افزایش تولید شیر خشک؛ مدیریت قابل قبول بازار در سایه هماهنگی تولیدکنندگان و نهادها
هما میرزایی– در حالی که طی ماههای گذشته گزارشهایی درباره کمبود شیرخشک اطفال و دشواری دسترسی خانوادهها به برخی برندها منتشر شده، تولیدکنندگان این صنعت معتقدند بازار با کمبود گسترده مواجه نیست و مساله اصلی به نابرابری در توزیع منابع، محدودیت برخی نشانهای تجاری و سیاستهای یارانهای بازمیگردد.
فعالان این حوزه میگویند: تولید داخلی نهتنها پاسخگوی نیاز کشور بوده بلکه با وجود مشکلات ارزی، اختلال در واردات مواد اولیه و شرایط ویژه اقتصادی، میزان تولید نسبت به سال گذشته نیز افزایش یافته است. در عین حال آنها هشدار میدهند ادامه سیاست فعلی یارانهای میتواند به افزایش مصرف غیرواقعی و هدررفت منابع ارزی منجر شود.
نابرابری در تخصیص منابع
رییس انجمن تولیدکنندگان شیرخشک کودک میگوید: مشکل بازار، کمبود تولید نیست بلکه نابرابری در تخصیص منابع، نایابی برخی برندها و تبعات سیاستهای یارانهای است. هانی تحویلزاده، در اینباره به «جهانصنعت» گفت: سال گذشته حدود ۸۷میلیون قوطی شیرخشک رگولار یعنی شیرخشکی که برای نوزادان سالم و عادی مصرف میشود، در کشور تولید شد؛ رقمی که نسبت به سال قبل از آن چندمیلیون عدد افزایش داشته است. این رشد تولید حاصل هماهنگی و جلسات مستمر میان تولیدکنندگان و سازمان غذا و دارو بوده است.
در حال حاضر نیز ظرفیت اسمی شش کارخانه تولیدکننده شیرخشک اطفال در کشور حدود ۱۳۰میلیون قوطی در سال برآورد میشود؛ به این معنا که هنوز حدود ۴۳میلیون قوطی از ظرفیت تولید داخلی بلااستفاده مانده است.
وی در ادامه گفت: برخی کارخانهها همچنان با ظرفیت پایین فعالیت میکنند و هنوز به بهرهبرداری کامل نرسیدهاند که دلیل اصلی آن، محدودیت منابع و مشکلات تامین مالی عنوان میشود. با این حال حتی در شرایط ویژه سال گذشته و مقاطع بحرانی که کشور با مشکلات متعددی مواجه بود، میزان تولید شیرخشک نسبت به سال قبل افزایش یافت. در کنار شیرخشک رگولار، تولید شیرخشکهای رژیمی و متابولیک نیز ادامه داشته است؛ محصولاتی که برای نوزادان دارای مشکلات خاص مانند عدم تحمل لاکتوز، حساسیتهای غذایی یا بازگشت شیر استفاده میشوند. در سال گذشته دامنه تولید محصولات رژیمی نیز توسعه پیدا کرد.
کاهش عرضه برخی نشانهای تجاری خاص
تحویلزاده ادامه داد: با وجود افزایش تولید، برخی برندهای شیرخشک در بازار با کمبود یا نایابی مواجه شدند. تولیدکنندگان میگویند مشکل اصلی، کمبود کلی کالا در بازار نبوده بلکه کاهش عرضه برخی نشانهای تجاری خاص بوده است؛ بهگونهای که خانوادهها در مراجعه به داروخانهها اصل کالا را پیدا میکردند اما الزاما موفق به تهیه برند موردنظر خود نمیشدند. همین مساله باعث شکلگیری تصور کمبود گسترده شیرخشک در بازار شده است.
رییس انجمن تولیدکنندگان شیرخشک کودک گفت: در ماههای اخیر جلسات متعددی میان سازمان غذا و دارو، وزارت صمت، بانک مرکزی و تولیدکنندگان برگزار شده تا منابع ارزی و مواد اولیه بهصورت عادلانه میان همه تولیدکنندگان توزیع و از تمام ظرفیت تولید داخل استفاده شود. فعالان صنعت معتقدند در صورت اجرای این برنامه، برندهایی که با کاهش تولید مواجه شدهاند بار دیگر به بازار بازخواهند گشت. در دوره بحران و اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی، بخشی از مواد اولیه از مسیرهای زمینی وارد کشور شد؛ اقدامی که هزینه تامین مواد اولیه را بهمراتب افزایش داد اما مانع بروز کمبود جدی در بازار شد. بخش مهمی از این هزینههای اضافی توسط خود تولیدکنندگان جذب شد و قیمت نهایی محصول افزایش نیافت.
وضعیت تخصیص ارز
تحویلزاده افزود: در حوزه تامین ارز نیز سال گذشته منابع ارزی نسبتا مناسبی در اختیار صنعت قرار گرفت و همین موضوع امکان افزایش تولید را فراهم کرد. با این حال مشکل اصلی به فرآیند انتقال ارز به خارج از کشور مربوط میشد بهطوری که فاصله زمانی میان تخصیص ارز و رسیدن آن به فروشندگان خارجی طولانی بود. بسیاری از تولیدکنندگان برای جلوگیری از کمبود بازار، مواد اولیه را بهصورت اعتباری خریداری کردند. امسال روند انتقال ارز نسبت به گذشته بهتر شده و حتی در دوره جنگ نیز بخشی از مشکلات ارزی کاهش یافته است. با این حال، همچنان انتقادهایی درباره نحوه توزیع منابع ارزی وجود دارد و برخی تولیدکنندگان معتقدند تخصیص ارز متناسب با ظرفیت تولید همه شرکتها انجام نشده است؛ موضوعی که در کاهش عرضه برخی برندها اثرگذار بوده است.
تحویلزاده ادامه داد: در خصوص واردات شیرخشک اطفال باید به این نکته توجه داشت که واردات شیرخشک رگولار توجیه اقتصادی ندارد زیرا واردات محصول نهایی حدود دو تا دو و نیم برابر بیشتر از تولید داخل ارز مصرف میکند. فناوری و ماشینآلات مورد استفاده در کارخانههای داخلی مشابه تجهیزات خارجی است و مواد اولیه نیز تفاوتی ندارد بنابراین اختلاف قیمت عمدتا ناشی از هزینههای جانبی و واردات محصول نهایی است.
استفاده از کدملی و سهمیهبندی
وی گفت: براساس آمار ارائهشده نیاز سالانه کشور به شیرخشک اطفال حدود ۹۰میلیون قوطی برآورد میشود و تولید داخلی تقریبا در همین سطح قرار دارد. علاوه بر آن در بخش محصولات رژیمی نیز بیش از ۹۵میلیون قوطی تولید شده است.
با این حال، همچنان محدودیتهایی در نظام توزیع وجود دارد و خانوارها برای خرید شیرخشک یارانهای ناچار به استفاده از کدملی و سهمیهبندی هستند. بخش مهمی از افزایش مصرف شیرخشک در سالهای اخیر به سیاستهای یارانهای بازمیگردد. حدود پنج سال پیش مصرف سالانه شیرخشک در کشور کمتر از ۴۵میلیون قوطی بود اما اکنون این رقم به حدود ۹۰میلیون قوطی رسیده است. دلیل این رشد را میتوان پایین نگه داشتن قیمت شیرخشک از طریق تخصیص ارز ترجیحی و پرداخت یارانه در حلقههای مختلف زنجیره تامین دانست.
وی در خاتمه سخنانش گفت: در حال حاضر دولت علاوه بر تخصیص ارز ۲۸هزار و ۵۰۰تومانی به تولیدکنندگان، بخشی از هزینه خرید شیرخشک را نیز از طریق بیمه سلامت پوشش میدهد. قیمت شیرخشک در ایران بهمراتب پایینتر از قیمت جهانی بوده و همین مساله موجب افزایش تقاضا و رشد مصرف شده است. تداوم سیاست یارانهای فعلی میتواند منجر به هدررفت منابع ارزی شود و لازم است سازوکار حمایتها بهگونهای اصلاح شود که مصرف واقعی و هدفمند در اولویت قرار گیرد.
