پالایشیها درکمین جهش
هستی عبادی– همزمان با فروکش کردن بخشی از ریسکهای سیاسی، ثبات نسبی بازار ارز و تداوم رشد سودآوری شرکتهای بزرگ انرژی، بار دیگر نگاه فعالان بازار سرمایه به سهام پالایشی و پتروشیمی دوخته شده است. هرچند این دو صنعت همچنان با چالشهایی مانند ناترازی انرژی، قیمتگذاری دستوری، محدودیتهای صادراتی و پروژههای نیمهتمام مواجهند اما کارشناسان معتقدند در صورت کاهش ریسکهای غیراقتصادی و اصلاح سیاستهای انرژی، این گروه میتواند یکی از پیشرانهای اصلی رشد بورس در میانمدت باشد.
با وجودی که صنایع پالایشی و پتروشیمی سالهاست ستون اصلی بازار سرمایه ایران محسوب میشوند و سهم بالایی در ارزش بازار بورس به دلیل درآمدهای ارزی، دسترسی به منابع عظیم نفت و گاز دارند ولی پس از جنگ اخیر متحمل زیانهای بسیاری شدهاند. اتفاقی که اتفاقا منجر به خروج بخشی از سرمایههای بورسی از این صنایع شده و افت نسبی قیمت سهام پالایشی و پتروشیمی ناشی از این اتفاق است.
علاوه براین موضوع، عملکرد این صنایع در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری تحتتاثیر تصمیمات سیاستگذار بوده. از تعیین نرخ خوراک و سوخت گرفته تا نحوه قیمتگذاری فرآوردهها، محدودیتهای صادراتی، ناترازی گاز و برق و کندی اجرای طرحهای توسعهای که در هر برهه از زمان مشکلاتی را برای صنایع بورسی پتروشیمی فراهم کرد. واقعیت این است که پتروشیمی ایران یکی از بزرگترین ظرفیتهای تولید منطقه است، این در حالی است که فاصله قابلتوجهی میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی وجود دارد. کمبود خوراک، محدودیت زیرساختهای انتقال، مشکلات تامین مالی و طولانی شدن اجرای طرحهای توسعهای باعث شده بخشی از ظرفیتهای ایجادشده عملا بلااستفاده بماند. برآوردها نشان میدهد حدود ۲۰درصد ظرفیت اسمی صنعت پتروشیمی بهدلیل کمبود خوراک یا مشکلات فنی و سرمایهگذاری فعال نیست؛ ظرفیتی که در صورت بهرهبرداری میتواند سهم صادرات غیرنفتی کشور را بهشکل محسوسی افزایش دهد.
سرمایههای قفلشده صنعت انرژی
یکی از مهمترین گرههای صنعت نفت، گاز و پتروشیمی، انباشت پروژههای نیمهتمامی است که سالهاست منابع مالی کشور را در خود حبس کردهاند. دهها طرح در حوزه متانول، الفین، پلیمرها و صنایع پاییندستی با وجود پیشرفت فیزیکی قابلتوجه، بهدلیل کمبود سرمایه، مشکلات تامین تجهیزات یا محدودیتهای ناشی از تحریم هنوز به بهرهبرداری نرسیدهاند.
کارشناسان معتقدند ادامه این روند علاوهبر افزایش هزینه سرمایه، بازده اقتصادی پروژهها را نیز کاهش میدهد. در مقابل، تکمیل طرحهایی که خوراک پایدار، بازار صادراتی مشخص و مزیت رقابتی دارند، میتواند هم درآمد ارزی کشور را افزایش دهد و هم سودآوری شرکتهای بورسی را بهبود ببخشد.
به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که سیاست توسعه صنعت باید از «آغاز پروژههای جدید» به سمت «تکمیل پروژههای نیمهتمام» تغییر مسیر دهد زیرا اقتصاد ایران دیگر توان قفل کردن منابع در طرحهای بلندمدت بدون بازده را ندارد.
در گروه پالایشی هم شرایط تفاوت چندانی ندارد. اگرچه این صنعت از منظر ارزش داراییها، جایگاه راهبردی در زنجیره انرژی و سودآوری بالقوه، یکی از جذابترین صنایع بورس محسوب میشود اما طی سالهای گذشته همواره زیر سایه تصمیمات سیاستگذار و ریسکهای سیاسی حرکت کرده است.
فردین آقابزرگی، کارشناس ارشد بازار سرمایه در گفتوگو با «جهانصنعت» معتقد است: عملکرد مالی پالایشگاهها برخلاف تصور بازار، روندی رو به بهبود داشته است.
به گفته وی، صورتهای مالی میاندورهای منتهی به پایان سال۱۴۰۴ نشان میدهد سودآوری بسیاری از پالایشگاهها نسبت به سال قبل افزایش قابلتوجهی داشته است در حالی که بازار سرمایه هنوز این رشد را به طور کامل در قیمت سهام منعکس نکرده است.
آقابزرگی میگوید: «همیشه این نگرانی وجود داشت که در روزهای منتهی به مجامع، شرکت ملی پالایش و پخش با ارسال نامهای نرخ خوراک را افزایش دهد؛ موضوعی که بارها به سودآوری پالایشگاهها آسیب زده بود اما امسال چنین اتفاقی رخ نداد و همین موضوع یکی از مهمترین عوامل افزایش اقبال سرمایهگذاران به این گروه محسوب میشود.»
به اعتقاد وی، پایین بودن نسبت قیمت به سود (E/P)، عقبماندگی بازدهی پالایشیها نسبت به شاخص کل و شاخص هموزن در بازههای سهماهه، ششماهه و یکساله و همچنین ورود نقدینگی جدید، از مهمترین عواملی است که میتواند این صنعت را در ماههای آینده به یکی از لیدرهای بازار سرمایه تبدیل کند.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به ریسکهای غیراقتصادی میافزاید: «واقعیت این است که پالایشیها طی سالهای اخیر بیش از سایر صنایع تحتتاثیر تهدیدهای سیاسی و امنیتی قرار داشتند و همین موضوع باعث شد قیمت سهام آنها کمتر از ظرفیت واقعی رشد کند. اکنون اگر این تهدیدها کاهش یابد، بازار فرصت خواهد داشت ارزش واقعی این شرکتها را بهتر شناسایی کند.»
برندگان آینده بورس چه کسانی خواهند بود؟
کارشناسان معتقدند آینده صنعت نفت و پتروشیمی بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای کلان اقتصادی وابسته است. اصلاح نظام قیمتگذاری، ثبات در سیاستهای انرژی، کاهش محدودیتهای صادراتی، تامین خوراک پایدار و تکمیل پروژههای نیمهتمام، عواملی هستند که میتوانند سودآوری این صنایع را در سالهای آینده متحول کنند.
در چنین شرایطی انتخاب صرف «صنعت پالایشی یا پتروشیمی» برای سرمایهگذاری کافی نیست بلکه کیفیت شرکتها تعیینکننده خواهد بود. شرکتهایی که خوراک مطمئن، ترازنامه قوی، طرحهای توسعه فعال و محصولات با ارزشافزوده بالاتر دارند، بیش از سایرین از بهبود شرایط اقتصادی منتفع خواهند شد.
اگرچه سایه ریسکهای سیاستگذاری و تحولات بینالمللی همچنان بر سر صنایع انرژی سنگینی میکند اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند در صورت ثبات متغیرهای کلان و کاهش ریسکهای غیراقتصادی، پالایشیها و پتروشیمیها میتوانند بار دیگر به موتور محرک بورس تهران تبدیل شوند؛ صنایعی که نهتنها ظرفیت خلق ارزش برای سهامداران را دارند بلکه در صورت هدایت صحیح سرمایهگذاریها، نقش پررنگتری نیز در رشد تولید ناخالص داخلی و درآمدهای ارزی کشور ایفا خواهند کرد.
