ اقدامی که نارضایتی اروپا را تشدید کرده است.
اکنون قرار است مارک روته، دبیرکل ناتو هفته آینده در واشنگتن با ترامپ دیدار کند تا از تشدید شکاف در این پیمان جلوگیری شود. با این حال تداوم اختلافات بر سر جنگ ایران و امنیت انرژی جهان میتواند تنگه هرمز را نهفقط به یک بحران منطقهای بلکه به بزرگترین چالش راهبردی ناتو در دهههای اخیر تبدیل کند.
