هربشکه نفت ایران چند دلار آب میخورد؟
جهان صنعت- صادرات نفت ایران علاوهبر تخفیف فروش، هزینه حمل، بیمه، واسطهگری و انتقال پول را نیز تحمل میکند. مجموع این هزینههای پنهان در شرایط پرریسک میتواند به۱۵تا۲۰دلار در هر بشکه برسد
قیمت ۷۵یا۸۰دلاری نفت در بازار جهانی بهمعنای درآمد ۷۵یا۸۰دلاری ایران از هر بشکه نیست. نفت ایران پیش از رسیدن بهمقصد و تبدیل درآمد آن بهمنابع قابل استفاده از یک زنجیره پرهزینه عبور میکند.
تحریم فقط مشتریان نفت ایران را محدود نکرده است. شیوه فروش، مسیر حمل، بیمه محموله و سازوکار دریافت پول نیز تحتتاثیر محدودیتها قرار گرفتند. حاصل این وضعیت شکلگیری یک هزینه تحریم روی هر بشکه نفت صادراتی است.
نخستین کسر از قیمت نفت در مرحله فروش اتفاق میافتد. ایران برای حفظ مشتری و جبران ریسک خرید نفت تحریمی درمقاطع مختلف تخفیف ارائه کرده است.
تخفیف اولین هزینه فروش
میزان اینتخفیف ثابت نیست. دربرخی دورهها فاصله قیمت نفت ایران با شاخص برنت بهکمتر از یک دلار رسیده و در دورههایی تا حدود ۱۰یا۱۱دلار افزایش پیدا کرده است.
شدت تحریم، وضعیت بازار، حجم عرضه رقبا و قدرت چانهزنی مشتریان دامنه تخفیف را تغییر میدهد. هر دلار تخفیف نیز مستقیما از درآمد بالقوه صادرات نفت کم میکند. کرایه نفتکش دومینبخش مهم این صورتحساب است. پیش از بحران اخیر منطقه هزینه اجاره یک نفتکش غولپیکر در برخی مسیرهای خلیجفارس بهحدود یکدلار بهازای هر بشکه میرسید. اکنون در بعضی مسیرهای پرریسک ارقام بالاتر از ۱۲دلار نیز ثبت شده است.
افزایش خطرهای امنیتی، رشد هزینه بیمه و کاهش تعداد شناورهای آماده ورود بهمسیرهای پرخطر بازار حمل نفت را گران کردند.
این جهش برای ایران اهمیت بیشتری دارد. صادرات تحریمی از ابتدا با محدودیت بیشتری در دسترسی بهناوگان، بیمه و خدمات بینالمللی روبهرو است. بحران امنیتی منطقه یک لایه هزینه جدید نیز بهاین ساختار اضافه کرده است.
هزینه شبکه واسطهها
فروش نفت تحریمی بهساختار ساده فروشنده و خریدار محدود نمیشود. واسطههای تجاری، شرکتهای پوششی، سازوکارهای تسویه و مسیرهای غیرمستقیم دریافت پول بخشی از چرخه صادرات را تشکیل میدهند.
بیمههای پرهزینه، ریسک توقیف، محدودیت بانکی و عملیات پیچیده انتقال پول نیز هزینه جداگانه ایجاد میکنند.در نتیجه بخشی از پول نفت پیش از ورود بهچرخه اقتصادی کشور در همین مسیر مصرف میشود.
فرض کنیم قیمت جهانی هر بشکه نفت ۸۰دلار باشد. این عدد هنوز درآمد خالص ایران نیست. ابتدا تخفیف فروش از آن کم شده سپس هزینه حمل، بیمه، واسطه و انتقال پول بهصورتحساب اضافه میشود.
در شرایط پرریسک مجموع این هزینهها میتواند بهمحدوده ۱۵تا۲۰دلار در هربشکه برسد. البته این عدد ثابت نیست. شرایط بازار نفت، نرخ کرایه کشتی، سطح ریسک منطقه و شدت محدودیتهای مالی آن را تغییر میدهد.
بنابراین تحلیل درآمد نفتی ایران فقط بر پایه قیمت برنت میتواند گمراهکننده باشد. مساله اصلی فقط قیمت نفت نیست بلکه درآمد قابل وصول از هر بشکه اهمیت دارد.
تحریم یک هزینه مشخص و واحد روی هر بشکه نفت ایران نمیگذارد. مجموعهای از هزینههای پراکنده فاصله میان قیمت بازار و درآمد واقعی را ایجاد میکنند.
تخفیف بخشی از این فاصله است. حمل گرانتر، بیمه، واسطهگری و انتقال پول بخشهای دیگر را میسازند.
از همین زاویه کاهش هزینه تحریم میتواند حتی بدون افزایش تولید یا رشد قیمت جهانی نفت درآمد واقعی کشور از هر بشکه صادرات را افزایش دهد. در بازار نفت فقط تعداد بشکهها اهمیت ندارد بلکه پول قابل وصول از هر بشکه نیز تعیینکننده است.
منبع: میز نفت
