آب تهران زیر فشار جمعیت
جهان صنعت– در حالی که منابع آب تجدیدپذیر تهران به پایینترین سطوح خود رسیده و سرانه آب در پایتخت به حدود یکدهم میانگین کشور کاهش یافته است، شرکت آبمنطقهای تهران هشدار میدهد که ادامه رشد جمعیت بدون تامین منابع جدید، مهمترین تهدید پیشروی امنیت آبی پایتخت خواهد بود. همزمان مسوولان از تعریف پروژههای تازه انتقال آب، انسداد هزاران حلقه چاه غیرمجاز و اجرای طرحهای احیای آبخوانها برای مهار فرونشست خبر میدهند.
تهران سالهاست با کسری منابع آب، افت سطح سفرههای زیرزمینی و افزایش برداشت از منابع محدود آبی دستوپنجه نرم میکند. رشد مداوم جمعیت، توسعه بیوقفه ساختوساز و تغییرات اقلیمی، فشار بر منابع آب پایتخت را بهنقطهای رسانده که تامین پایدار آب به یکی از مهمترین دغدغههای سیاستگذاران تبدیل شده است. اکنون نیز مسوولان بخش آب معتقدند اگر روند فعلی ادامه یابد، پروژههای جدید انتقال آب نیز تنها برای مدتی کوتاه پاسخگوی نیاز پایتخت خواهند بود.
راما حبیبی، معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آبمنطقهای تهران با تاکید بر اینکه مهمترین چالش آینده آب تهران رشد جمعیت است، میگوید: پیش از هرگونه بارگذاری جدید، باید زیرساختهای تامین آب پایدار فراهم شود زیرا منابع موجود پاسخگوی نیاز جمعیت آینده نخواهد بود.
به گفته وی، در حال حاضر حدود ۵۵درصد آب مصرفی تهران از منابع سطحی و ۴۵درصد از منابع زیرزمینی تامین میشود؛ هرچند در اوج تنش آبی سال گذشته، سهم برداشت از منابع زیرزمینی بهحدود ۶۰درصد نیز رسید؛ موضوعی که فشار مضاعفی بر سفرههای آب زیرزمینی وارد کرد.
انتقال آب؛ راهکار یا مُسکن؟
یکی از مهمترین برنامههای دولت برای افزایش تابآوری آبی تهران، اجرای پروژههای جدید انتقال آب است. معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آبمنطقهای تهران میگوید: مطالعات انتقال آب از ارتفاعات تنکابن در دستور کار قرار دارد و همزمان تکمیل خط دوم انتقال آب طالقان، پروژه انتقال آب از سد لار به کلان و کاهش نشتی خطوط انتقال نیز برای افزایش ظرفیت تامین آب پایتخت دنبال میشود.
به گفته حبیبی، خط دوم طالقان که سال گذشته وارد مدار شد، در دورههای بحرانی نقش مهمی در تامین آب تهران ایفا کرده و انتظار میرود با تکمیل سایر طرحها، بخشی از کمبود منابع جبران شود.
با این حال کارشناسان حوزه آب معتقدند انتقال آب اگرچه میتواند بخشی از بحران کوتاهمدت را کاهش دهد اما بدون کنترل مصرف و مدیریت توسعه شهری، تنها زمان بروز بحران را به تعویق خواهد انداخت.
فرونشست؛ زنگ خطر زیر پای تهران
همزمان با افزایش برداشت از منابع زیرزمینی، فرونشست زمین نیز به یکی از مهمترین تهدیدهای زیستمحیطی استان تهران تبدیل شده است. براساس اعلام شرکت آبمنطقهای تهران، دشت ورامین همچنان بالاترین نرخ فرونشست را در میان مناطق استان دارد؛ پدیدهای که نتیجه سالها برداشت بیرویه از آبخوانهاست.
حبیبی با اشاره به اجرای طرح احیا و تعادلبخشی آبهای زیرزمینی اعلام کرد که طی دو سال گذشته بیش از ۵هزار و ۷۰۰ حلقه چاه غیرمجاز در استان تهران مسدود شده است؛ اقدامی که به گفته وی در کاهش افت سطح آبهای زیرزمینی و کند شدن روند فرونشست موثر بوده است.
با این حال متخصصان معتقدند که فرونشست پدیدهای نیست که در کوتاهمدت متوقف شود و احیای آبخوانها نیازمند سالها مدیریت دقیق منابع آب و کاهش برداشت از سفرههای زیرزمینی است.
تهران؛ فقیرترین استان از نظر سرانه آب
شاید نگرانکنندهترین آمار مربوط به سرانه آب تجدیدپذیر باشد. براساس اعلام شرکت آبمنطقهای تهران، سرانه آب تجدیدپذیر در پایتخت تنها حدود ۱۷۵ مترمکعب برای هر نفر در سال است در حالی که این شاخص در سطح کشور حدود ۱۶۰۰ مترمکعب و در بسیاری از کشورهای جهان به بیش از ۵هزار مترمکعب میرسد.
این اختلاف نشان میدهد تهران با وجود تمرکز جمعیت، صنایع و فعالیتهای اقتصادی، از فقیرترین مناطق کشور از نظر منابع آب تجدیدپذیر محسوب میشود.
به گفته معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آبمنطقهای تهران، حدود ۴۲ تا ۴۳درصد کل منابع آب استان در بخش شرب مصرف میشود و به همین دلیل مدیریت مصرف باید به اولویت نخست تبدیل شود. استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف، کاهش هدررفت شبکه، توسعه روشهای نوین آبیاری در کشاورزی و اصلاح الگوی مصرف در صنعت، از مهمترین اقداماتی است که میتواند فشار بر منابع محدود آب تهران را کاهش دهد.
اگرچه اجرای پروژههای انتقال آب، انسداد چاههای غیرمجاز و احیای آبخوانها میتواند بخشی از تنش آبی پایتخت را مدیریت کند اما آنچه بیش از هر عامل دیگری آینده آب تهران را تهدید میکند، ادامه رشد جمعیت بدون توسعه متناسب زیرساختهای تامین آب است؛ موضوعی که به اعتقاد کارشناسان اگر برای آن تصمیمی جدی اتخاذ نشود، بحران آب تهران در سالهای آینده وارد مرحلهای پیچیدهتر خواهد شد.
منبع: ایلنا
