جمعه خونین نفت

جهان صنعت– دقایقی پس از آنکه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در شبکه ایکس اعلام کرد که تنگه هرمز  در پاسخ به آتش‌بس لبنان  باز شده است و دونالد ترامپ هم توئیت‌های مشابهی از بازشدن تنگه هرمز به نام خود ثبت کرد، بازار جهانی نفت یکی از شدیدترین سقوط‌های یک‌روزه خود از زمان شوک تاریخی کرونا را تجربه کرد. قیمت‌ها باریزش نزدیک به ۱۰‌دلار به حوالی قیمت‌های پیش از جنگ رسید اما تنها یک روز بعد، سخنگوی خاتم‌الانبیا اعلام کرد که کنترل تنگه به وضعیت قبلی بازگشته و تحت مدیریت شدید نیروهای مسلح جمهوری اسلامی است.

آنچه در روز جمعه در بازارهای مالی رخ داد،به روایت رسانه‌های مالی بین‌المللی بزرگ‌ترین ریزش یک‌روزه نفت از زمان بحران کرونا بود؛ رخدادی که نشان می‌دهد بازار همچنان بیش از داده‌های اقتصادی، به تحولات امنیتی منطقه حساس است اما این فضای آرام تنها یک روز دوام آورد. مقام‌های نظامی ایران اعلام کردند تا زمانی که محدودیت‌ها علیه نفتکش‌های ایرانی برقرار باشد، امکان بازگشایی پایدار تنگه هرمز وجود ندارد و کنترل این گذرگاه راهبردی به وضعیت پیشین بازگشته است.

این موضع‌گیری عملا پیام اولیه کاهش تنش را تعدیل کرد و دوباره احتمال اختلال در مسیر انتقال نفت را به سناریوی بازار بازگرداند. به همین دلیل بخشی از معامله‌گران بار دیگر احتمال بازگشت پرمیوم ریسک ژئوپلیتیک به قیمت نفت را مطرح کردند.

اهمیت این تغییر موضع از آن جهت است که بازار نفت بیش از هر چیز به «پایداری سیگنال‌ها» واکنش نشان می‌دهد. اگر پیام‌های سیاسی متناقض باشند، بازار معمولا وارد فاز نوسانی می‌شود.

تحلیلگران موسسه مالی آی‌ان‌جی (ING) پیش‌بینی می‌کنند که بدون لحاظ کردن عرضه محموله‌هایی با خطوط لوله (حبشان – فجیره امارات و شرق – غرب عربستان) و عبور تعدادی از نفتکش‌ها تنگه هرمز، عرضه روزانه حدود ۱۳‌میلیون بشکه به‌دلیل اختلال تردد از این گذرگاه راهبردی مختل شده است.

تنگه هرمز گلوی نفت را می‌فشارد

از شش هفته ذخیره سوخت جت تا بازسازی دوساله بازارهای انرژی تنها بخشی از پیش‌بینی‌هایی است که حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز برای بازار انرژی صورت گرفته است. اهمیت تنگه هرمز حالا دیگر برای همه جهان روشن و به یک ابزار بازدارندگی ایران تبدیل شده است. میرقاسم مومنی، کارشناس حوزه انرژی می‌گوید: مساله تنگه هرمز و آنچه در مورد ایران رخ داد، اهمیت کریدورها و آبراه‌ها را جهت امنیت اقتصاد جهان افزایش داد، شاید قبلا کسی اهمیت هرمز و باب‌المندب را درک نکرده بود.  بعد از تجاوز دشمن به خاک ایران نقش تنگه هرمز در معادلات اقتصادی و انرژی و تاثیر آن بر اقتصاد جهانی آشکار شد و کارشناسان و مسوولان متوجه شدند تنگه هرمز در خلیج‌فارس نقش مهمی در اقتصاد، کشاورزی، صنعت، انرژی  و در واقع زندگی مردم دارد.

او براین باور است که بالا رفتن قیمت حامل‌های انرژی در سراسر جهان باعث شده همه هزینه‌ها به صورت زنجیروار افزایش پیدا کند و کشورهای درگیر این موضوع با افزایش سرسام‌آوری مواجه شوند و این باعث شده هزینه‌های جاری مردم بالا برود. اکنون نوسانات قیمت نفت بر پایه اخبار مربوط به جنگ است. به عبارت دیگر افزایش یا کاهش قیمت نفت تحت‌تاثیر خبر است یعنی با هرگونه موضع‌گیری از سوی ایران یا ایالات‌متحده آمریکا قیمت را تغییر می‌دهد بنابراین قیمت واقعی زمانی مشخص خواهد شد که مشکل تنگه هرمز برطرف شود.

به گفته او، باتوجه به ساختارهایی که در کشورهای صادرکننده نفت به‌وجود آمده و شرایط جدید رژیم حقوقی تنگه هرمز که ایران بر آن تاکید دارد، وضعیت نهایی قیمت نفت مشخص خواهد شد.

این کارشناس حوزه انرژی پیش‌بینی می‌کند که از این پس در عبور و مرور نفتکش‌ها، شاهد تغییر در نقشه کریدورها و مسیرهای تردد انرژی و نفتکش‌ها خواهیم بود. بعد از این قضایا کشورهای صادرکننده نفت باتوجه به تجربه تنگه هرمز و باب‌المندب به‌دنبال راهکارهای جدید خواهند بود.او تاکید می‌کند که اگر این جنگ حداکثر تا دوماه دیگر ادامه پیدا کند، کشورهای مصرف‌کننده و درواقع جهان دچار بحران اداره کشور، صنایع و حتی جوامع خود خواهند شد.

دو مسیر متفاوت پیش‌روی بازار

پس از یک بازگشایی کوتاه‌مدت، بازارها در استراحت تعطیلات آخر هفته، در حال برآورد شرایط هفته آتی هستند. اگر محدودیت‌های کشتیرانی کاهش یابد و عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز بدون مانع ادامه پیدا کند، بخش مهمی از پرمیوم ریسک ژئوپلیتیک از قیمت نفت حذف خواهد شد و احتمال تثبیت یا حتی کاهش بیشتر قیمت‌ها وجود دارد. در این حالت بازار دوباره به متغیرهای کلاسیک مانند تقاضای جهانی، سیاست‌های اوپک‌پلاس و داده‌های اقتصاد آمریکا توجه خواهد کرد اما این بخش خوشبینانه ماجراست.

در بدبینانه‌ترین حالت، اگر گفت‌وگو‌ها بین دو کشور به نتیجه نرسد و استمرار محدودیت‌ها علیه نفتکش‌های ایرانی یا تشدید تنش‌های دریایی ادامه یابد، نگرانی درباره امنیت عرضه دوباره افزایش خواهد یافت؛ وضعیتی که احتمال بازگشت سریع قیمت‌ها به مسیر صعودی را تقویت می‌کند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که بازار نفت نسبت به تهدیدهای مرتبط با تنگه هرمز واکنش سریع و شدید نشان می‌دهد.

استیو‌هانکه، استاد اقتصاد دانشگاه جانز‌هاپکینز آمریکا در شبکه ایکس نوشت که «ایران بیش از ۱۶۰‌میلیون بشکه نفت روی نفتکش‌هایی در خارج از تنگه هرمز دارد در نتیجه ایران قادر خواهد بود تا جولای به فروش نفت با قیمت‌های بالا ادامه دهد.بعید است که محاصره ترامپ هنوز در جولای برقرار باشد. خلاصه بگویم محاصره ایران شکست خواهد خورد.»

هرچند مقام‌های آمریکایی و ایرانی در حال بررسی بازگشت به پاکستان به‌منظور ادامه مذاکرات هستند و نمونه این پیگیری‌ها هم در سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به‌عنوان میانجی وارد تهران رخ داد اما همه چیز در گرو توافق است.

معامله‌گران اکنون بیش از هر زمان دیگری به دنبال نشانه‌های روشن درباره وضعیت واقعی عبور نفتکش‌ها از این گذرگاه راهبردی هستند زیرا جهت حرکت بعدی بازار نفت نه در گزارش‌های اقتصادی بلکه در تحولات امنیتی منطقه تعیین خواهد شد.