ضرورت بازنگری در راهبردهای ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی نظام آموزش عالی کشور

عباس میرگلوی بیات

پس‌از جنگ‌تحمیلی۱۲روزه ازسوی استکبار جهانی جامعه ایران به‌جهت زیاده‌خواهی‌های دولت آمریکا و رژیم صهیونیستی به‌آتش‌بس نگاهی تردیدآمیز داشت.

تمامی تحلیل‌های مفسران و تحلیلگران داخلی و بین‌المللی هم همواره گزینه حمله مجدد آمریکا و اسرائیل را با بهانه جلوگیری از دستیابی ایران به‌سلاح اتمی به‌عنوان یکی از سناریوهای محتمل به‌جامعه جهانی ارائه می‌کردند.

تقریبا گروه‌های مطالعاتی و علمی دانشگاهی حوزه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل هم همین پیش‌بینی را تایید می‌کردند. با ایجاد تنش و حمایت آمریکا از آشوب‌ها، اعتراضات و اغتشاشات و ایجاد جو ناامنی و درگیری در شهرهای کشور و متعاقب آن به‌جهت اختلالات گسترده اینترنت آزمون‌‌های ترم‌اول سال‌تحصیلی۱۴۰۴ دانشگاه‌ها در بستر مجازی برگزار و حتی تعدادی از آزمون‌ها با تعویق و تاخیر دوالی‌سه‌هفته‌ای برگزار شد.

نتیجه این شده که با اعلام و ثبت نمرات همراه با تاخیر انتخاب واحد و شروع ترم جدید در دانشگاه‌ها هم با تاخیر روبه‌رو شد.

ترم‌دوم هم در اوایل اسفند باوجود آغاز مذاکرات ایران و آمریکا و برگزاری تعدادی از نشست‌ها در مسقط و ژنو با لفاظی‌های زیاده خواهانه ترامپ و بالاگرفتن تنش‌های سیاسی به‌صورت مجازی آغاز شد .

در ادامه هم با حمله مجدد آمریکا و اسرائیل و شهادت شهیدخامنه‌ای و تعدادی از فرماندهان ارشد نظامی، دانش‌آموزان میناب و مردم عزیز کشورمان عملا بستر مجازی به‌عنوان راهبرد آموزش عالی در بخش دولتی و غیردولتی انتخاب شد .

با عنایت به‌آسیب‌دیدگی زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ضرورت ایجاد محدودیت در استفاده از فضای اینترنت برای جلوگیری از بهره‌گیری دشمن از داده‌ها و موقعیت‌ها و مراکز حساس نظامی و غیرنظامی کشور و نبود دسترسی به‌فضای مجازی و باوجود اختلالات فراوان اساتید و دانشجویان مسیر دانش‌اندوزی در بستر مجازی را پیمودند.

گزارش‌های شرکت‌های زیرساخت‌های ارتباطی تایید می‌کنند که در ایام ۳۹روزه جنگ تحمیلی سوم و پس از آن نیز تقریبا قاطبه اساتید و دانشجویان مشکلات فراوانی را در اتصال و دسترسی به‌اینترنت و استفاده از سکوهای دانشگاه‌ها را تجربه کردند.

با نگاه به‌لیست و جدول کلاس‌های برگزارشده در دانشگاه‌های دولتی و آزاد تعداد اندکی از اساتید و دانشجویان توانستند وارد فضای آموزشی مجازی شوند. در برخی موارد هم اتصال به‌کلاس مستمرا قطع شده و امکان حضور در کلاس برای اساتید و دانشجویان فراهم نبوده است.

تاکید دانشگاه‌ها و خصوصا دانشگاه آزاد اسلامی بر لزوم بهره‌گیری و استفاده اساتید و دانشجویان از سکوهای اختصاصی از قبیل وادانا بدون پیش‌بینی و ارتقای ظرفیت این سکو تقریبا فضای پراختلال و پرچالشی را برای دانشجویان رقم زد.

مشکلات ناشی از مصاحبه‌های فراوان با تصمیمات متکثر از سوی مدیران وزارت علوم، رووسای دانشگاه‌های دولتی و رییس دانشگاه آزاد به‌عنوان دانشگاهی با بالاترین تعداد دانشجو، اعضای کمیسیون‌های آموزش و تحقیقات، سخنگوی دولت و… جو روانی بسیار بدی را برای دانشجویان رقم زد .

آنچه که می‌توان گفت این است که کلاس‌های درس دانشگاه‌ها متناسب با سرفصل‌ها و جلسات قانونی و مصوب برگزار نشده و چندجلسه‌ای تا پایان ترم و برگزاری امتحانات مرسوم نمانده است. کلاس‌های جبرانی مجازی هم به‌جهت اختلالات اینترنتی برگزار نشده است .

در این موقعیت پیش‌آمده و جو روانی حاصل از امکان نقض آتش‌بس و شروع مجدد درگیری‌ها، مصاحبه‌ها و اظهارنظر‌های غیرکارشناسی و لحظه‌ای با سلامت روان دانشجویان به‌عنوان قشر آینده ساز کشور بازی کرده و فشارهای روانی مضاعفی را بر اساتید و دانشجویان وارد کرده است.

در روزها و هفته‌های گذشته مجموعه مدیران وزارت علوم و دانشگاه آزاد و پیام نور همواره بر برگزاری و پایان کلاسها و آزمون‌ها به‌صورت مجازی تاکید ورزیدند. جناب دکتر رنجبر، رییس دانشگاه آزاد اسلامی در مصاحبه‌ای نه چندان قبل تاکید کردند که براساس نظر شورای امنیت کشور کلاس‌ها و آزمون‌ها مجازی است. به‌ناگاه وزیر علوم در زنجان مصاحبه می‌کنند که از ۹خرداد کلاس‌های تحصیلات تکمیلی حضوری خواهد بود برای مقطع کارشناسی هم تصمیم‌گیری خواهد شد و جو روانی بسیار بدی را برای دانشجویانی که باوجود فضای ملتهب جنگ باید از دیاروکاشانه‌شان به‌دانشگاه‌های مقصد بروند ایجاد کرد؛ خصوصا که با شرایط اقتصادی باید هزینه فراوانی را نیز متحمل و مجبور به‌تغییر برنامه ریزی‌های خود و خانواده شوند .

حال سوال اصلی از شخص وزیر علوم و مدیران و سیاستگذاران آن وزارت مطرح می‌شود: آیا با عنایت به‌راهبرد وزارت علوم در تشکیل هیات‌های امنا دانشگاه‌ها و اعطای استقلال و اختیار به‌دانشگاه‌ها اتخاذ تصمیم متمرکز و به‌نیابت از رووسای دانشگاه‌های دولتی و آزاد لطمه به‌سیاست‌های کلان آموزش عالی کشور نیست؟

آیا این تصمیم در شورای عالی انقلاب فرهنگی و با تایید شورای امنیت کشور اتخاذ شده است؟

به‌نظر ضروری است کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی وارد این موضوع شده و با دریافت آخرین گزارش و وضعیت و کیفیت خدمات آموزشی و با لحاظ نظرات دانشجویان و احقاق حقوق دانشجویان تصمیم نهایی را اعلام کند.

موضوع دیگر اینکه ضروری است مصاحبه‌های پراکنده و غیرضروری و لحظه‌ای که پی‌درپی توسط افراد مختلف توسط رسانه‌ها منتشر شده سازماندهی شود زیرا تنش‌های فراوانی را به‌دانشجویان و خانواده آنان وارد می‌کند .

ازسوی‌دیگر دانشگاه‌های تحت اشراف و مدیریت وزارت علوم و دانشگاه آزاد اسلامی به‌خوبی فرق میان خدمات آموزشی حضوری و برخط و مجازی را نیک می‌دانند ضروری است به‌صورت منطقی تصمیماتی درخصوص نحوه برگزاری حضوری و یامجازی دانشگاه‌ها اتخاذ شود. اگر تصمیم بر برگزاری کلاس‌ها و آزمون‌‌ها به‌صورت حضوری است باید برابر قانون کلاس‌های حضوری و کارگاهی و آزمایشگاهی به‌اندازه کافی و با تامین تسهیلات و ارائه خدمات با کیفیت آموزشی و پژوهشی مناسب و بدون نگرانی از طولانی‌شدن کلاس‌ها زمان آزمون‌ها نیز به‌مرداد و شهریور ماه منتقل شود. در غیر این صورت کلاس‌ها با تامین زیرساخت مناسب و معرفی سکوهای متعدد مجازی مورد تایید داخلی برگزار و درنهایت آزمون‌ها نیز به‌صورت مجازی برگزار شود.

برگزاری کلاس‌ها و آزمون‌ها به‌صورت مجازی در شرایط امروز مناسب‌ترین روش برای حفظ آرامش و سلامت روان دانشجویان و خانواده‌های آنان و صرفه‌جویی در هزینه‌های دانشگاه‌ها و دانشجویان است .

ازسوی‌دیگر باتوجه به‌دریافت هزینه خدمات آموزشی مبتنی‌بر حضور و لزوم ارائه امکانات آموزشی و پژوهشی حضوری به‌دانشجویان و تغییر نحوه ارائه خدمات از حضوری به‌غیرحضوری و مجازی ضروری است درخصوص میزان هزینه‌های ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی تجدیدنظر و بخشی از هزینه‌های شهریه دانشجویان حذف شود .

تاکنون اظهارنظر و تصمیمی ازسوی مراجع آموزش عالی و هیات‌امنای دانشگاه آزاد اسلامی اتخاذ و اعلام نشده است .

برخی از دانشگاه‌ها بدون توجه و درک فضا و شرایط جنگی کشور پا را فراتر گذاشته و با ارسال پیامک از دانشجویان خواستند که هرچه سریع‌تر نسبت به‌پرداخت باقی مانده شهریه اقدام کنند. به‌نظر می‌رسد مدیران تصمیم‌گیر و اقدام‌کننده برای فشار به‌دانشجویان باید سریعا مورد مواخذه قرار گیرند و زمینه پرداخت هزینه‌ها با تنفس و فاصله‌زمانی مناسب و تامین و پرداخت تسهیلات بانکی به‌دانشجویان تسهیل شود .

متاسفانه به‌جهت نبود زیرساخت و خدمات اینترنت بین‌الملل دانشجویان در این ترم عملا قادر به‌انجام تکالیف درسی موردنظر اساتید و پژوهش‌های خود نشدند.

نبود مجوز برای استفاده دانشجویان از کتابخانه‌های سایر دانشگاه‌ها و دانشگاه‌های محل زندگی و کار نیز مزید بر مشکلات شده که عملا تحرک و پویایی علمی دانشجویان را به‌سستی و کم‌کاری می‌کشاند .

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با همکاری دانشگاه آزاد اسلامی، دانشگاه پیام نور، دانشگاه جامع علمی کاربردی و سایر دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی دولتی و غیردولتی با تدوین آئین‌نامه‌ای زمینه، امکان و فرصت انتخاب واحد و انتخاب اساتید از همه دانشگاه‌های کشور را برای دانشجویان فراهم کنند.

یقینا این تجربه جهانی می‌تواند در توسعه علمی و ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش کشور راهگشا باشد.

درقالب همین سکوی پیشنهادی امکانات استفاده همه دانشجویان از امکانات فیزیکی و دیجیتال کتابخانه‌های دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی دولتی و غیردولتی کشور فراهم شود.

در پایان پیشنهاد می‌شود تصمیم‌گیری در خصوص کلاس‌ها و آزمون‌های دانشگاه‌ها با لحاظ مسائل مطرح‌شده در این نوشتار و سایر پیشنهادات و نظرات دانشجویان ازقبیل در خواست دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی برای برگزاری مجازی کلاس‌ها و آزمون‌های این ترم که درقالب ثبت امضای بیش از ۲۰‌هزارنفر از دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی در سکوی کارزار انتشار یافته مطمح نظر تصمیم‌گیران و سیاستگذاران قرار گیرد.

* پژوهشگر حوزه سیاستگذاری و حکمرانی