نفت و جنگ
علیرضا مهدیه، تحلیلگر توسعه صنعتی
سالهاست که برآورد میشود علت جنگها در حال و آینده انرژی است و گاهی هم دلیل جنگ را آب میدانند اما میدانیم که اگر انرژی باشد، دسترسی به آب هم وجود خواهد داشت یعنی دست یافتن به اراضی بیشتر و بهتر و حتی رسیدن به دریاهای آزادتر هم در اولویت اصلی نیست و این انرژی است که به نخستین دلیل جنگهای سرد و گرم تبدیل شده.
و اما نفت و طلایی که به سیاه بودنش معروف و جدلها و جنگهای بسیاری به آن مربوط بوده و در آخرین نمونه، این دارنده بیشترین ذخایر دنیا بوده که به هم ریخته است. به هم ریختنی که طی تنها یک شب، ونزوئلا را از دشمنی به دوستی با آمریکا کشاند و مادورو و بسیاری از همفکرانش را دور و دورتر کرد.
ونزوئلایی که با چند ترفند، نفت فوق سنگینش را تولید و با هزار و چند ترفند صادر میکرد اما تحریمها و نحوه مدیریتها باعث شد که به تورم سنگینتری برسد؛ تحریمهایی که اتفاقا بر سر همین نفت و مجادلات ایالاتمتحده و ونزوئلا صورت گرفت و باعث سقوط تولید و صادرات نفت این کشور شد.
تحریمهای سختتری که به ایران و روسیه هم رسید و ناوگان سایه نفت در دنیا تعریف شد و ایران به رتبه اول این ناوگان در ارسال محمولههای نفتی به چین رسید. ایرانی که بعد از روسیه، بیشترین میزان صادرات نفت تحریمشده را در جهان دارد و پس از اینکه ونزوئلا از تحریم معاف شد و روسها نیز موقتا از تحریم خارج شدند، تنها دارنده نفت تحریمی ماند.
طی جنگ فعلی و بحرانی که با محدودیت تنگه هرمز ایجاد شد، نفت ایرانی هم از تحریمهای ایالاتمتحده معاف شد تا حداقل ذخایر روی آب ایران بتواند باعث کاهش قیمت نفت شود.
نفتی که حالا تحریم نیست و آنچه کمتر خبرگزاری در دنیا بدان پرداخته این است که امروز هیچ نفت تحریمشدهای در جهان نداریم اما قیمتها هنوز هم بالاست.
طبق گزارشات جدید کشورهای ونزوئلا، عربستان و ایران در ذخایر نفت، اول تا سوم هستند و روسیه بعد از آمریکا و در کنار عربستان، تولیدکننده بزرگ نفت است ولی شاخصی هم داریم که نسبت تولید و صادرات را نسبت به ذخایر در نظر میگیرد و سالهاست که کشورهای ونزوئلا و ایران در شرایط متناسبی نیستند.
اینکه چرا نفت گران میشود، اول به شرایط عرضه ربط دارد و طی تاریخ هم تحولات خاورمیانه همیشه بر تولید و قیمت نفت تاثیرگذار بودهاند و فقط جنگ اوکراین بوده که خارج از این منطقه، بر طبل جنگ نفت کوبیده است.
اینکه در شوک نفتی انجام شده، طلا و نقره ابتدا ریزشی شدند، بورسهای جهانی سقوط کردند، شاخص ضعیف شده دلار تقویت شد و به تغییر نرخ بهره و اوراق رسید و جریانهای جدیدی ایجاد شد؛ جریانهایی که اما به تدریج در نرخ تورم و بیکاری جهانی نیز دیده خواهند شد و قدرت خرید بسیاری از مردم جهان را تضعیف کرده و فقر و فلاکت خواهند ساخت. اینکه به هم ریختن اوضاع در خاورمیانه، اول در وضعیت چین اثر خواهد گذاشت و تعلل چین یعنی به هم ریختگی توسعه این کشور و باختن تریلیونها دلار در پروژهها و ابتکارات راهبردی.
فقط نفت گران نشده و افزایش تنشها در منطقه، قیمت جهانی نفت کوره را به رکورد تاریخی رسانده، گازوئیل و دیگر محصولات نفتی و در واقع سوختها و مواد پایه هم رشد بالایی داشتهاند.
صد البته شرایط برای روسیه فرق دارد و رقبای سنتی روسها در بازار انرژی، پشت تنگه هرمز جا ماندهاند و حواس آمریکا فعلا از اوکراین پرت شده و نفت روسی هم فعلا به اوج قیمت بیتخفیف رسیده است.
در عربستان هم حال و روز سختتری در گذر است و با بیشترین وابستگی به صادرات نفت از تنگه هرمز، به دور زدنی میاندیشد که ظرفیت کمتری دارد و اگر بابالمندب هم محدود شود، شیر نفت جهان بستهتر خواهد شد.
آمریکا اما با وجود اینکه بزرگترین تولیدکننده نفت در دنیاست، بزرگترین مصرفکننده آن هم هست و با همه وابستگی اندک به نفت خاورمیانه، وابستگی بالایی به واردات کالاهای صنعتی و مصرفی دارد که با اوج بهای نفت، اوجگیری خواهند کرد.
اکنون این دونالد ترامپ است که مفتخر خواهد شد جنگ نفت بزرگتری را باعث شده و بهخاطر تنگهای جنگیده که قبل از تهاجم به ایران باز بوده و عرضه و ارزش نفتی را تغییر داده که قبلا مقبول بوده و رفع تحریم همه نفتها هم نتوانسته کار خاصی انجام دهد!
