تاریک مثل تهران!
منیر حضوری
پس از حملات موشکی به انبارهای نفتی ازجمله شهران و شهرری دود غلیظ و سمیای آسمان پایتخت را پوشاند و تصویر شهر را سیاه کرد؛ دودی که حاوی مواد شیمیایی خطرناک برای شهروندان، حیوانات و محیطزیست بوده اما در این بین موضوع بغرنج عدم دسترسی شهروندان به اینترنت است که باعث شده بسیاری از مردم نسبت به میزان آلایندگیها آگاه نباشند و به عبارتی اطلاعات لازم برای برخورد با چنین وقایعی را نداشته باشند چراکه از یک جستوجوی ساده در موتور گوگل هم محروم هستند.
در حالی که تهران شنبه شب هفته گذشته (۱۶اسفند) در پی حملات اسرائیل همچون روز روشن شد و برای ساعتها مخازن نفتی میسوخت و دود تمام خیابانها را پر کرده بود مردم در یک بلاتکلیفی گیر افتاده بودند؛ اینکه پنجرهها را باز کنند تا موج انفجار کاهش یابد و از شکستن شیشهها جلوگیری کنند یا اینکه آنها را ببندند تا دود وارد خانه نشود! اتفاقی که در نوع خود در منطقه خاورمیانه بیسابقه بوده و نمونه مشابهی از چنین حوادثی در یک شهر پرجمعیت هرگز مشاهده نشده است. در واقع تنها مورد مشابه زمانی بود که صدام حسین رییسجمهور سابق عراق در سال۱۹۹۱، صدها چاه نفت کویت را آتش زد اما تفاوتش آن بود که این منطقه تقریبا خالی از جمعیت بود.
پس از حملات هوایی به چهار انبار نفت در اطراف تهران، شعلههای عظیم آتش و دود غلیظ آسمان را پوشاند تا جایی که برخی وضعیت شهر تهران و اطراف آن را آخرالزمانی توصیف کردند. در ادامه صبح یکشنبه تهرانیها با هوایی تاریک و بارانی روز خود را آغاز کردند. به دلیل دود غلیظ حتی در روز هم هوا آنقدر تاریک شده بود که مردم به ناچار چراغها را روشن کردند. پنجرهها و خیابانها با لایهای از دوده پوشیده شد و هوای سمی تنفس را برای مردم دشوار کرده بود. متاسفانه بارانی که مدتها بود پایتختنشینها آرزوی آن را داشتند به صورت اسیدی بر شهر فرو میریخت و همهجا را چرب و سیاه میکرد.وقتی سوختهای فسیلی مانند نفت و زغالسنگ میسوزند، مواد سمی زیادی وارد هوا میشود که شامل هیدروکربن، اکسید نیتروژن، فلزات سنگین و ذرات بسیار ریز است. این آتشسوزی منجر به آن شد که آلودگیها در آسمان تهران باقی بمانند و سپس بارندگی مواد سمی را به زمین هدایت کرد و باران اسیدی شکل گرفت. در این خصوص سازمان بهداشت جهانی اخطار داد که باران سیاه و اسیدی ریسک مشکلات سلامتی را افزایش میدهد و تهدیدی برای سلامت مردم است. گفته شده که آسیب دیدن تاسیسات نفتی ایران باعث شده مواد شیمیایی سمی مانند هیدروکربنها، اکسیدهای گوگرد و ترکیبات نیتروژن وارد هوا شوند اما درست روز بعد ترکیب باران با این آلودگیها این احتمال را بالا برد که این مساله باعث سوختگی شیمیایی و آسیب به ریهها میشود. البته موقعیت جغرافیایی تهران را هم نباید فراموش کرد چراکه تهران در کنار رشته کوه البرز قرار گرفته است؛ موضوعی که باعث پدیدهای به نام وارونگی دما میشود. در این حالت لایهای از هوای گرم روی هوای سرد نزدیک زمین قرار میگیرد که باعث میشود هوای آلوده در نزدیکی سطح زمین گیر بیفتد.هرچند پس از حمله اسرائیل، سازمان جمعیت هلالاحمر و سازمان حفاظت محیطزیست به مردم توصیه کردند در خانه بمانند اما بسیاری بدون اطلاع از مضرات باران اسیدی به خیابانها و محل کار خود رفتند چراکه دسترسی آسان و سریع به اینترنت نداشتند تا از عمق ماجرا خبر داشته باشند! بدین ترتیب شهروندان با سوزش چشم و گلو درد متوجه شدند که باید از خروج از منزل اجتناب کرده و ماسک میزدند! متاسفانه تنفس دود ناشی از این نوع آتشسوزی میتواند باعث بروز مشکلاتی در ریه، حمله قلبی، سکته مغزی، افزایش فشار خون و… در افرادی شود که بیماریهای خاص دارند. در ضمن نوزادان و کودکان نیز در برابر این دودهای سمی بسیار آسیبپذیر هستند.حالا متاسفانه خبرهایی از بستری شدن برخی شهروندان در بیمارستان به دلیل مشکلات تنفسی از گوشه و کنار شنیده میشود. یکی از مشکلات اصلی این است که آتشسوزیها ذرات بسیار ریزی تولید میکنند که اندازه آنها کمتر از ۵/۲میکرومتر است. این ذرات میتوانند به عمق ریه نفوذ کنند؛ ریههایی که پیش از این مدتها درگیر آلودگی هوا بودهاند حالا اینچنین آسیبپذیر میشوند. در این مدت هرچند هوای تهران تمیز شده است و هیچ آلودگیای ناشی از مازوتسوزی کارخانهها یا فعالیت ماینرها مشاهده نمیشود اما جنگ و وجود ذرات آلاینده دلخوشی هوای پاک را از تهرانیها گرفته است.
در ادامه هشدارهایی هم در خصوص آثار بلندمدت این آتشسوزی بزرگ بر محیطزیست داده شده است. مواد شیمیایی سمی میتوانند خاک، آبهای زیرزمینی و منابع آب را آلوده کنند، همچنین ممکن است مواد شیمیایی وارد محیط شوند و سالها در طبیعت باقی بمانند.
