چرا در ابلاغ حریم کهنمحله تهران تاخیر و تعلل میشود؟
جهان صنعت– درحالیکه تخریب بناهای ثبتشدهای مانند خانه «امینلشکر» در محله تاریخی «عودلاجان» نگرانیها درباره تخریب سریالی دیگر خانههای اینمحدوده و تعلل در ابلاغ حریم ثبتشده آن را تشدید کرده معاون میراثفرهنگی استان تهران از ویرایش حریم آن خبر داده و میگوید مصوبهآن حداکثر تا پایان سال ابلاغ خواهد شد.
در هفتهها و ماههای اخیر محله تاریخی عودلاجانبار دیگر بهکانون توجه رسانهها، فعالان میراثفرهنگی و افکار عمومی تبدیل شده؛ محلهای که بهعنوان یکی از کهنترین هسته تاریخی تهران همواره با تهدید تخریب بناهای ارزشمند، ساختوسازهای مداخلهگرانه و ابهام در ضوابط حریم روبهرو بوده است. انتشار اخباری درباره تخریب یا تغییر ماهیت برخی بناهای قدیمی در اینمحدوده بار دیگر اینپرسش را مطرح کرده که حریم مصوب عودلاجان در چه وضعیتی قرار داشته و چرا روند ابلاغ و اجرای آن با تاخیر و چالش همراه است؟
درکنار ایننگرانیها همزمان گزارشهایی درباره صدور آرا قضایی، خروج برخی بناها از ثبت ملی و نقش مالکان خصوصی در سرنوشت بناهای تاریخی منتشر شده است. در چنینشرایطی هرگونه ابهام در تعیین تکلیف حریم و ضوابط حفاظتی میتواند بهتسریع روند تخریب و ازدسترفتن بخشهایی از حافظه تاریخی پایتخت منجر شود.
همانگونه که در روزهای گذشته مهمانخانه اروند و خانه امین لشکر(باوجود ثبت در فهرست آثار ملی) تخریب شدند و همزمان اخباری درباره احداث و گسترش مراکز تجاری و مداخلات کالبدی در پیرامون مجموعه جهانی کاخ گلستان منتشر شد بار دیگر نگرانیها درباره وضعیت حفاظت از بافت تاریخی عودلاجان و حریمهای پیرامونی آن افزایش یافته است.
بهگزارش ایسنا، عودلاجان در ۲۴اسفند۱۳۸۴ بهعنوان دومین بافت تاریخی شهر تهران با شماره۱۵۳۸۱ در فهرست آثار ملی ثبت شده است. طبق اظهارات معاون پیشین میراثفرهنگی استان تهران محدوده بافت تاریخی «عودلاجان غربی» در مجاورت مجموعه ارگ تاریخی تهران بالغبر ۴۹هکتار بوده که ۳۰اثر بهصورت منفرد در آن بهثبت رسیده است. بناهای واجد ارزش تاریخی فرهنگی، معابر ارزشمند، ارزشهای ناملموس، عناصر ارزشمند شهری مانند ساباط، سقاخانه و مسیر قنات مهرگرد بخشی از ارزشهای اینبافت تاریخی بوده که در طرح حریم عودلاجان غربی موردتوجه ویژه قرار گرفته است. اینطرح با هدف احیای بافتهای تاریخی مصوب و در راستای تکالیف محوله بر وزارت میراثفرهنگی و گردشگری در برنامههفتمتوسعه کشور و اجراییکردن مواد(۲و۳) «قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی-فرهنگی» اواخر سال۱۴۰۳ تدوین شده است. مرتضی ادیبزاده، معاون میراثفرهنگی استان تهران درباره وضعیت حریم عودلاجان غربی و چرایی تاخیر در ابلاغ آن گفت: طرح تعیین حریم عودلاجان غربی اواخر سال گذشته بهتصویب رسیده و اکنون موضوع حریم در دستور کار است. با اینحال گفته شد که نیاز بهیکسری ویرایشهای کارشناسی وجود دارد که انجام شده است. بهزودی جلسهای با اداره کل میراثفرهنگی برگزار خواهیم کرد تا اقدامات نهایی و ابلاغ آن نیز صورت بگیرد. اینفرآیند طولانی نخواهد بود.
ادیبزاده درباره زمان ابلاغ اینمصوبه اظهار کرد: درتلاش هستیم زودتر از پایان سال ایناقدامات انجام شود.
او در پاسخ بهاینپرسش که باوجود تاکید بر حفظ بناها و مشارکت مالکان چرا درعمل شاهد خروج املاک از ثبت یا تخریب آنها مانند تخریب مهمانخانه اروندرود هستیم، گفت: شاید بهترین راه این باشد که بهمالک انگیزههای بهتری داده شود یعنی بستههای تشویقی مناسبی پیشنهاد شده چون مالک معمولا بهدنبال ایناست که ملک خود را تغییر کاربری بدهد، تجاری کند و از افزایش سطح اشغال یا ارتفاع و منافع اقتصادی آن بهرهمند شود اما اگر ما بتوانیم در حوزه گردشگری مثل ایجاد بوتیکهتل یا فضاهای فرهنگی بستههای حمایتی مناسبی ارائه کنیم و حمایت مالی قانونی هم وجود داشته باشد ممکن است مالک از تخریب صرفنظر کند.
ادیبزاده افزود: درغیراینصورت تازمانیکه بیشترین انتفاع مالک در تخریب بنا تعریف شود اینروند ادامه پیدا میکند و آرا نیز همچنان بهضرر بناها صادر میشود. در اینشرایط ما نهایت تلاش خود را میکنیم که با ارائه لایحه، اعتراض حقوقی و استفاده از ظرفیتهای قانونی مختلف جلوی اجرای رای تخریب را بگیریم. در برخی موارد موفق بودیم و در برخی موارد متاسفانه موفق نشدیم. اینموضوع کاملا بستگی بهشعبهای که پرونده در آن بررسی میشود، شرایط حقوقی پرونده، نوع استدلالها و لوایحی که ارائه شده دارد. هر پرونده شرایط خاص خودش را داشته و نمیشود برای همه یکنسخه واحد پیچید.
علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز پیشتر درباره وضعیت حریم عودلاجان غربی و اینکه چرا باوجود ثبت حریم آن هنوز ابلاغ نشده، گفته بود: واقعیت این است که ضوابط کلی در گذشته برای آن ابلاغ شده بود اما بهدلیل نبود تدبیر کافی مشکلاتی بهوجود آمد. اگر صادقانه بگویم بسیاری از حریمها بهدلیل اینکه در گذشته بدون مطالعات دقیق و بدون درنظرگرفتن توپوگرافی، شرایط جغرافیایی و واقعیات میدانی ترسیم شدند امروز نیازمند بازنگری هستند. در عودلاجان هم بهایننتیجه رسیدیم. سال گذشته مشاور گرفتیم، دوستان متخصص وارد کار شدند و نهایتا بهاینجمعبندی رسیدیم که باید یکمشاور ذیصلاح کار را بهصورت علمی پیش ببرد. اکنون ضوابط تهیه شده و درحال طی مراحل نهایی است. درحالحاضر حدود ۴۳پلاک درحال پایش میدانی بوده تا مشخص شود واجد ارزش هستند یا خیر. قول دادند که تا پایان دیماه اینپایش انجام شود. پس از آن ضوابط نهایی ابلاغ خواهد شد. تنها مورد باقیمانده همین پایش پلاکهاست.
عودلاجان در دوره قاجار با برخورداری از باغستانهای شمال شرقی تهران و زمینهای بایر توسعه پیدا کرد و بهیکی از پنجکلانمحله مشهور تهران درآمد. تا اوایل حکومت پهلوی محله عودلاجان که در مجاورت بازار و مرکز حکومتی واقع شده بود کارکرد مسکونی بسیار مهمی داشت و اقشار مختلف بهویژه طبقه اعیان و اشراف در آن سکونت داشتند. اینمحله در آغاز نفوس زیادی نداشته اما بهدلایل طبیعت و جغرافیایی بهمرور بهجمعیت آن افزوده داشته و با ساختن بناها و عمارتهای جدید و تبدیل باغات بهزمینهای بایر بهخانهها و کوچهها سکونتپذیری و مهاجرپذیری در آن افزایش یافته است.
اینمحله در آغاز دوره پهلوی دچار تغییراتی عمده شد ازجمله میتوان بهاحداث خیابان سیروس یا مصطفی خمینی(ره) در امتداد خیابان مجلس شورای ملی اشاره کرده که محله را بهدو بخش شرقی و غربی تقسیم کرد. در ایندوران خیابان ناصریه نیز تعریض و بهناصرخسرو معروف شده و اینچنینارتباط عودلاجان با شمسالعماره نیز قطع شد. در جنوب نیز خیابانی ساخته شد و بخشهایی را از محل جدا کرد. در دوره دوم پهلوی نیز خیابان پامنار تعریض شد و همانند خیابان سیروس محله را قطع و بهسه بخش تقسیم کرد.(تکمیل همایون۱۳۹۳)
بعد از آن بخش شرقی بهدلیل وجود بقعه امامزاده یحیی بهمحله امامزاده یحیی معروف شد. امروزه اینمحله در منطقه ۱۲شهرداری تهران واقع شده که طرح توسعه اینامامزاده نگرانیهایی را درباره تخریب بخشی از بافت تاریخی عودلاجان مطرح کرده بود. سوای آن طرح توسعه که با مخالفت میراثفرهنگی فعلا متوقف شده اما بافت عودلاجان همچنان با ناملایمتی و بیتوجهیهایی در حفظ و نگهداری مواجه است.
منبع: ایسنا
