جهان آماده شوک ۲۰۰دلاری میشود؟
جهان صنعت– «بازار جنگی نفت»؛ ایناصطلاحی است که اینروزها تحلیلگران بازار نفت بر حرکتهای تند و پرشتاب قیمت در معاملات نفتی بهکار میبرند. قیمتیهای سرکشی که گویی هیچ افقی برای آن نیست؛ نه برای رشدهای عجیب و غریب ۱۵۰تا۲۰۰دلاری که موسسه وود مکنزی پیشبینی کرده و نه تلاشی که رییسجمهور آمریکا برای پایینآوردن قیمت با انواع و اقسام ترفندها بهکار میبرد و نتیجهای ندارد. قیمت نفت بهسمت بالا تمایل دارد ولی تا کجا معلوم نیست.
بازار جهانی نفت از ابتدای اینهفته تقریبا هر روز با یکخبر تازه سیاسی یا امنیتی تکان خورده است. معاملهگران نفتی که تا همین چندماهپیش بیشتر چشمشان بهآمار تقاضای چین یا سیاستهای تولید اوپک بود حالا بیشاز هرچیز بهاخبار جنگ و تحولات امنیتی در خاورمیانه نگاه میکنند. نتیجه چنین فضایی بازاری است که هرلحظه میتواند با یکخبر جدید چنددلار بالا یا پایین برود.
از ابتدای هفته جاری نفت ابتدا با جهش قیمت مواجه شد؛ جهشی که بیشاز هرچیز ناشی از نگرانی درباره اختلال در عرضه نفت منطقه بود. در ادامه اما مجموعهای از اقدامات سیاسی ازسوی آمریکا و کشورهای صنعتی برای مهار قیمتها باعث شد بازار کمی آرامتر شود. با اینحال بسیاری از تحلیلگران معتقدند آرامش فعلی شکننده است و بازار نفت همچنان در وضعیت فوقالعادهای قرار دارد.
قیمت نفت تا روز جمعه در مسیر ثبت افزایش هفتگی قرار گرفت و این درحالی است که ایالاتمتحده تلاش کرده با صدور یکمجوز ۳۰روزه برای کشورها جهت خرید نفت و فرآوردههای نفتی روسیه که در دریا سرگردان ماندند نگرانیها درباره کمبود عرضه را کاهش دهد.
بهای نفت برنت برای تحویل ماه مه با افزایش ۰۲/۱دلاری معادل یکدرصد به۴۸/۱۰۱دلار در هربشکه رسید و در مسیر ثبت رشد هفتگی نزدیک به۱۰درصد قرار گرفت.
نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) برای تحویل آوریل با افزایش ۹۴سنتی معادل یکدرصد به۶۷/۹۶دلار در هر بشکه رسید و آماده ثبت افزایش بیش از ۶درصدی در طول هفته است.
وقتی جنگ بهبازار نفت حمله میکند
در روزهای اخیر مهمترین عاملی که بازار نفت را تحتتاثیر قرار داده نگرانی از کاهش عرضه نفت خاورمیانه بوده است. منطقهای که بخش بزرگی از نفت جهان را تولید میکند و هرگونه اختلال در آن میتواند بازار جهانی را دچار شوک کند.
آژانس بینالمللی انرژی در تازهترین گزارش ماهانه خود هشدار داده که تنشهای نظامی در خاورمیانه درحال ایجاد بزرگترین اختلال عرضه نفت در تاریخ بازار جهانی است. ایننهاد اعلام کرده که درنتیجه درگیریهای اخیر تولید نفت کشورهای حاشیه خلیجفارس حداقل روزانه ۱۰میلیونبشکه کاهش یافته؛ رقمی که حدود ۱۰درصد تقاضای جهانی نفت را شامل میشود.
درهمینگزارش تاکید شده که اگر کشتیرانی در تنگههرمز بهسرعت ازسر گرفته نشود اینکاهش عرضه میتواند بیشتر هم شود. تنگههرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است و بخش بزرگی از نفت صادراتی خاورمیانه از اینمسیر عبور میکند.
همزمان با انتشار اینگزارش کشورهای صنعتی تصمیم گرفتند برای جلوگیری از جهش بیشتر قیمتها بخشی از ذخایر راهبردی نفت خود را آزاد کنند. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده که کشورهای عضو اینسازمان با آزادسازی هماهنگ حدود ۴۰۰میلیونبشکه نفت از ذخایر راهبردی موافقت کردند اما بسیاری از تحلیلگران بازار انرژی معتقدند حتی چنین اقدامی نیز نمیتواند در بلندمدت اثر کاهش عرضه را جبران کند زیرا اگر اختلال در تولید نفت خاورمیانه ادامه یابد حجم نفتی که از بازار حذف شده بسیار بیشتر از نفتی خواهد بود که از ذخایر اضطراری وارد بازار میشود.
درچنینشرایطی است که برخی موسسات مشاوره انرژی سناریوهای قیمتی بسیار بالاتری را مطرح کردند. موسسه وود مکنزی در یکی از ارزیابیهای اخیر خود هشدار داده که اگر بحران عرضه در خاورمیانه ادامه پیدا کند قیمت نفت میتواند حتی بهمحدوده ۱۵۰تا۲۰۰دلار در هر بشکه برسد؛ سناریویی که اگرچه در حال حاضر افراطی بهنظر میرسد اما در بازار پرریسک کنونی دیگر غیرممکن تلقی نمیشود.
تلاش آمریکا برای مهار بازار
درحالیکه نگرانی از کمبود عرضه باعث افزایش قیمت نفت شده دولت آمریکا تلاش کرده با مجموعهای از اقدامات سیاسی و اقتصادی روند بازار را کنترل کند.
یکی از مهمترین ایناقدامات آزادسازی نفت از ذخایر استراتژیک بوده است. دولت آمریکا اعلام کرده که برای جلوگیری از جهش شدید قیمتها، بخشی از ذخایر نفتی خود را وارد بازار خواهد کرد. چنیناقدامی معمولا درشرایط اضطراری انجام میشود و هدف آن افزایش عرضه کوتاهمدت در بازار است.
همزمان با اینتصمیم خبر دیگری نیز منتشر شد که توجه بازار را بهخود جلب کرد. واشنگتن بهطور موقت مجوز فروش بخشی از نفت روسیه را صادر کرد؛ نفتی که بهدلیل تحریمها در بازار جهانی با محدودیت مواجه شده بود. اینمجوز که برای مدت کوتاهی اعتبار دارد درواقع تلاشی برای جلوگیری از کمبود عرضه در بازار جهانی تلقی میشود اما واکنش بازار بهاین اقدامات چندان پررنگ نبود. حتی پساز انتشار اینخبرها قیمت نفت همچنان در سطوح بالایی باقی ماند. تحلیلگران معتقدند دلیل اینمساله آن است که بازار نفت اکنون بیشاز هرچیز بهتحولات امنیتی خاورمیانه حساس است.
بهعبارت دیگر معاملهگران بازار انرژی بر اینباورند که اقدامات سیاسی آمریکا ممکن است در کوتاهمدت قیمتها را کنترل کند اما نمیتواند خطر اصلی یعنی اختلال در عرضه نفت منطقه را از بین ببرد. درچنینشرایطی پرسش اصلی ایناست که قیمت نفت درنهایت تا کجا میتواند افزایش یابد. پاسخ اینسوال البته ساده نیست زیرا بازار نفت اکنون بیشاز هرزمان دیگری بهتحولات ژئوپلیتیک وابسته شده است.
با اینحال بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازار وارد مرحلهای شده که در آن قیمتها میتوانند بسیار سریعتر از گذشته تغییر کنند. در محمود خاقانی، کارشناس بینالملل انرژی در اینباره معتقد است که بازار نفت اکنون بیشاز هرزمان دیگری بهتحولات سیاسی منطقه وابسته شده است. بهگفته او، اگر تنشها در خاورمیانه ادامه یابد قیمت نفت میتواند بهسرعت افزایش پیدا کند زیرا بخش مهمی از صادرات نفت جهان از اینمنطقه عبور میکند.
فریدون برکشلی، رییس گروه مطالعات انرژی وین نیز در تحلیل خود از وضعیت بازار نفت گفته که بازار جهانی انرژی اکنون در شرایطی بسیار حساس قرار دارد. بهاعتقاد او، حتی شایعه اختلال در مسیرهای انتقال نفت میتواند قیمتها را چنددلار افزایش دهد زیرا معاملهگران بازار انرژی نسبتبه هرگونه تهدید عرضه بسیار حساس شدند.
اینکارشناسان تاکید میکنند که بازار نفت اکنون بهشدت بهامنیت مسیرهای انتقال انرژی وابسته شده و هرگونه تهدید علیه اینمسیرها میتواند قیمتها را بهسرعت افزایش دهد.
بازار نفت روی لبه تیغ
درهمینحال برخی تحلیلگران بینالمللی نیز سناریوی بازگشت نفت سهرقمی را مطرح کردند. بهاعتقاد آنان اگر تنشهای منطقهای ادامه پیدا کند یا صادرات نفت خاورمیانه با اختلال بیشتری روبهرو شود قیمت نفت میتواند بار دیگر بهسطوح بسیار بالاتر برسد.
درچنینشرایطی حتی پیشبینیهای موسساتی مانند وود مکنزی که از احتمال رسیدن قیمت نفت بهمحدوده ۲۰۰دلار سخن گفتند دیگر چندان دور از ذهن بهنظر نمیرسد.
آنچه در روزهای اخیر در بازار نفت رخ داده نشانهای از ورود بازار انرژی بهمرحلهای تازه از بیثباتی است. بازاری که تا چندسال پیش بیشتر بهدادههای اقتصادی واکنش نشان میداد اکنون بیش از هر چیز بهاخبار سیاسی و امنیتی حساس شده است.
درچنینبازاری حتی اقداماتی مانند آزادسازی ذخایر استراتژیک یا افزایش صادرات برخی کشورها نمیتواند آرامش پایدار ایجاد کند زیرا عامل اصلی بیثباتی نگرانی درباره امنیت عرضه نفت است؛ نگرانیای که تازمانیکه تنشهای منطقهای ادامه داشته باشد ازبین نخواهد رفت.
بههمیندلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازار نفت اکنون در نقطهای ایستاده که هرتحول سیاسی یا نظامی میتواند مسیر قیمتها را تغییر دهد. اگر تنشها کاهش یابد بازار ممکن است بهآرامش نسبی برسد اما اگر بحران تشدید شود قیمت نفت دوباره وارد مسیر صعودی خواهد شد.
درچنینشرایطی شاید تعبیر «بازار جنگی نفت» بهترین توصیف برای وضعیت فعلی باشد؛ بازاری که در آن قیمتها نه براساس منطق اقتصاد بلکه براساس منطق جنگ حرکت میکنند. در اینبازار نفت دیگر فقط یککالا نیست بلکه بهیکی از مهمترین ابزارهای رقابت ژئوپلیتیک تبدیل شده است.
