اصلاح اقتصاد سیاسی پیششرط رشد ایران است
جهان صنعت – اقتصاد ایران نیازمند بنگاههایی است که محور فعالیت آنها بهرهوری، خلاقیت و نوآوری باشد و رقابت اقتصادی را بهعنوان یک اصل بپذیرند. کامران ندری، اقتصاددان و عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق(ع) معتقد است پیش از هرگونه برنامهریزی برای توسعه اقتصادی یا جذب سرمایهگذاری، باید اصلاحات عمیق در حوزه اقتصاد سیاسی و ساختارهای حکمرانی اقتصادی در کشور صورت گیرد؛ اصلاحاتی که بتواند ساختار رانتی موجود را به سمت یک اقتصاد رقابتی و مبتنی بر بهرهوری هدایت کند. درباره اولویت اصلاحات در اقتصاد ایران اظهار کرد: «اگر بخواهیم درباره اولویتهای بازسازی اقتصاد ایران صحبت کنیم به نظر من اصلاحات در حوزه اقتصاد سیاسی یا همان زیرساختهای نرم حکمرانی اقتصادی باید در اولویت قرار بگیرد. یکی از مهمترین مشکلات اقتصاد ایران ساختار مالکیتی رانتی است که در آن بسیاری از بنگاهها به جای تمرکز بر افزایش بهرهوری، نوآوری و ارتقای کیفیت تولید به دنبال کسب امتیاز از دولت هستند.»
چالش رقابتپذیری بنگاههای داخلی
به گفته ندری، بخش قابلتوجهی از بنگاههای اقتصادی در ایران به جای رقابت در بازار و افزایش کارایی تلاش میکنند از طریق ابزارهای سیاستی مانند افزایش تعرفهها یا محدودیت واردات بازار داخلی را در اختیار بگیرند. «در چنین شرایطی بنگاهها به دنبال این نیستند که کیفیت محصولات خود را افزایش یا هزینههای تولید را کاهش دهند بلکه سعی میکنند با فشار بر دولت قوانینی تصویب شود که واردات کالاهای مشابه محدود شود تا بتوانند محصولات خود را حتی با کیفیت پایینتر و قیمت بالاتر به مصرفکننده تحمیل کنند.»
او تاکید کرد که اصلاح این ساختار یکی از اساسیترین پیشنیازهای رشد اقتصادی است. به اعتقاد این استاد دانشگاه اقتصاد ایران نیازمند بنگاههایی است که محور فعالیت آنها افزایش بهرهوری، خلاقیت و نوآوری باشد و رقابت اقتصادی را بهعنوان یک اصل بپذیرند.
نقش بخش خصوصی واقعی در اقتصاد
ندری در ادامه به مساله نقش بخش خصوصی اشاره کرد و گفت: «برای حرکت به سمت چنین اقتصادی باید سهم بخش خصوصی واقعی در اقتصاد افزایش یابد و نه بنگاههای خصولتی. بنگاههای خصولتی به دلیل وابستگی به قدرت و نفوذ در ساختار حکمرانی به جای تقویت رقابت، عملا اقتصاد رانتی را گسترش میدهند.»
به گفته او، در یک اقتصاد سالم بنگاهها باید از کاهش تعرفهها و گسترش رقابت استقبال کنند. «در چنین فضایی حتی میتوان با سایر کشورها وارد مذاکرات تجاری شد و به سمت کاهش متقابل تعرفهها حرکت کرد تا بنگاههای ایرانی در یک رقابت سالم اقتصادی با بنگاههای خارجی قرار بگیرند.»
ظرفیت ژئواکونومیک ایران در اتصال شرق و غرب
این استاد اقتصاد در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیتهای ژئواکونومیک ایران اشاره کرد و گفت: «ایران به لحاظ جغرافیایی در موقعیتی قرار دارد که میتواند نقش یک کریدور مهم بین شرق و غرب را ایفا کند. در گذشته نیز بخش مهمی از مسیر تاریخی جاده ابریشم از ایران عبور میکرد و کشور ما محل عبور کالا میان شرق و غرب بود.» با این حال به گفته او، این مزیت در دهههای اخیر به تدریج تضعیف شده است. «متاسفانه به دلایل مختلف ازجمله مسائل سیاسی و اقتصادی این مزیت به مرور کاهش یافته و بسیاری از کشورها مسیرهای جایگزین برای حملونقل و تجارت بینالمللی ایجاد کردند و در آنها سرمایهگذاریهای قابلتوجهی انجام دادند.»
ندری معتقد است حتی درصورت عادیشدن روابط بینالمللی بازگرداندن نقش ترانزیتی ایران کار سادهای نخواهد بود. «وقتی کشورها در مسیرهای جایگزین سرمایهگذاریهای کلان انجام دادند متقاعدکردن آنها برای بازگشت به مسیر ایران بسیار دشوار خواهد بود هرچند ایران ازنظر فاصله جغرافیایی و برخی زیرساختها میتواند مسیر کوتاهتر و بهصرفهتری ارائه دهد.»
سرمایه انسانی و منابع طبیعی
ندری به مجموعهای از مزیتهای دیگر اقتصاد ایران ازجمله ظرفیتهای گردشگری، منابع طبیعی و نیروی انسانی جوان اشاره کرد. به گفته او «ایران کشوری با تاریخ و تمدن کهن، تنوع آبوهوایی و جاذبههای گردشگری فراوان است و تقریبا در تمام طول سال میتوان چهارفصل را در نقاط مختلف کشور تجربه کرد. این ظرفیتها میتوانست یکی از موتورهای مهم رشد اقتصادی باشد اما تا حد زیادی بلااستفاده باقی مانده است.»
این اقتصاددان افزود: «از سوی دیگر ایران از منابع طبیعی بسیار غنی برخوردار است و در کنار آن جمعیتی نزدیک به ۹۰میلیون نفر دارد که بخش قابلتوجهی از آن را نیروی کار جوان و تحصیلکرده تشکیل میدهد. چنین ترکیبی از مزیتهای جغرافیایی، منابع طبیعی و سرمایه انسانی در بسیاری از کشورها وجود ندارد.»
رشد اقتصادی بالا؛ هدفی دستیافتنی اما مشروط
ندری با تاکید بر ظرفیتهای بالقوه اقتصاد ایران گفت: «اگر بتوانیم این مزیتها را فعال کنیم رسیدن به رشد اقتصادی بالا برای ایران هدفی دستنیافتنی نیست. کشور ما از نظر جغرافیا، منابع طبیعی، نیروی انسانی و پیشینه تاریخی ظرفیتهایی دارد که میتواند آن را به یکی از اقتصادهای قدرتمند منطقه و حتی جهان تبدیل کند.»
با این حال او با اشاره به ضرورت تحول در شیوه حکمرانی اقتصادی تاکید کرد: «الگوی فعلی حکمرانی اقتصادی نیازمند بازنگری و بهروزرسانی است تا بتواند از ظرفیتهای گسترده کشور به شکل موثر و هدفمند بهرهبرداری کند.»
به گفته این استاد اقتصاد اصلاح تدریجی ساختارهای اقتصاد سیاسی و حرکت بهسوی اقتصادی رقابتی و مبتنی بر بهرهوری، میتواند زمینهساز احیای ظرفیتهای بالقوه و دستیابی به رشد پایدار در اقتصاد ایران باشد.
ایبنا
