کشاورزی در محاصره ریسک
جهان صنعت– بخش کشاورزی بهدلیل ارتباط مستقیم با عوامل طبیعی و شرایط محیطی یکی از آسیبپذیرترین بخشهای اقتصادی دربرابر انواع مخاطرات بهشمار میرود. تولیدکنندگان این حوزه هر ساله با تهدیدهایی همچون خشکسالی، سیلاب، سرمازدگی، تگرگ، طوفان، آفات و بیماریهای دامی و گیاهی مواجه هستند؛ رخدادهایی که میتوانند در مدت زمانی کوتاه بخش قابلتوجهی از سرمایه و درآمد فعالان این بخش را از بین ببرند. از این رو مدیریت ریسک در کشاورزی نهتنها برای حفظ معیشت بهرهبرداران بلکه برای تضمین امنیت غذایی و پایداری تولید در سطح ملی از اهمیت ویژهای برخوردار است. درچنینشرایطی بیمه کشاورزی بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی و اقتصادی نقش کلیدی در کاهش آثار خسارتها و ایجاد اطمینان خاطر برای تولیدکنندگان ایفا میکند.
اهمیت بیمه کشاورزی در سالهای اخیر و همزمان با تشدید تغییرات اقلیمی بیش از گذشته نمایان شده است. کاهش بارندگیها، تداوم خشکسالی، نوسانات شدید دمایی و افزایش وقوع پدیدههای حدی آب و هوایی ریسک فعالیتهای کشاورزی را بهشکل محسوسی افزایش داده است. ایران نیز بهدلیل قرارگرفتن در منطقه خشک و نیمهخشک جهان ازجمله کشورهایی بوده که بخش کشاورزی آن با طیف گستردهای از مخاطرات طبیعی روبهرو است. درچنینفضایی توسعه پوششهای بیمهای و افزایش توان صندوقهای بیمهگر برای جبران خسارتها نهتنها یک ضرورت اقتصادی بلکه بخشی از راهبرد حفظ تولید و حمایت از سرمایهگذاری در این بخش محسوب میشود. تجربه بسیاری از کشورها نیز نشان میدهد که بدون وجود نظام بیمهای کارآمد استمرار تولید کشاورزی دربرابر شوکهای اقلیمی و طبیعی با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.
صندوق بیمه کشاورزی در ایران طی بیش از چهاردهه فعالیت بهعنوان مهمترین نهاد تخصصی مدیریت ریسک در این بخش تلاش کرده با گسترش پوششهای بیمهای و پرداخت غرامت بهبهرهبرداران آسیبدیده بخشی از خسارتهای ناشی از حوادث و بلایای طبیعی را جبران کند.
این صندوق در برخی حوزهها ازجمله بیمه محصولات راهبردی و صنعت طیور بهضریب نفوذ قابلتوجهی دست یافته و نقش مهمی در حمایت از تولید ایفا کرده است.
با این حال افزایش روزافزون خسارتهای ناشی از تغییرات اقلیمی، رشد هزینههای تولید و فاصله میان منابع مالی صندوق و تعهدات بیمهای ضرورت بازنگری در سیاستها و تقویت منابع این نهاد را بیشازپیش آشکار کرده است.
ناترازی صندوق
شنبه۲۳خرداد۱۴۰۵ مراسم چهلودومینسالروز تاسیس صندوق بیمه کشاورزی در هفته جهاد کشاورزی باحضور اکبر فتحی، معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی و بهزاد باباخانی، قائممقام صندوق بیمه کشاورزی در محل این صندوق برگزار شد.
بهزاد باباخانی درباره عملکرد این صندوق گفت: صندوق بیمه کشاورزی از دل ریسکهای این حوزه ایجاد شده و قانون بیمه کشاورزی از سال۱۳۱۶ یعنی ۵۰سال قبل از ایجاد صندوق بیمه تدوین شده بود.
وی افزود: اساسنامه در سالهای۱۳۶۲و۱۳۶۳مصوب و فعالیت سراسری صندوق آغاز شد. طی بیش از چهاردهه خدمات تقریبا ضریب نفوذ بیمه طیور کشور در دنیا بینظیر است. در حوزه گندم این ضریب نفوذ تقریبا ۱۰۰درصد بوده و تمام گندم زارهای کشور بیمه فراگیر و پر خطر است.
باباخانی اظهار کرد: هرجا قانون و دستورالعملها همراه صندوق بیمه کشاورزی بوده عملکردها مطلوب پیش رفته است.
قائممقام صندوق بیمه کشاورزی در ادامه سخنان خود بهچالشها و اقدامات سال۱۴۰۴ پرداخت و عنوان کرد: با گذشت بیش از چهاردهه بازنگری قانون در حوزه وظایف ضروری است. هر قانونی در گذر زمان نیاز بهبررسی مجدد و بازنگری دارد.
وی با اشاره بهیک بالا و فزاینده بخش کشاورزی ادامه داد که این صندوق با دو چالش عمده روبهرو است: در دودهه اخیر بهلحاظ اقلیمی و بارش کشور با مشکلات بسیاری مواجه بوده که حتی در تامین آب شرب چالش داشتیم. این امر تاثیرش را در حوزه کشاورزی و بیمهگری میگذارد. باباخانی اظهار کرد: ایران جزو ۱۰کشور پر ریسک بوده و از ۴۰عامل خطر در بخش کشاورزی ۳۱عامل در ایران شناسایی شده است. در واقع بخش کشاورزی در ترسالی و خشکسالی هر دو وضعیت درگیر ریسکهایی چون کمآبی، تگرگ، توفان و… است.
عدم تناسب تخصیص منابع صندوق با نرخ تورم
این مسوول دولتی بهچالش دوم این صندوق اشاره کرد: عدم تناسب منابع صندوق بیمه کشاورزی با میزان خسارات واردشده و نرخ تورم از دیگر چالش اساسی این حوزه است.
وی با تاکید بر اینکه منابع صندوق متناسب با ریسکها رشد پیدا نکرده، اعلام کرد: از سال زراعی۱۳۹۵-۱۳۹۴ تا ۱۴۰۵-۱۴۰۴ نرخ خرید تضمینی گندم ۳۶برابر شده اما اعتبار بودجهای صندوق بیمه کشاورزی در این دوره فقط ۵/۸برابر شده که مساله ناترازی را جدیتر کرده است.
باباخانی با بیان اینکه مجموع خسارات واردشده بهکشاورزی در سال زراعی گذشته باتوجه بهموضوع خشکسالی ۴۴۰هزارمیلیاردتومان(همت) بوده، گفت: منابع پیشبینیشده ۶همت بود که ۵/۳همت تخصیص یافت. درواقع میانگین تخصیص منابع بهصندوق بیمه کشاورزی در یکدهه گذشته ۴۸درصد بوده که کمتر از ۵۰درصد را نشان میدهد.
قائممقام صندوق بیمه کشاورزی در ادامه سخنان خود یادآور شد: میزان غرامت پرداختشده در سال زراعی جاری درمجموع ۱۶همت بوده که نسبتبه سال زراعی قبل ۱۵۰درصد رشد را در پرداخت غرامت را نشان میدهد. این در حالی است که چین در سال۲۰۲۵ میلادی ۵۴میلیاردیوآن معادل ۵/۷میلیارددلار و ترکیه ۸۰۰میلیوندلار یارانه بهبخش بیمه کشاورزی اختصاص دادند.
وی عنوان کرد: نتیجه عدم تناسب و توازون منابع با مصارف بیمهای منجربه پرداخت دیرهنگام، سطح تعهد پایین و زیاندهشدن صندوق شده است.
راهکار افزایش کیفی و کمی خدمات بیمهای چیست؟
قائممقام صندوق بیمه کشاورزی با تاکید بر اینکه سهم دولت در بیمه کشاورزی باید متناسب با نرخ تورم افزایش یابد، اظهار کرد: اعتبارات صندوق بیمه کشاورزی از ۱۲همت در سال۱۴۰۴ به۳۰همت در سال جاری افزایش یافته که بالاترین میزان افزایش اعتبارات سهم دولت را نشان میدهد درحالیکه اعتبارات صندوق از سال۱۴۰۱تا۱۴۰۳ در ۶همت ثابت مانده بود. باباخانی با اشاره بهافزایش درآمد صندوق برای پوشش بیمهای مطلوبتر ادامه داد: هرچقدر تلاش شود درآمد و پرتفوی صندوق بیمه کشاورزی بزرگتر شود پرداخت بیمه بیشتر و مشکلات کمتر خواهد بود. وی گفت: پرتفوی صندوق در سال۱۴۰۴ رشد ۱۰۲درصدی داشت و پیشبینی میشود پورتفوی صندوق امسال بالغ بر ۵۰همت باشد. این مسوول دولتی در ادامه راهکارهای حل مشکلات صندوق بیمه کشاورزی اظهار کرد: افزایش تخصیص منابع صندوق ازسوی سازمان برنامه و بودجه ضرورتی اجتنابناپذیر است. وی گفت: زیان برآوردشده صندوق در سال۱۴۰۳ یکهمت بوده که این عدد برای زیان انباشته به۴همت رسید. قائممقام صندوق بیمه کشاورزی اظهار امیدواری کرد که با تدابیر اندیشیدهشده این زیان انباشته امسال بهصفر برسد.
پیگیری بیمه فراگیر دام
این مسوول دولتی در حوزه بیمه کشاورزی در ادامه سخنان خود بهپیگیری بیمه فراگیر صنعت دام کشور اشاره کرد و گفت: پس از ۱۷سال بیمه فراگیر دام درحال پیگیری و انجام است. این موضوع در نوبت طرح در کمیسیونهای دولت قرار دارد.
باباخانی عنوان کرد: اگر آئیننامه بیمه فراگیر دام مصوب شود ضریب نفوذ بیمه خسارات حوزه دام زیانهای این صنعت را کاهش چشمگیری خواهد داد.
