تکرار سرنوشت پارسجنوبی برای آرش
جهان صنعت– تجربه عقبماندگی ایران در توسعه میدان مشترک پارسجنوبی بار دیگر در آستانه تکرار قرار گرفته است. تاجاییکه کارشناسان صنعت انرژی هشدار میدهند تداوم تاخیر در توسعه میادین مشترک نفتوگاز، در شرایطی که کشورهای همسایه با سرعت در حال برداشت هستند، میتواند به مهاجرت هیدروکربور و کاهش سهم ایران از ذخایر مشترک منجر شود؛ روندی که پیامدهای اقتصادی آن در بلندمدت فراتر از بخش انرژی خواهد بود. کارشناسان انرژی تاکید دارند ماهیت سیال نفت و گاز، امکان مهاجرت این منابع را در صورت عدم برداشت متوازن فراهم میکند. به بیان دیگر هرجا تولید زودتر و پایدارتر انجام شود، جریان مخزن نیز به همان سمت گرایش پیدا میکند؛ واقعیتی فنی که در سالهای گذشته در پارسجنوبی بهطور ملموس تجربه شد. عقبماندگی ایران در برخی فازها درحالیکه طرف مقابل با شتاب در حال توسعه بود، موجب شد بخشی از مزیت مخزن مشترک عملا از دست برود و هزینههای توسعه در مراحل بعدی افزایش یابد. اکنون همین الگو درباره میادین مشترک دیگری مانند فرزاد و آرش مطرح است. تاخیر در توسعه این میادین، در کنار نبود یک راهبرد مشخص برای بهرهبرداری از مخازن مشترک شرایطی ناپایدار و شکننده ایجاد کرده است؛ شرایطی که بهگفته کارشناسان در صورت تداوم میتواند به مهاجرت سهم ذخایر ایران و افزایش برداشت کشورهای همسایه از این میادین منجر شود. مهران امیرمعینی، مدیر پیشین امور بینالملل شرکت ملی گاز ایران در این رابطه به ایلنا گفته است که کندی توسعه در ایران در حالی که برداشت در سوی مقابل انجام میشود، بهطور طبیعی باعث مهاجرت نفت و گاز به سمت کشور برداشتکننده خواهد شد. چه آنکه به گفته او نفت و گاز سیال است و به سمتی حرکت میکند که در آن منطقه تولید صورت میگیرد و این یک واقعیت فنی غیرقابل انکار است. این مدیر پیشین امور بینالملل شرکت ملی گاز ایران با یادآوری تجربه میدان مشترک پارسجنوبی تاکید میکند که آنچه امروز درباره میادین فرزاد و آرش مطرح میشود، پیشتر در پارسجنوبی اتفاق افتاده است. تاخیر ایران در برخی مقاطع زمانی این فرصت را در اختیار طرف مقابل قرار داد تا با برداشت سریعتر، سهم بیشتری از مخزن مشترک را به خود اختصاص دهد؛ موضوعیکه آثار آن در میزان برداشت و هزینههای توسعه ایران کاملا مشهود است. وی با اشاره به عقبماندگی کشور در توسعه میادین مشترک نفتی و گازی و همچنین کریدورهای صادرات گاز میگوید: در حال حاضر شرایط توسعه و برداشت از این میادین ناپایدار و شکننده است و ادامه این وضعیت عملا به مهاجرت سهم ذخایر ایران و افزایش امکان برداشت برای عربستان و کویت در میادین آرش و فرزاد منجر میشود. طبیعتا این کندیها پیامدهای بلندمدت در مسیر توسعه صنعت انرژی را در پی خواهد داشت؛ اتفاقی که به گفته معینیفر، کارشناس انرژی باعث میشود که ما بهتدریج شاهد مهاجرت سهم انرژی کشور و کاهش ذخایر قابل برداشت خود باشیم و این موضوع در نهایت به زیان اقتصاد ملی تمام میشود. اگرچه برآورد دقیق میزان عدمالنفع نیازمند بررسی فنی شرایط مخزن و تحلیل دقیق روند مهاجرت گاز است اما با توجه به مشکلات تولید و ناترازی گاز در کشور میتوان گفت میزان خسارت ناشی از عدم برداشت قابلتوجه خواهد بود. نبود برنامهریزی منسجم برای توسعه میادین مشترک موضوعی است که کارشناسان نسبت به آن هشدار میدهند. آنطورکه معینیفر گفته عدم توسعه بهموقع این میادین، خسارت مستقیم به صنعت نفت و اقتصاد کشور وارد میکند و آثار آن بهصورت زنجیرهای در بخشهای مختلف نمایان میشود. امیرمعینی تاخیر در توسعه میادین مشترک را ناشی از ترکیبی از عوامل مالی، فناورانه و سیاسی دانست و بر این باور است که محدودیت دسترسی به منابع مالی، نبود فناوریهای روز و شرایط نامناسب روابط بینالمللی، از جمله عواملی هستند که توسعه این میادین را با چالش مواجه کردهاند. وی تاکید کرد: نمیتوان گفت که مخزن بهسرعت تخلیه میشود اما واقعیت این است که با تداوم این شرایط ایران تولید کمتری خواهد داشت و منابع کمتری در اختیار خواهد گرفت. بهگفته امیر معینی هر میزان تاخیر در توسعه میادین مشترک فرآیند برداشت را دشوارتر کرده و هزینهها را افزایش میدهد. تجربه پارسجنوبی نشان داد که توسعه دیرهنگام، کشور را ناچار میکند برای برداشت حجم کمتری از گاز، چاههای بیشتری حفر کرده و در عمق بالاتری فعالیت کند. این کارشناس انرژی معتقد است که حتی در صورت دسترسی به فناوریهای بهروز در آینده، بهدلیل تاخیرهای گذشته، هزینه برداشت برای ایران بهمراتب بیشتر خواهد بود. این موضوع بهمعنای از دست رفتن بخشی از سود و درآمد ملی در بلندمدت است و نشان میدهد تعلل در توسعه میادین مشترک بهایی سنگین برای کشور به همراه دارد.
