چشمانتظاری گندمکاران و انفعال دولت!
فاطمه عباس پور– بر کسی پوشیده نیست که امنیت غذایی یکی از پایههای اصلی امنیت ملی کشور است. اساسا تا زمانی که نتوان امنیت غذایی کشور را بهصورت کامل تامین کرد نمیتوان از امنیت ملی سخن گفت! شاید یکی از مهمترین دلایلی که دولت صفرتاصد مبحث گندم را خود بهعهده گرفته همین موضوع باشد؛ امری که مانند یک شمشیر دولبه است. از سمتی خبر خوبی است چراکه نشان میدهد دولت تا حد زیادی از حساسیت مبحث گندم آگاه است اما روی منفی آن بدقولیهای دولت در حق گندمکاران بوده که پس از سالها تکرار تبدیل بهیک کلیشه هرساله خطرناک شده است!
سالانه حدود ۲۵۰تا۲۲۰میلیونهکتار گندم در دنیا کشت و از این سطح بهطور متوسط سالانه ۸۰۰میلیونتن گندم برداشت میشود. این محصول بالاترین و بیشترین سطح زیر کشت و تولید محصولات کشاورزی در جهان را بهخود اختصاص داده است. گندم درجهان بهطور متوسط حدود ۲۰درصد از انرژی و پروتئین مردم جهان را تامین میکند. در ایران نیز بهطور متوسط طی ۳۰سال گذشته سطح زیر کشت گندم حدود ۲میلیون هکتار گندم آبی و ۴میلیون هکتار گندم دیم بوده و از این سطح بین ۱۲تا۱۵میلیون تن تولید گندم انجام میشود. در ایران بهطور میانگین ۴۰درصد انرژی و ۴۴درصد از پروتئین مردم از گندم تامین میشود و بههمین دلیل برنامههای خودکفایی گندم همیشه سرلوحه برنامههای وزارت جهاد کشاورزی بوده است. با این وجود تاخیر در پرداخت پول گندم بهگندمکاران بهمرحله ترسناکی رسیده که میتواند امنیت غذایی کشور را با خطر جدی در آینده نه چندان دور مواجه کند.
عطاالله هاشمی، رییس بنیاد ملی گندم کاران ایران در گفتوگو با «جهانصنعت» بهبررسی ابعاد گوناگون وضعیت فعلی میپردازد.
تاخیر دولت در پرداخت پول گندمکاران از منظر قانونی چهوضعیتی داشته و قانون درباره وضعیت فعلی چهمیگوید؟
درکشور قانونی بهنام «قانون خرید تضمینی محصولات اساسی کشاورزی» داشته که میگوید دولت موظف است درخصوص خرید تضمینی نه قیمت تضمینی محصولات اساسی کشاورزی اقدام کند؛ مخصوصا محصولات استراتژیک و علیالخصوص محصول گندم. در ایران صفرتاصد محصول گندم و آرد دست دولت است و بخشخصوصی در آن نقشی ندارد؛ از خرید و نگهداری گرفته تا تبدیل، فروش، نظارت و تا آخر زنجیره.
طبق قانون خرید تضمینی قیمت محصول گندم که قبلا توسط شورای اقتصاد و بعد از سال۱۳۹۹ توسط شورای قیمتگذاری نرخگذاری و تصویب میشود مبنای خرید دولت قرار میگیرد و دولت موظف است گندم را برپایه نرخ مصوب شورای قیمتگذاری خریداری کند و حداکثر ظرف ۴۸ساعت پول گندمکاران را بپردازد. اگر هم نتوانست پرداخت کند باید مطابق نرخ سود میانمدت اعلامشده از سوی بانک مرکزی، جریمه دیرکرد و تاخیر را بهکشاورز پرداخت کند.
گاهی در شرایط خیلی استثنایی ممکن است دولت نتواند این پرداخت را انجام دهد اما متاسفانه در کشور این موضوع دیگر بهیک روال تبدیل شده است. بهجز یکیدوسال استثنایی از زمان تصویب این قانون تاکنون نتوانستیم پول گندمکار را بهموقع پرداخت کنیم. این مساله باعث رنجش میشود یعنی کشاورز گندمش را تحویل میدهد بهامید اینکه دولت پولش را پرداخت کند.
امسال هم شورای قیمتگذاری قیمت ۴۹هزارو۵۰۰تومان را برای خرید هرکیلو گندم با احتساب جدول پاکی تصویب کرده است. اکنون نزدیکبه ۴۵روز است که از استانهای گرمسیر مانند جنوب کرمان، جنوب فارس، سیستانوبلوچستان، بوشهر و بخشی از خوزستان نزدیک بهیکمیلیونو۸۰۰ تا یکمیلیونو۹۰۰هزارتن گندم از کشاورزان خریداری شده اما متاسفانه تا این لحظه حتی یکریال هم پرداخت نشده است.
پیامدهای تاخیر صورتگرفته در مرحله نخست برای کشاورزان و در ابعاد بزرگتر برای امنیت غذایی کشور بهچهشکل است؟
شرایط اقتصادی کشور بهگونهای است که مردم بهویژه کشاورزان جزو اقشار آسیبپذیر و ضعیف جامعه هستند و بهسختی زندگی خود را میگذرانند. کشاورز بهامید اینکه گندمی را که کاشته و تولید کرده بهدولت فروخته پولش را بگیرد و بدهیهای زمان کاشت، داشت و برداشت را تسویه کند و زندگیاش را سر و سامان بدهد محصولش را تحویل داده است.
این موضوع واقعا مشکلساز شده است. قبول داریم که شرایط کشور شرایط جنگی است اما این نمیتواند بهانه باشد. امنیت غذایی بزرگترین عامل و مهمترین رکن تامین امنیت ملی است. اوایل سال نگران بودیم که وضعیت تولید گندم در کشور مناسب نباشد اما با لطف خدا، زحمات کشاورزان، راهنمایی کارشناسان و بارندگیهایی که در بهمن، اسفند، فروردین و اردیبهشت اتفاق افتاد و همچنان ادامه دارد الحمدلله فکر میکنم امسال نزدیک به۱۴میلیونتن تولید داشته باشیم و اگر خرید بهخوبی انجام شود حدود ۵/۱۱تا۱۲میلیون تن نیز خریداری خواهد شد و کشور بینیاز میشود.
با این شرایط پرداخت اما بازار عملا بهدلالان، واسطهها، کارخانههای خوراک دام و طیور و حتی قاچاقچیها و احتکارکنندگان واگذار میشود. تا امروز که با شما صحبت میکنم دولت هنوز بدهی خود را بهکشاورزان پرداخت نکرده است.
این وضعیت باعث شده اولا انتظار داشته باشیم دولت هرچهزودتر مطالبات گندمکاران را پرداخت کرده و درکنار آن قانون را نیز اجرا کند یعنی جریمه تاخیر را هم بپردازد. در غیراین صورت کشاورز اعتمادش را از دست میدهد نمیتواند برای سال آینده آماده شود و زندگیاش دچار بحران میشود.
این روزها کشاورزان زیادی با تماس میگیرند و میگویند: «قرض کردیم. نهاده را اعتباری گرفتیم، تراکتوردار و کارگر برای ما کار کرده، باید پول کمباین را بدهیم و هیچ پولی نداریم. آبرویمان در خطر است.»
چنانچه گفته شد دولت خصوصا پس از جنگ با یکمعمای گسترده برای رتبهبندی تخصیص منابع روبهرو است. گندم چهجایگاهی در این رتبهبندی دارد؟
امروز مهمتر از هر چیز تامین و پرداخت پول گندم است. اگر امسال وضعیت تولید خوب نبود علاوه بر نگرانیهای جنگ دغدغه اصلی ما تامین نان مردم بوده اما اکنون از این جهت خیال دولت، سیاستگذاران و مسوولان راحت است و مردم مشکلی ندارند. باید این نعمت را قدر بدانیم.
حتی اگر لازم باشد بخشی از اعتبارات پروژههای عمرانی را بهپرداخت پول گندم اختصاص دهند اقدام خوبی است. انتظار ما این است که هرچه زودتر این پرداخت انجام شود وگرنه روند خرید با مشکل روبهرو میشود و درنهایت امنیت غذایی کشور آسیب میبیند.
وقتی این موضوع در قانون تصریح شده چرا پرداخت بهتعویق میافتد و بهانه دولت چیست؟
مرتب میگویند امروز و فرداست. بارها اعلام شده که تا دوروز آینده یا هفته آینده پرداخت انجام میشود اما هیچ اتفاقی نیفتاده است. این بدعهدیها نگرانکننده است. نگرانی من حتی بیشتر از اصل پول گندم ازبینرفتن اعتماد است. اگر اعتماد از دست برود جبران آن بسیار دشوار خواهد بود. وعدههایی که امکان تحقق ندارند نباید مطرح شوند.
به اعتقاد من حتی بالاتر از بسیاری از بخشهای عمرانی باید پول خرید گندم پرداخت شود چون این مساله امنیت غذایی و در نهایت امنیت ملی ما را تقویت میکند. مساله نان، گندم و آرد شوخیبردار نیست.
امسال وضعیت برداشت چگونه بوده است؟
خوشبختانه وضعیت مزارع در سال جاری خیلی خوب است. مزارع دیم محصول بسیار خوبی دادند و مزارع آبی هم شرایط مطلوبی دارند. امسال از نظر تولید گندم سال بسیار پربرکتی است. این سال پربرکت را باید قدر بدانیم و با پرداخت پول گندمکار هم رضایت خدا را جلب کنیم، هم رضایت کشاورز را و هم کشاورزان را برای تولید سال آینده مصممتر و مجهزتر کنیم.
آمریکا یکی از تولیدکنندگان عمده گندم در دنیا و از بازیگران اصلی بازار جهانی گندم است یعنی هم نیاز داخلی خود را تامین میکند و هم بهبازار جهانی گندم تزریق دارد. امسال در برخی از ایالتهای گندمخیز آمریکا خشکسالی حاکم شده و پیشبینی میشود تولید این کشور بین ۲۰تا۲۵درصد کاهش داشته باشد. این افت تولید میتواند بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار دهد و احتمال دارد قیمت جهانی گندم بین ۶۰تا۹۰دلار افزایش پیدا کند.
در چنین شرایطی ممکن است برخی کشورها نیز عرضه گندم خود را محدود کنند و ذخایرشان را نگه دارند. هر کشوری سیاستهای خاص خود را دارد. بنابراین اگر خداینکرده ما نتوانیم گندم داخلی را خریداری کنیم و مجبور بهواردات شویم قیمتها بسیار سنگین خواهد بود. علاوه بر قیمت موضوع حملونقل و سایر مسائل نیز مطرح است؛ بهویژه در شرایط جنگی و محدودیتهایی که وجود دارد. نباید کار بهجایی برسد که وابسته بهخارج از کشور شویم. درحالحاضر شرایط داخلی بهگونهای است که بهواردات حتی یککیلو گندم هم احتیاج نداریم و خوشبختانه خودکفایی در این حوزه اتفاق افتاده است.
سخن پایانی شما خطاببه دولت بهعنوان نماینده گندمکاران کشور چیست؟
انتظار من فقط این است که دولت کشاورزان را بیش از این چشمانتظار نگذارد. همانطورکه سال گذشته در اواخر فصل با یک تصمیم و همت جدی مطالبات بهصورت یکجا پرداخت شد امسال هم این اقدام را بهپایان فصل موکول نکنند و همین حالا انجام دهند. از هر منبعی که امکان تامین وجود دارد باید منابع لازم فراهم و پول گندمکاران پرداخت شود تا محصول گندم از بین نرود و امنیت غذایی کشور آسیب نبیند.
