اعمال محدودیت روی اینترنت؛ چقدر موثر، چقدر واقعی؟
نادر کریمی جونی
اینترنت امروزه به یکی از ابزارهای ضروری زندگی بشری تبدیل شده است. بهجز کشوری مانند کرهشمالی که در آن اینترنت تقریبا بیمعنی است و شبکه داخلی اطلاعات -اینترانت- جای اینترنت را گرفته سایر کشورها دارای اینترنت و اتصال به شبکه بینالملل اینترنت هستند و این اتصال به یکی از عناصر و ابزار اصلی و غیرقابل جایگزین در زندگی امروزی کشورها تبدیل شده است. در برخی کشورها البته مانند آنچه در الگوی چین مشاهده میشود کاربران و مصرفکنندگان اینترنت دارای محدودیتهای حکومتی هستند که تصمیمگیران حاکمیت ملی چین آن را به کاربران تحمیل کردهاند. این تحمیل گاهی از طریق همکاری و قرارداد منعقدشده با موتورهای جستوجوگر مانند گوگل صورت میگیرد و گاهی هم فیلترینگ محدودیت را ایجاد میکند.
با این همه نمیتوان انکار کرد که تقریبا در قریب به اتفاق کشورها، اینترنت بدون محدودیت در اختیار کاربران است و فقط در موارد استثنا مانند ملاحظات اخلاقی، تروریستی و مانند آن، محدودیتهای قانونی و فراگیر اعمال میشود.
در ایران اما در هر مورد بحران بلافاصله یکی از اقداماتی که در دستور کار قرار میگیرد و اعمال میشود قطع اینترنت بینالملل است، چه در دوره جنگ ۱۲روزه، چه در بحران ناشی از اعتراضهای دیماه و چه در حال حاضر و جنگ رمضان، اینترنت بینالملل قطع و فقط تعداد معدود و محدودی به آن دسترسی دارند. ناظران بینالمللی شبکه جهانی اینترنت در اینباره میگویند که در حدود ۴۰روز گذشته تنها حدود یکدرصد کاربران ایرانی به این شبکه جهانی متصل بوده و حجم ترافیک مصرفی نیز به همین یکدرصد تقلیل یافته است. البته با نشانیهای داخلی که به آدرس ir پایان پیدا میکنند در دسترس هستند و به همین دلیل روشن است که تنها ارتباط ایرانیان با بخش بینالملل متوقف و مسدود شده و ایرانیان میتوانند در شبکه درون کشور با نشانیهایی که به ir ختم میشود دسترسی داشته باشند. از این بابت شبکههای آموزشی مانند شاد و سایر شبکههای آموزشی دانشگاهها، علاوهبر این پیامرسانهای ایرانی مانند بله، روبیکا و… و برخی موتورهای جستوجوگر ضعیف که داخلی هستند نیز در دسترس قرار دارند و ایرانیان میتوانند فعالیتهایی مانند تبادل پیام، پرداختهای برخط و آنلاین و اطلاع از اخبار رسمی رسانههای داخلی را انجام دهند. در این صورت ایرانیان فقط در شبکهها و اینترانت داخلی میتوانند فعالیت کنند و از دسترسی به اینترنت بینالملل محروم هستند.جمهوری اسلامی درباره این قطع دسترسیها توضیح میدهد که از طریق این شبکه جهانی اطلاعات حساس و طبقهبندی شده از جمله تصاویر نقاط مورد هدف واقع شده و میزان دقت و خسارتهای وارده به دشمنان منتقل و آنان برای افزایش دقت هدفگیری یاری داده میشوند. این امر البته تا حدی درست است و مخالفان داخلی جمهوری اسلامی چه اطلاعاترسانیشان برای دشمن مفید باشد یا نه، مبادرت به ارسال اطلاعات میکنند و گاهی خواستار افزایش میزان و دقت عملیات و حملات به نقاط ایرانی میشوند. از این بابت مسدودسازی اینترنت بینالملل از سوی مقامات امنیتی در ایران توجیه منطقی و عقلانی پیدا میکند و قابل دفاع میشود. البته نگاهی به شبکههای فارسیزبان خارج از کشور و مشاهده تصاویری که بلافاصله در این شبکهها به نمایش درآورده میشود، بیانگر آن است که مسدودسازی اینترنت بینالملل اگرچه موثر بوده اما به ارتباط و انتقال اطلاعات از درون کشور به شبکههای رسانهای خارج کشور به سرپلهای دشمن پایان نداده است. در جمهوری اسلامی ایران همچنین با مصوبه مجلس شورای اسلامی استفاده از اینترنت ماهوارهای- استارلینک- جرمانگاری شده و به همین دلیل اگر تجهیزات دریافت اینترنت ماهوارهای در جایی مشاهده شود نیروهای امنیتی مالک و استفادهکنندگان از این تجهیزات را دستگیر و بازداشت میکنند و در حکم جاسوس با آنها رفتار میشود. با این حال نمیتوان انکار کرد که باوجود تمهید همه تدابیر، باز هم ارتباط و انتقال اطلاعات از درون کشور به سوی دشمنان کاملا متوقف نشده و به صفر نرسیده است.
این نکته نیز مهم است که اینترنت داخلی در کشورمان از ضعفهای متعدد و آشکاری رنج میبرد و جدا از آنکه موتورهای یا به عبارت بهتر موتور جستوجوگر داخلی ناتوان و تقریبا غیرقابل استفاده است، شبکههای اجتماعی داخلی باوجود تبلیغات پردامنه و فضای انحصاری که در اختیار دارند دچار اختلالهای گسترده و قطع شدنهای مکرر هستند بهگونهای که کاربران را کلافه میکند، افزون بر این شبکههای آموزشی و ازجمله شبکههای آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی، شاد و… نیز ضعفهای درونی دارند و با ضعف اینترنت داخلی مواجه هستند که بهشدت فعالیتهای آموزشی و از جمله ارسال و دریافت فایلهای صوتی را محدود و گاهی ناممکن کرده است.
این امر نشان میدهد که اینترنت داخلی و شبکه داخلی اطلاعات که توسط متخصصان کشور طراحی و اجرا شده نهفقط همه نیازهای عمومی ایرانیان را پاسخ نمیدهد بلکه قابلیت نفوذ به بیرون را هم دارد که انتقال تصاویر مناطق مورد حمله قرار گرفته، بلافاصله پس از حادثه، نشان از وجود همین سوراخها و شکافهای شبکه داخلی برای ورود به اینترنت جهانی دارد.
محدودیتهای اعمال شده روی شبکه جهانی اینترنت و قطع دسترسیها به این شبکه برای بسیاری از ایرانیان قابل درک است اما ایرانیان میپرسند چرا این محدودیتها در کشورهای دیگر دخیل در جنگ مانند کشورهای حاشیه جنوبی خلیجفارس و اسرائیل اعمال نمیشود.
