رکود در تولید و توزیع، نگرانی در بازار
سارا اصغری– طی یک ماه گذشته بازار لوازم خانگی در ایران شاهد افزایش قیمتی محسوس و نگرانکننده بوده است؛ این افزایش قیمت برخی اقلام را تا ۵۰درصد نیز تحتتاثیر قرار داده است و موجی از نارضایتی و سردرگمی را در میان مصرفکنندگان به وجود آورده است. در کانون این تحولات، نوسانات بهای ارزی قرار دارد که همچون موتور محرکی، چرخهای تورم در این بخش را بهشدت به حرکت درآورده است. کاهش ارزش پولملی در برابر ارزهای عمدهای مانند دلار و یورو، بهصورت مستقیم بر قیمت تمامشده کالاها تاثیر گذاشته است. به گزارش «جهانصنعت» از آنجایی که بخش عمدهای از مواد اولیه، قطعات و… در این صنعت به صورت وارداتی تامین میشود، هرگونه حرکت صعودی در نرخ ارز، بلافاصله و با شدتی قابلتوجه به قیمتهای بازار داخلی منتقل میشود. این انتقال گاهی با تاخیر زمانی اندکی رخ میدهد اما در شرایط بیثباتی ارزی، فروشندگان و واردکنندگان برای پیشبینی هزینههای آینده، ناچار به تعدیل فوری قیمتها شدهاند.
نوسانات ارزی، عامل تعطیلی بازار لوازم خانگی
در کنار عامل اصلی نوسانات ارز، باید به دیگر متغیرهای تشدیدکننده این روند نیز اشاره کرد. محدودیتهای نقلوانتقال ارز و مشکلات گمرکی، زنجیره تامین را با اختلال مواجه کرده که این خود موجب افزایش هزینههای لجستیک و انبارداری شده است. همچنین انتظارات تورمی در میان فعالان بازار از تولیدکننده گرفته تا توزیعکننده و خردهفروش، آنها را به افزایش قیمتها برای جبران ریسکهای پیشرو ترغیب میکند. این انتظارات، گاهی سبب میشود افزایش قیمتها حتی از میزان مستقیم تاثیر نرخ ارز نیز پیشی بگیرد. از سوی دیگر سیاستهای کلی اقتصادی و نرخ تورم بالای جامعه، قدرت خرید مردم را به طور مداوم کاهش داده و تقاضای موثر برای کالاهای بادوام مانند لوازمخانگی را تحتالشعاع قرار داده است. این کاهش تقاضا اگرچه در تئوری باید منجر به ثبات یا کاهش قیمت شود اما در شرایطی که هزینههای واردات به سرعت در حال افزایش است، فروشندگان ترجیح میدهند با حفظ حاشیه سود خود حجم فروش را کاهش دهند که این امر به نوبه خود موجب کوچک شدن بازار و ادامه روند قیمتهای بالا میشود. تاثیر این افزایش قیمت بر زندگی مردم بسیار سنگین و چندبعدی است. برای قشر متوسط و کمدرآمد، خرید یا تعویض لوازم خانگی اساسی مانند یخچال، ماشین لباسشویی یا اجاق گاز که جزو کالاهای ضروری زندگی محسوب میشوند به تصمیمی بزرگ و بسیار دشوار تبدیل شده است. بسیاری از خانوارها ناچار به تعویق انداختن خریدهای ضروری خود شدهاند که این موضوع در بلندمدت میتواند به کاهش استانداردهای زندگی و افزایش فشار بر کالاهای دستدوم منجر شود. از سوی دیگر این افزایش قیمت، پروژههای ساختوساز و نوسازی مسکن را نیز تحتتاثیر قرار داده زیرا هزینه تجهیز آشپزخانه و سایر لوازم مورد نیاز به طور قابلتوجهی افزایش یافته است. در سطح کلانتر، رکود در این بازار میتواند به کاهش فعالیت بخش خردهفروشی، کاهش درآمدهای مالیاتی و حتی اشتغال در بخشهای مرتبط بینجامد.
در مواجهه با این شرایط، واکنش دولت معمولا بر اعمال سیاستهای کنترلی قیمت یا توزیع ارز ترجیحی متمرکز بوده است. با این حال در عمل این سیاستها نتوانسته راهحل پایدار و جامعی ارائه دهد. تخصیص ارز ترجیحی با نرخی ثابت، با توجه به شکاف عمده با نرخ آزاد، همواره با چالشهایی مانند کمبود منابع ارزی، ایجاد رانت و توزیع ناعادلانه مواجه بوده و در نهایت نتوانسته از افزایش قیمت در بازار عمومی جلوگیری کند. از سوی دیگر کنترل دستوری قیمتها نیز اغلب به کاهش کیفیت کالاها، پیدایش بازار سیاه و کمبود محصولات در قفسه فروشگاهها منجر شده است. به نظر میرسد راهبرد اساسی برای مدیریت این بحران، نه در درمان موضعی علائم که در اتخاذ سیاستهای کلان اقتصادی برای کنترل تورم، ایجاد ثبات در بازار ارز و بهبود محیط کسبوکار نهفته باشد. ثبات اقتصادی کلان میتواند فضای پیشبینیپذیری را برای فعالان اقتصادی فراهم آورد و از سرعت تعدیل قیمتها بکاهد.
درباره تحولات قیمتی یک ماه اخیر در بازار لوازمخانگی، احسان فدایی، کارشناس حوزه لوازم خانگی در گفتوگو با «جهانصنعت» گفت: طی یک ماه گذشته در بین لوازم خانگی داخلی به صورت میانگین با ۳۰ تا ۵۰درصد افزایش قیمت روبهرو بودهایم، البته در این میان ممکن است که برخی برندها ۶۷درصد و برخی برندها ۱۳درصد افزایش قیمت داشته باشند. در برندهای خارجی این افزایش قیمت بالاتر بوده است چراکه برندهای خارجی وارداتی که یا با شناسه یا از طریق کولبری وارد شدهاند براساس درهم محاسبه شدهاند که قیمت درهم نیز طی یک ماه گذشته هر روز افزایش یافته است. موضوع دوم، بحث عدم اطمینان از روند بازار و احتمال افزایش دوباره قیمتها، سبب انتظار تورمی شده که برندهای خارجی را با افزایش قیمتی خارج از عرف همراه کرده است. با این وجود شرایط برندهای خارجی بهتر از برندهای داخلی بوده است، البته برای کالاهایی که با شناسه و کد رهگیری وارد میشوند این اتفاق روی داده است. البته عقبه و نام برند خارجی نیز میتواند در این زمینه تاثیرگذار باشد.
فدایی براساس شواهد و مطالعات میدانی عنوان کرد: به نظر میرسد این افزایش قیمتها همچنان ادامهدار باشد بنابراین بهشدت بر بازار لوازم خانگی فضای رکود را حکفرما کرده است. البته باید در نظر داشت که تورم در سمت تولیدکننده بسیار بالاتر از سمت مصرفکننده بوده است.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: تامین مواد اولیه و قطعات شرکتهای تولیدی ایرانی در لوازم خانگی، متاثر از قیمت ارز و نوسانات آن است که این نوسانات منجر به تشدید افزایش قیمت شده است. همچنین ترس از آینده نامشخص به این رکود دامن زده است و به همین دلیل بسیاری از فروشندگان فروش خود را متوقف کردهاند چراکه نگران این موضوع هستند که حتی اگر کالای خود را به بالاترین قیمت نیز بفروشند، فردا بهدلیل نوسان بعدی نتوانند آن را جایگزین کنند.
این کارشناس لوازم خانگی افزود: البته مشهود است که کمبودی در بازار لوازم خانگی نداریم بلکه افزایش قیمتها این بازار را به تعطیلی کشانده است و البته مصرفکننده نیز در چنین شرایطی دیگر رغبتی به خرید ندارد.
دورنمای بازار لوازم خانگی
دورنمای بازار لوازم خانگی در کوتاهمدت به شدت وابسته به روند آتی نرخ ارز و تحولات سیاسی اقتصادی منطقهای و بینالمللی است. در صورت تداوم بیثباتیهای ارزی، فشار تورمی بر این بخش ادامه خواهد یافت و میتوان شاهد موج دیگری از افزایش قیمتها بود. در چنین شرایطی، مصرفکنندگان سعی میکنند با مقایسه دقیق قیمتها، استفاده از فروشهای اقساطی (با احتیاط نسبت به هزینههای پنهان آن) و اولویتبندی خریدهای ضروری، تا حد امکان از فشار اقتصادی وارد شده بکاهند. از سوی دیگر ممکن است تمایل به خرید برندهای داخلی با کیفیت قابل قبول به عنوان گزینهای برای فرار از هزینههای بالای محصولات وارداتی، افزایش یابد اما بهطور قطع بهبود پایدار این بازار و بازگشت آرامش به دغدغه خانوارها برای تامین مایحتاج اولیه زندگی، نیازمند عزمی جدی برای مدیریت کلان اقتصاد و ریشهیابی عوامل بیثباتی در بازارهای مالی و ارزی کشور است. تا زمانی که این عوامل مهار نشوند، بازارهای حساسی مانند لوازمخانگی در معرض تلاطمهای مکرر و پیامدهای اجتماعی ناشی از آن خواهند بود.
