میلیاردرهای چینی درحال فتح جهان
جهان صنعت – در اوایل سال گذشته زمانی که دیپسیک (DeepSeek)بهعنوان آزمایشگاه هوش مصنوعی چینی موجی از نگرانی و هراس را در میان رقبای غربی خود ایجاد کرده بود تقریبا هیچ اطلاعاتی درباره لیانگ ونفنگ، بنیانگذار این شرکت در دسترس نبود. لیانگ همچنان شخصیتی مرموز بهشمار میرود اما دستکم یک نکته کاملا روشن است آنهم اینکه همزمان با نهاییشدن دور جدید جذب سرمایه دیپسیک که ارزش این شرکت را به۷۱میلیارددلار رسانده ثروت شخصی بنیانگذار آن نیز بهحدود ۳۸میلیارددلار افزایش یافته؛ رقمی که او را بهمراتب ثروتمندتر از داریو آمودی بنیانگذار شرکت Anthropic و سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI تبدیل کرده است.
بعید است کسی لیانگ را در همایشها و کنفرانسهای فناوری ببیند. او تاکنون هرگز بهصورت زنده در تلویزیون چین ظاهر نشده و تنها تعداد اندکی عکس یا ویدئو از چهره ساده و اندام لاغر او وجود دارد. این ویژگی او را بهنمونهای شاخص از نسل جدید میلیاردرهای جوان چین تبدیل کرده است.
درهمینرابطه است که مجله اکونومیست اخیرا گزارش داده چین اکنون بیشاز هرکشور دیگری درحال تولید میلیاردرهای جوان است. براساس آمار موسسه هورون (Hurun) که ثروتمندترین افراد جهان را رصد میکند امسال دستکم ۲۹میلیاردر خودساخته در چین وجود دارند که ۴۰سال یا کمتر سن دارند. اگر لیانگ را نیز که امسال ۴۱ساله میشود بهاین فهرست اضافه کنیم تعداد آنها به۳۰نفر میرسد یعنی ۹نفر بیشتر از سال گذشته.
نسل جدید ثروتمندان چین
میلیاردرهای جدید چین از جهات مختلف تفاوت چشمگیری با نسل پیشین دارند. آنها دیگر مانند نسل قبل بهسفتهبازی در بازار املاک یا ضیافتهای پرخرج همراه با مقامهای دولتی علاقهای ندارند. درعوض سرگرمیهای آنها بازیهای ویدئویی، دیدارهای دوستانه با محوریت انیمههای ژاپنی و فرهنگ دیجیتال است اما در کنار این تفاوتهای فرهنگی آنها مهارت فوقالعادهای نیز در تبدیل ایدههای خلاقانه بهکسبوکارهایی جهانی دارند آنهم باسرعتیکه نسلهای پیشین هرگز تجربه نکرده بودند.
تاریخچه کوتاه ابرثروتمندان چین
تاریخ شکلگیری ثروتمندان بزرگ چین چندان طولانی نیست. در دهه۱۹۸۰ برخی کارآفرینان توانستند داراییهای دولتی را در اختیار بگیرند. برای مثال ژانگ رویمین که در دوران مائو عضو گروههایی بود که معلمان و روشنفکران را تحت فشار قرار میدادند مدیریت کارخانه دولتی یخچالسازیهایر (Haier) را بهدست گرفت و آن را بهبزرگترین تولیدکننده لوازم خانگی جهان تبدیل کرد.
با آزادسازی بازار مسکن در دهه۱۹۹۰ موج تازهای از میلیاردرها ظهور کردند؛ ازجمله شو جیاین، بنیانگذار شرکت ساختمانی اورگرند که بعدها بهنماد بحران بخش املاک چین تبدیل شد و درنهایت فروپاشید. در اوایل دهه۲۰۰۰ همزمان با عضویت چین در سازمان تجارت جهانی، صنعتگرانی مانند وانگ چوانفو بنیانگذار شرکت BYD که فعالیت خود را با تولید باتری آغاز کرده بود موج جدیدی از شرکتهای تولیدی را پایهگذاری کردند.
سپس در دهه۲۰۱۰ رونق اینترنت مصرفکننده نخستین نسل غولهای فناوری چین را پدید آورد؛ ازجمله جک ما، بنیانگذار شرکت تجارت الکترونیک علیبابا و پونی ما، بنیانگذار شرکت تنسنت و خالق پیامرسان ویچت.
چندسال بعد نیز بنیانگذاران بایتدنس، سازنده تیکتاک و شرکت مد آنلاین شِین (Shein) که اکنون هردو در اوایل دههچهارم زندگی خود قرار دارند ثروتهای افسانهای خود را بهدست آوردند.
مسیر متفاوت نسل تازه
نسل جدید میلیاردرهای چین اما مسیر کاملا متفاوتی را درپیش گرفتند. بیش از دوسوم میلیاردرهای جوان حاضر در فهرست هورون ثروت خود را ازطریق کالاهای مصرفی یا رسانه بهدست آوردند.
هفتنفر از آنها با ساخت بازیهای ویدئویی میلیاردر شدند و چهارنفر نیز امپراتوریهای خود را بر پایه فروش چای یا قهوه بنا کردند. پساز لیانگ ونفنگ، ثروتمندترین چهره این نسل وانگ نینگ، بنیانگذار شرکت پاپمارت (Pop Mart) است؛ شرکتی که عروسکهای عجیب و محبوب لابوبو (Labubu) را تولید و عرضه میکند. تنها سهنفر از این میلیاردرهای جوان ازطریق صنعت هوش مصنوعی بهثروت هنگفت رسیدند.
یکیاز آنها یانگ ژیلین، بنیانگذار ۳۴ساله شرکت Moonshot AI است که در ۱۷جولای مدل جدیدی از هوش مصنوعی را معرفی کرد؛ مدلی که گفته میشود توان رقابت با بهترین محصولات آمریکایی را دارد.
نکته قابل توجه آن است که هیچسرمایهدار حوزه املاک در این فهرست حضور ندارد؛ موضوعی که باتوجهبه بحران عمیق این بخش در سالهای اخیر چندان هم دور از انتظار نیست.
کسبوکارهایی جهانیتر از همیشه
شرکتهایی که نسل جدید میلیاردرهای چین ایجاد کردند درمقایسه با گذشته ماهیتی بسیار جهانیتر دارند.
در گذشته کارآفرینان چینی معمولا یک دهه یا حتی بیشتر زمان صرف میکردند تا راه خود را بهبازارهای خارجی باز کنند اما امروز این روند بهکلی تغییر کرده است.
برای مثال ژانگ جونجی، بنیانگذار ۳۳ساله برند چای شیری چاجی (Chagee)شرکت خود را در سال۲۰۱۷ تاسیس کرد و تنها دوسال بعد نخستینشعبه خارجی خود را افتتاح کرد. امروزه این شرکت در بورس نیویورک پذیرفته شده و در ۹کشور جهان فعالیت میکند.
اتکای روزافزون بهبازارهای خارجی
وابستگی بالای کسبوکارهای جدید چین بهبازارهای خارجی تاحدزیادی نتیجه رکود مصرف داخلی این کشور است.
حدود ۸۰درصد فروش شرکت Dreame، برند تولیدکننده لوازم الکترونیکی مصرفی که توسط یوهائو، کارآفرین ۳۹ساله بنیان گذاشته شده از بازارهای خارج از چین تامین میشود. شرکت Insta360 که دوربینهای کوچک و ضدآب تولید میکند نیز تقریبا بههمان اندازه بهتقاضای خارجی وابسته است.
شرکت پاپمارت نیز سال گذشته بیشاز دومیلیارددلار از فروش خود را در خارج از چین بهدست آورد؛ رقمی که حدود ۴۰درصد کل درآمد این شرکت را تشکیل میدهد. در همین حال فروش برند چاجی در بازار داخلی چین کاهش یافته اما فروش بینالمللی آن همچنان با سرعت مناسبی درحال رشد است.
تغییر نگرش نسبتبه کار
فرهنگ کاری نیز درمیان نسل جدید کارآفرینان چینی دستخوش تحول شده است.
در حدود یک دهه گذشته یکی از بحثبرانگیزترین ویژگیهای فرهنگ کاری شرکتهای چینی الگوی مشهور ۹۹۶ بود یعنی کار از ساعت۹ صبح تا ۹شب ششروز در هفته.
این الگو ازسوی جک ما، بنیانگذار علیبابا، تبلیغ میشد و بسیاری از غولهای فناوری چین نیز آن را پذیرفته بودند. در شرکت تجارت الکترونیک پیندودو (Pinduoduo) حتی گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد برخی کارکنان جوان بر اثر فشار کاری شدید هنگام بازگشت از محل کار جان خود را از دست دادند اما نسل جدید کارآفرینان رویکردی بسیار آرامتر و منعطفتر را در مدیریت شرکتهای خود برگزیدند. بسیاری از آنها درباره ساعات کاری انعطاف بیشتری نشان میدهند.
لیو وی، میلیاردر ۳۹ساله و یکی از بنیانگذاران شرکت بازیسازی miHoYo فرهنگ صرفا حضور داشتن در محل کار را کنار گذاشته است. او راهبردی را اجرا کرده که شرکت از آن با عنوان کار شاد رشد پایدار یاد میکند؛ رویکردی که سلامت روان کارکنان را در اولویت قرار میدهد.
البته حتی در این شرکت نیز اخیرا یکی از کارکنان بر اثر عوارض ناشی از فشار کاری جان خود را از دست داد؛ موضوعی که نشان میدهد تغییر فرهنگ سازمانی، فرآیندی دشوار و زمانبر است.
گزارشها حاکی از آن است که لیانگ ونفنگ، بنیانگذار دیپسیک معتقد است مغز انسان تنها ۶تا۸ساعت در روز توان تمرکز موثر دارد و کار بیشاز اینمدت تنها احتمال بروز خطا را افزایش میدهد.
یکیاز سرمایهگذاران حوزه سرمایهگذاری خصوصی که بهتازگی از یک برند نوظهور چینی بازدید کرده بود، با انتقاد میگوید: آنچه اقتصاد چین را طی سی سال گذشته ساخت آمادگی مردم برای کارکردن بیشتر از هرجای دیگر دنیا بود. بهاعتقاد برخی روحیه آرامتر بنیانگذاران جوان تاحدی نتیجه رشد در خانوادههای مرفهتر است.
دیگر کمتر خبری از داستانهای سخت و پرمشقت نسلهای پیشین میلیاردرهای چین است؛ کسانی که برای بقا درمیان آشفتگیهای سیاسی و اقتصادی کشور مبارزه کرده بودند. درمیان میلیاردرهای جوان امروز، تنها لیانگ ونفنگ و ژانگ جونجی، بنیانگذار چاجی در خانوادههایی فقیر بزرگ شدند.
سهبنیانگذار شرکت miHoYo نیز در ابتدا براساس علاقه مشترکشان بهانیمههای ژاپنی با یکدیگر آشنا شدند و شرکت خود را بهعنوان ادای احترامی بهبازیهای رایانهای و دنیای کمیک تاسیس کردند.
بنیانگذار شرکت هوش مصنوعی MiniMax نیز آنقدر بهبازی چندنفره Dota 2 علاقه دارد که کارکنانش او را با نام شخصیت IO در همان بازی صدا میزنند.
ثروتمندشدن در چین پرمخاطرهتر از گذشته
اما همهچیز برای میلیاردرهای جوان چین بهاین اندازه امیدوارکننده نیست. رابطه دولت چین با ثروتمندترین شهروندان این کشور طی چندسال گذشته بهطور محسوسی تیرهتر شده است.
کارآفرینان نسلهای پیشین خود را بخشی از پروژه «ملتسازی» چین میدانستند. برای نمونه بخش املاک که در اوج رونق خود نزدیک بهیکچهارم تولید ناخالص داخلی چین را تشکیل میداد حاصل همکاری نزدیک میان کارآفرینان بخش خصوصی و مقامهای محلی بود. جک ما نقشی اساسی در شکلگیری اقتصاد دیجیتال چین ایفا کرد اما دولت مرکزی در سالهای اخیر بسیاری از چهرههای برجسته همینحوزهها را هدف برخوردهای سختگیرانه قرار داده است.
دولت اهرمهای مالی صنعت املاک را بهشدت محدود کرده و شرکتهای این بخش را وادار بهکاهش بدهی کرده است.
امپراتوری اقتصادی جک ما نیز پساز آنکه او در سال۲۰۲۰ از نهادهای ناظر مالی انتقاد کرد هدف کارزار گسترده دولت قرار گرفت.
درهمینحال شی جینپینگ، رهبر چین با شعار رفاه مشترک تلاش کرده شکافهای درآمدی و نابرابری اقتصادی را کاهش دهد.
در سال۲۰۲۱ ژونگ شانشان، بنیانگذار ۷۱ساله شرکت آب معدنی نونگفو (Nongfu) ثروتی نزدیک به۱۰۰میلیارددلار در اختیار داشت.
از آن زمان تاکنون هیچکس نتوانسته بهچنین سطحی از ثروت دست یابد حتی خود ژونگ نیز اکنون با سقوط ارزش سهام شرکتش شاهد کاهش دارایی خود بهحدود ۳۹میلیارددلار بوده است.
ثروت جک ما نیز در مقایسه با سال۲۰۲۱ بهحدود یکپنجم کاهش یافته و بسیاری دیگر از غولهای اینترنتی چین نیز سرنوشتی مشابه داشتند.
البته آنها همچنان وضعیت بهتری نسبتبه سرمایهداران حوزه املاک دارند زیرا تعدادی از چهرههای سرشناس این بخش حتی بازداشت شدند.
اینفضای جدید نوعی سرخوردگی را در میان میلیاردرهای جوان چین ایجاد کرده است.
استیونهای، استاد دانشگاه شیآن جیائوتونگ–لیورپول معتقد است بسیاری از این کارآفرینان علاقهمندند در سیاستهای صنعتی کشور نقشآفرینی کنند اما فرصت چندانی برای این کار دراختیارشان قرار نمیگیرد. ازسویدیگر جاهطلبیهای جهانی آنها باعث شده بیش از گذشته درمعرض پیامدهای وخامت روابط میان چین و آمریکا قرار گیرند.
برای مثال شیائو هونگ، بنیانگذار ۳۳ساله شرکت هوش مصنوعی Manus اگر دولت چین مانع فروش شرکتش بهشرکت آمریکایی متا (Meta) نمیشد اوایل امسال بهجمع میلیاردرها میپیوست.
زندگی در سایه عدم قطعیت
روپرت هوگوورف، بنیانگذار موسسه هورون میگوید اینکارآفرینان همواره با این احساس زندگی میکنند که ممکن است کسبوکارشان در هر لحظه بر اثر تغییر ناگهانی سیاستهای دولت چین یا ایالاتمتحده با بحران جدی مواجه شود. بهگفته او، بسیاری از این میلیاردرهای جوان تصور میکنند که دوری از توجه رسانهها شانس بقای آنها را افزایش میدهد. بههمین دلیل اغلب میلیاردرهای جوان چین تاکنون هیچگاه با رسانههای خارجی گفتوگو نکردند. بسیاری از آنها حتی از حضور در رسانههای داخلی چین نیز اجتناب میکنند.
نسلی جهانی اما مرموز
نتیجه این روند ظهور نسلی از ثروتمندان است که ازیکسو بینالمللیترین نسل کارآفرینان تاریخ چین بهشمار میروند و کسبوکارهایشان از همان سالهای نخست فعالیت بهبازارهای جهانی راه پیدا میکند اما ازسویدیگر مرموزترین و کمحاشیهترین نسل میلیاردرهای چینی نیز هستند. درواقع برخلاف کارآفرینان مشهور نسل قبل که چهرههایی رسانهای و نمادهای توسعه اقتصادی چین محسوب میشدند نسل جدید ترجیح میدهد دور از انظار عمومی فعالیت کند؛ نسلی که موفقیت خود را نه در شهرت بلکه در نوآوری، توسعه جهانی و پرهیز از برخورد با فضای پرریسک سیاست تعریف میکند.
