قیمت گمشده گوشت!
فاطمه عباس پور– بیماری را تصور کنید که بر سر یک دوراهی دشوار قرار داشته و از یکسو شرایط او مدام بدتر میشود و امید به بهبودی روزبهروز کاهش مییابد و از سمت دیگر جراحی که ممکن است فرجی در احوالش به وجود آورد بسیار سنگین است و دوره نقاهت درناک و طولانی دارد. درنهایت بیمار با وعدهوعیدهای دکتر جراح گزینه جراحی را انتخاب میکند و زیر تیغ میرود اما اتفاق غیرمنتظرهای رخ میدهد. جراح پس از شکافتن شکم بیمار ادعا میکند جراحی با موفقیت انجام شده و اتاق عمل را در میان بهت و حیرت حاضران و خانواده بیمار ترک میکند و بیمار بخت برگشته درنهایت از شدت خونریزی جان خواهد داد! پاراگراف فوق باوجود اینکه به یک طنز سیاه شباهت دارد بهترین مثال ممکن برای توصیف وضعیتی است که دولت با تکنرخیکردن ناگهانی ارز مردم را در آن رها کرده است.
این تصمیم ناگهانی دولت باوجود اینکه تقریبا هیچ حوزهای را از عواقب ناگوارش بینصیب نگذاشته در چندحوزه آثار بهمراتب جدیتری داشته و بازار گوشت یکی از این حوزههاست. گزارشها از بازار گوشت قرمز پس از حذف ارز ترجیحی تصویری دوگانه را ترسیم میکند: از یکسو وعدههای رسمی حاکی از کنترل بازار و کاهش قریبالوقوع قیمتهاست اما در واقعیت بازار حذف ارز ترجیحی در همان روزهای نخست هزینه تولید را افزایش داده و فعالیت برای دامداران داخلی سختتر شده است. کارشناسان هشدار میدهند که دامداران نهتنها نقدینگی برای خرید ندارند بلکه در معرض تهدید واردات دام زنده نیز قرار گرفتند.
خروج از قیمتگذاری در سالهای گذشته
از دیگر موضوعات نگرانکننده عدم وجود برنامه دقیق از سمت مسوولان بوده که وضعیت بازار گوشت را در یک سرگردانی گسترده رها کرده است. افشین صدر دادرس، مدیرعامل اتحادیه مرکزی دام سبک کشور درهمینباره به «جهانصنعت» گفت: درسالهای۱۳۹۶تا۱۳۹۸ گوشت قرمز عملا از شمول قیمتگذاری خارج شد بنابراین گوشت قرمز و دام زنده قیمت مصوب نداشته و ندارند. طبیعتا قیمتها باید براساس عرضهوتقاضای بازار و مکانیسم طبیعی آن تعیین میشد اما در طول این سالها دولتها و برخی عوامل در بازار توزیع گوشت اقداماتی انجام دادند که این نظم بازار را تحتالشعاع قرار داد.
وی ادامه داد: بهعبارت دیگر دولتها با واردات بیرویه بازار را بههم زده و در طی این سالها ضربه بزرگی به تولیدکنندگان وارد کردند. از سوی دیگر برخی عوامل در بازار گوشت با قیمتهای غیرمعمول و غیرطبیعی که روی بازار میگذاشتند باعث ایجاد نوسانات شدید در بازار شدند.
تکنرخیکردن ارز نه بلکه تغییر نرخ!
صدر دادرس گفت: دولت مدعی تکنرخیکردن ارز بوده درحالیکه از نظر من و بسیاری دیگر از کارشناسان تنها یک تغییر نرخ رخ داده است! دولت هیچکدام از محدودیتهایی را که قبل از آنچه خودشان «جراحی اقتصادی» مینامند وجود داشت برنداشته و هیچ تغییر اساسی اتفاق نیفتاده است. پیش از این تغییر نرخ دامدار جو مورد نیاز خود را از بازار آزاد با قیمت حدود۲۵ تا حداکثر ۳۰هزارتومان تهیه میکرد و قیمت دام زنده در بازار حدود ۴۲۰تا۴۵۰هزارتومان بود. بعد از تغییر نرخ و افزایش قیمت جو در سامانه بازارگاه به حدود ۴۲تا۴۳هزارتومان قیمت دام زنده هم به حدود ۵۲۰تا۵۳۰هزارتومان افزایش پیدا کرد.
وی افزود: در حدود ۱۰تا۱۵روز اخیر شاهد بودیم که در برخی استانها افرادی دام را از دامدار با قیمتهایی تا حدود ۶۵۰هزارتومان خریداری میکردند. بعدها مشخص شد این افراد به دنبال دریافت مجوز واردات دام زنده بودند. این افزایش قیمت خرید بهطور طبیعی باعث بالارفتن شدید قیمتها در بازار شد. هفته گذشته که مجوز واردات دام زنده به این افراد داده شد قیمت دام زنده دوباره به روال قبلی برگشت و در محدوده حدود ۵۲۰تا۵۵۰هزارتومان کاهش پیدا کرد.
آسیب توامان به تولیدکننده و مصرفکننده
مدیرعامل اتحادیه مرکزی دام سبک ادامه داد: آزادسازیهایی که به این شکل انجام میشود متاسفانه از دید مسوولان مربوطه پنهان مانده یا شاید هم به آن اهمیتی داده نمیشود. نمیخواهم درباره چرایی آن قضاوت کنم اما آسیب این وضعیت هم به جیب تولیدکننده میرود و هم مصرفکننده. درنهایت کسانی که به این شکل بازارسازی میکنند منافع خودشان را میبرند. در حال حاضر هم به بهانه افزایش قیمت گوشت و دام به این افراد مجوز واردات داده شده است. حالا باید دید وقتی دام وارد شد این دام و گوشت را با چه قیمتی به بازار عرضه خواهند کرد.
وی خاطرنشان کرد: وقتی بحث آزادسازی مطرح میشود انتظار این است که یکسری محدودیتهایی که قبلا در این حوزه وجود داشته برداشته شود یا حداقل یک بازه زمانی مشخص اعلام شود. مثلا گفته شود در این دوره زمانی این محدودیتها حذف خواهد شد. بهعنوان مثال برای گوسفند در سامانه بازارگاه ذرت داده نمیشد و در شرایط قبل به ازای هر راس گوسفند روزانهتنها ۲۵۰ گرم نهاده اختصاص مییافت. علاوه بر این تعدادی از شرکتهای تعاونی در سطح کشور اصلا در سامانه بازارگاه حضور نداشتند.
صدر دادرس ادامه داد: اصلا نفس وجود سامانه بازارگاه برمبنای توزیع نهاده با ارز ترجیحی شکل گرفته بود اما میبینیم که هیچکدام از این محدودیتها تغییر نکرده است. در حالی که حداقل میشد برخی از این محدودیتها را در کوتاهمدت مثلا در بازه یکیادوماهه اصلاح یا حذف کرد اما نه برنامهای برای این تغییرات اعلام شده و نه اساسا وجود دارد.
عدم دادن مجوز به صادرات دام زنده
صدر دادرس گفت: وقتی مجوز واردات دام زنده میدهید سوال اینجاست که اگر واقعا آزادسازی انجام شده چرا مجوز صادرات دام زنده داده نمیشود؟ وقتی در این حجم واردات انجام میدهید و میخواهید بازار را به این شکل تنظیم کنید چرا محدودیتها را برنمیدارید؟ براساس ماده(۲۳) قانون احکام دائمی برنامههای توسعه کشور ممنوعیت صادرات محصولات کشاورزی حتی تحت عنوان تنظیم بازار به صراحت ممنوع اعلام شده است. در واقع دولتهایی که در این سالها چنین ممنوعیتهایی اعمال کرده خلاف صریح قانون عمل کردند.
وی افزود: دولت چهاردهم نیز چه قبل از این آزادسازی و چه بعد از آن همچنان درحال تخلف از قانون است. سوال اینجاست که چرا این آزادسازی بهطور کامل انجام نشده و محدودیتها واقعا برداشته نمیشوند؟
مدیرعامل اتحادیه مرکزی دام سبک کشور ادامه داد: در دولت سیزدهم شاهد این بودیم که حدود یکماهونیم تا دوماه قبل از آنچه خودشان «جراحی اقتصادی» مینامیدند یکسری برنامهریزیها انجام شد. این برنامهریزیها با این هدف بود که بعد از تغییر نرخ بتوانند به تولیدکننده کمک کنند تا همچنان در مدار تولید باقی بماند و چرخ تولید بچرخد.
صدر دادرس گفت: البته حتی در همان مقطع هم از مجموع اقداماتی که قرار بود انجام شود عملا تنها بخش تسهیلات آن اجرا شد و آن هم در حدود ۱۰تا۱۵درصد و نهایتا ۲۰درصد مبلغی که قرار بود تخصیص داده شود.
همان مقدار هم به دامداران پرداخت شد اما متاسفانه قبل از اجرای این سیاستها هیچبرنامه مشخص و مدونی وجود نداشت. بدون هیچآمادگی یکباره این اقدام انجام شد و بهاصطلاح بیمار را بدون بیهوشی روی تخت جراحی خواباندند و جراحی را شروع کردند.
آسیب جدی به تولید
مدیرعامل اتحادیه مرکزی دام سبک ادامه داد: باچنینشرایطی طبیعتا نمیتوان انتظار زیادی داشت که تولید بتواند بقای خود را حفظ کند؛ چه در حوزه دام سبک که شامل تولید شیر و گوشت میشود و چه در حوزه طیور.
همکاران ما در آن بخش هم امروز با مشکلات جدی مواجه هستند؛ چه در تولید تخممرغ و چه در مرغ گوشتی تولید بهطور کلی با آسیب جدی روبهرو شده است.
وی افزود: مهمترین و معضلدارترین مشکل فعلی بحث سرمایه در گردش بوده و عملا هیچ کمک موثری برای تامین سرمایه در گردش انجام نشده است. پیش از تغییر نرخ ارز ما یک تریلی جو را حدود ۲۰۰میلیونتومان خریداری میکردیم اما امروز همان میزان جو حدود یکمیلیاردتومان هزینه دارد. ابزاری که دولت برای تامین سرمایه در گردش در نظر گرفته و درقالب مصوبه و آئیننامه هیات وزیران معرفی کرده ابزاری است که با شرایط تولید در کشور تناسبی ندارد و عملا نمیتواند به تولیدکننده کمک کند. در بحث تسهیلات با توجه به اینکه برنامهریزیهای لازم بهطور کامل انجام نشده این بخش هم عملا به نتیجه نرسیده است. قرار بود در چنین شرایطی محدودیتهایی مانند الزام به ضامن یا بررسی سوابق قبلی تولیدکنندگان لحاظ نشود اما این موارد هم در عمل اجرا نشده است.
تبدیل دامدار به فروشنده
صدر دادرس در خاتمه سخنانش گفت: وضعیت تولید بسیار بحرانی است. بهطور مشخص در حوزه دام سبک صحبت میکنم.
اگر این روند ادامه پیدا کند تقریبا تمام دامداران به فروشنده تبدیل میشوند؛ چه دام مولد خود را و چه برههایی که درحالحاضر متولد میشوند. این دامها روانه کشتارگاه خواهند شد.
قیمتها افزایش پیدا نکند و حتی شاید تا پایان سال شاهد کاهش مقطعی قیمتها باشیم اما بعد از آن وقتی دامهای مولد حذف شدند و جمعیت دام بهشدت کاهش پیدا کرد، در آن مقطع قیمتها با جهش شدید و قابلتوجهی مواجه خواهد شد.
