ابعاد پنهان جنگ
سمیه حاتمی امین – برای کالایی که در همهچیز از داروسازی گرفته تا کشاورزی و معدن نقشی حیاتی دارد، گوگرد بهندرت تیتر خبرها میشود. جنگ علیه ایران اما نشان میدهد چرا جهان باید توجه بیشتری به آن داشته باشد؟
دلیل این موضوع آن است که با مختل شدن بازارهای جهانی انرژی، گسترش این درگیری تجارت جهانی گوگرد را نیز بهشدت دچار آشفتگی کرده است؛ مادهای که امروزه عمدتا بهعنوان محصول جانبی در صنایع نفت و گاز تولید میشود. گوگرد پس از تبدیل به اسیدسولفوریک که به «پادشاه مواد شیمیایی» معروف است در بخشهایی مانند تولید کودهای شیمیایی، فلزات و داروسازی نقشی اساسی ایفا میکند. به همین دلیل هرگونه اختلال در بازار گوگرد، پیامدهایی فراتر از این حوزه بههمراه دارد.
با توجه به برتری خاورمیانه در تولید انرژی، این منطقه در حوزه گوگرد نیز یک قدرت بزرگ محسوب میشود. به گفته مینا چوهان، رییس بخش پژوهش گوگرد و اسیدسولفوریک در موسسه آرگوس مدیا، حدود نیمی از صادرات جهانی گوگرد از این منطقه تامین میشود و مقاصد اصلی آن کشورهایی مانند چین، هند، اندونزی و ایالاتمتحده هستند.
جنگ ایران و همچنین توقف فعالیتها در تنگه هرمز اما این جریانها را مختل و زنجیرههای تامین جهانی را دچار آشفتگی کرده است. چوهان میگوید: اکنون واقعا وارد قلمروی ناشناختهای شدهایم زیرا خاورمیانه تا این حد اهمیت دارد.
بخشی از مشکل این است که حتی پیش از آغاز جنگ ایران در ماه فوریه، بازار گوگرد نیز در وضعیت فشردهای قرار داشت. به گفته جیمز ویلوبی، تحلیلگر شرکت وود مکنزی، قیمتها بهدلیل جنگ روسیه و اوکراین و همچنین افزایش تقاضا از سوی بخش کودهای شیمیایی و صنعت نیکل اندونزی به بالاترین سطوح سه یا چهار سال اخیر نزدیک شده بود.تمام این فشارها با آغاز جنگ ایران تشدید شدهاند. با ضربه به تولید انرژی، قیمت گوگرد بهشدت افزایش یافته که نشاندهنده پیوند عمیق این دو بخش است. فشار بر این بازار بهحدی رسیده که کشورها برای محافظت از اقتصاد خود اقداماتی اتخاذ کردهاند. ترکیه هفته گذشته صادرات گوگرد را ممنوع اعلام کرد و هند نیز در حال بررسی محدودیتهای مشابه است.
گزارشها حاکی است که چین نیز از ماه مه قصد دارد صادرات اسیدسولفوریک که بهعنوان محصول جانبی ذوب مس و روی تولید میشود را متوقف کند. چین بزرگترین واردکننده گوگرد در جهان و در عین حال یکی از تولیدکنندگان اصلی آن است بهطوری که تولید این کشور سال گذشته حدود ۱۶درصد از بازار جهانی را تشکیل داده، هرچند تمام این مقدار در داخل مصرف میشود.
در همین حال چین بزرگترین صادرکننده اسیدسولفوریک در جهان نیز محسوب میشود و حدود ۲۰درصد از تجارت جهانی این ماده را در اختیار دارد. مقاصد اصلی صادرات آن شامل شیلی(برای صنعت مس)، اندونزی(برای صنعت نیکل) و مراکش و عربستان سعودی(برای تولید فسفاتهای فرآوریشده) است.
به گفته تحلیلگران، اقدامات احتمالی پکن با هدف محافظت از اقتصاد داخلی در برابر فشارهای خارجی انجام میشود. سانگیتا گایاتری کانان، پژوهشگر اقتصاد انرژی و مواد معدنی میگوید: با توجه به اهمیت این کالا، ممنوعیت صادرات در واقع واکنشی راهبردی برای حمایت از مصرفکنندگان داخلی است.
اما این محدودیتهای تجاری که بر شوکهای اقتصادی ناشی از جنگ ایران افزوده شدهاند احتمالا همچنان باعث افزایش قیمتها و فشار بیشتر بر بازاری خواهند شد که پیشتر نیز تحت فشار شدید قرار داشت. دلیل این امر آن است که اسیدسولفوریک بهراحتی قابل جایگزینی نیست و تامین جایگزین برای حجم صادرات از دسترفته خاورمیانه بسیار دشوار خواهد بود.
چوهان میگوید: حتی اگر تمام منابع جایگزین در جهان را کنار هم بگذاریم، باز هم برای جبران حجم صادرات خاورمیانه کافی نخواهد بود.
در همین رابطه از آنجا که اسیدسولفوریک نقش اساسی در تولید کودهای فسفاته دارد، کمبود جهانی گوگرد فشار بیشتری بر بازارهای کشاورزی وارد خواهد کرد؛ بازاری که پیشتر نیز از جنگ ایران آسیب دیده است. خاورمیانه یکی از مراکز اصلی تولید کودهای شیمیایی است و هفتهها جنگ و اختلال در حملونقل باعث افزایش شدید هزینهها در سراسر جهان شده است.
این وضعیت همچنین برای بخش معدن مشکلساز خواهد بود؛ بخشی که برای استخراج و فرآوری به اسیدسولفوریک وابسته است. گزارشها نشان میدهد معاملهگران آسیایی در تلاش برای یافتن منابع جایگزین هستند در حالی که تولیدکنندگان نیکل در اندونزی که بخش عمده گوگرد خود را از خاورمیانه وارد میکنند ممکن است ناچار به کاهش تولید شوند.
رابرت فریدلند، بنیانگذار شرکت ایوانهو ماینز، اعلام کرده که بیش از ۹۰درصد گوگرد وارداتی آفریقا از خاورمیانه تامین میشود. او میگوید: شنیدهام که معاملهگران همین حالا هم برای تامین آن با مشکل مواجهاند. بنابراین قیمت اسیدسولفوریک در سراسر آفریقا بهطور قابلتوجهی افزایش خواهد یافت. اگر این اختلال بیش از حدود سه هفته ادامه یابد، عملیات تولید مس اکسیدی ناچار به تعطیلی خواهد شد زیرا اسید مورد نیاز آنها تمام میشود.
بنابراین به گفته برخی کارشناسان غربی، اگر جنگ ایران همچنان تولید انرژی و تجارت جهانی را مختل کند، تداوم کمبود گوگرد میتواند شرکتهای بیشتری را ناچار کند تولید خود را کاهش دهند یا بهطور کامل متوقف کنند. کانان در پایان میگوید: دیگر فقط مساله تمایل به پرداخت نیست؛ اگر ماده در دسترس نباشد، اساسا چه کاری میتوان انجام داد؟
