زنگ خطر اروپا

جهان‌ صنعت – طی روزهای گذشته دست‌کم ۲۴نفر درحالی‌که تلاش می‌کردند از مراکش وارد شهر خودمختار سئوتا، تحت حاکمیت اسپانیا شوند جان خود را از دست دادند؛ اتفاقی که پس از ورود ده‌ها هزار مهاجر به‌این منطقه دولت مادرید را با بحرانی سیاسی روبه‌رو کرده و موجی از انتقادها را از سوی دیگر کشورهای اتحادیه اروپا برانگیخته است. به‌گفته یک‌مقام مسوول شماری از قربانیان غرق شدند و برخی دیگر در ازدحام شدید جمعیت جان باختند درحالی‌که این حادثه واکنش‌های تند بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا را نیز درپی داشته است.

پس‌از آنکه بیش از ۴۰هزارمهاجر تنها در چند ساعت از مراکش وارد این قلمرو کوچک اسپانیا شدند این موج کم‌سابقه مهاجرت بحران سیاسی جدی برای دولت مادرید ایجاد کرده و انتقادهای گسترده‌ای را ازسوی شرکای اروپایی اسپانیا به‌همراه داشته است.

ورود گسترده مهاجران که یا با شناکردن از سواحل مراکش خود را به‌سئوتا رساندند یا از حصار بلند مرزی عبور کردند شهر ۸۵ هزارنفری سئوتا را کاملا غافلگیر کرد؛ به‌گونه‌ای که یکی از انجمن‌های پلیس محلی این وضعیت را بحرانی جدی از منظر انسانی توصیف کرده است.

پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا که روز جمعه به‌همراه فرناندو گرانده مارلاسکا وزیر کشور وارد سئوتا شد اکنون با فشار شدید مخالفان سیاسی داخلی و دیگر کشورهای اروپایی روبه‌رو است تا هرچه سریع‌تر راهکاری جامع و موثر برای مدیریت این بحران ارائه کند. ابعاد این حادثه به‌مراتب بزرگ‌تر از موج مهاجرت دسته‌جمعی ماه مه۲۰۲۱ است؛ زمانی که حدود ۱۰هزارنفر طی دوروز و با استفاده از کاهش کنترل‌های مرزی ازسوی مراکش وارد سئوتا شدند.

آن رخداد در شرایطی روی داد که روابط مادرید و رباط بر سر تصمیم اسپانیا برای پذیرش رهبر جبهه پولیساریو(جنبش استقلال‌طلب صحرای غربی) به‌منظور درمان بیماری کووید-۱۹ به‌شدت متشنج شده بود. مراکش و جبهه پولیساریو هردو برسر حاکمیت صحرای غربی ادعا دارند؛ سرزمینی که تا سال۱۹۷۵ تحت استعمار اسپانیا بود و پس از خروج مادرید به‌مراکش و موریتانی واگذار شد.

بحران دیپلماتیک میان دو کشور در سال۲۰۲۲ پایان یافت؛ زمانی که دولت اسپانیا از سیاست دیرینه بی‌طرفی خود عقب‌نشینی و از طرح مراکش برای صحرای غربی حمایت کرد. این تغییر موضع در مقابل موجب بروز تنش دیپلماتیک میان مادرید و الجزایر شد؛ کشوری که از جبهه پولیساریو حمایت می‌کرد.

سانچز در ۲۰جولای به‌الجزایر سفر کرد؛ نخستین سفر یک نخست‌وزیر اسپانیا به‌این کشور در چهارسال گذشته که نشانه‌ای از بهبود روابط میان دوطرف تلقی شد. درهمین‌راستا منابع دولتی مراکش در گفت‌وگو با خبرگزاری اروپا پرس اعلام کردند که موج ورود مهاجران به‌سئوتا نتیجه فعالیت سازمان‌های جنایتکار بوده و تاکید کردند همکاری رباط با اسپانیا همچنان نمونه‌ای و ممتاز باقی مانده است.

آنخل ویکتور تورس، وزیر سیاست‌های سرزمینی اسپانیا روز جمعه گفت که ممکن است یکی از احکام اخیر دیوان عالی این کشور در افزایش شمار مهاجران نقش داشته باشد. دیوان عالی اوایل همین‌ماه حکم داده بود مهاجرانی که هنگام تلاش برای رسیدن به‌سئوتا یا دیگر منطقه خودمختار اسپانیا در شمال آفریقا یعنی ملیله در دریا رهگیری می‌شوند دیگر نمی‌توانند براساس مقررات ویژه به‌صورت فوری به‌کشور مبدأ بازگردانده شوند.

وزارت کشور اسپانیا شامگاه پنجشنبه اعلام کرد که ۶۰ نفر از نیروهای مسلح این کشور به‌همراه ۳۰ نیروی اضافی از گارد مدنی به‌سئوتا اعزام خواهند شد.

این وزارتخانه اعلام کرد: نیروهای مسلح در چارچوب اختیارات قانونی خود گارد مدنی را برای حفظ امنیت شهر سئوتا و انجام هراقدامی‌که برای برقراری نظم ضروری باشد تقویت خواهند کرد.

با این حال طبق گزارشی که روزنامه گاردین منتش کرده شرایط به‌سرعت درحال تغییر است و مسوولان شهر برای مدیریت این حجم عظیم از مهاجران با مشکلات جدی مواجه شدند به‌طوری‌که راشد سبیحی، رییس انجمن محلی کارکنان گارد مدنی وضعیت موجود را بحرانی جدی از منظر انسانی توصیف کرد و گفت: ورود افراد همچنان ادامه دارد. نیروهای کمکی اعزام شدند و درحال‌حاضر فقط مشغول رسیدگی به‌مجروحان و انجام اقدامات بشردوستانه هستند.

او افزود: هزاران نفر ازجمله کودکان بدون همراه به‌دلیل نبود سرپناه ناچار شدند شب را در پارک‌ها و کنار پیاده‌روها سپری کنند درحالی‌که گروهی دیگر نیز سرگردان در خیابان‌ها پرسه می‌زنند.

سبیحی گفت: اوضاع کاملا آشفته است. از میان ۲۴نفری که جان خود را از دست دادند بسیاری غرق شدند اما شماری نیز هنگام تلاش برای عبور از حصار موج‌شکن ساحل تاراخال در اثر ازدحام جمعیت جان خود را از دست دادند.

تصاویر ویدئویی منتشرشده در روز پنجشنبه انبوهی از افراد را نشان می‌داد که از روی موج‌شکن‌های ساحل تاراخال عبور کرده و وارد جاده‌های شهر می‌شوند. اگرچه بیشتر آنها مردان جوان بودند اما خانواده‌هایی شامل زنان و کودکان خردسال نیز در میان آنان دیده می‌شدند. برخی از مهاجران خطاب به‌عکاس آزاد خبرگزاری آسوشیتدپرس فریاد می‌زدند: زنده باد اسپانیا!

هنوز مشخص نیست چه عاملی باعث شده این تعداد زیاد از مردم به‌طور همزمان برای ورود به‌سئوتا اقدام کنند. سئوتا و ملیله تنها مرزهای زمینی اتحادیه اروپا با قاره آفریقا هستند و هردوشهر به‌طور دوره‌ای با موج‌های گسترده تلاش مهاجران برای ورود به‌اروپا مواجه می‌شوند. خوان خسوس ویواس، شهردار سئوتا خواستار اعزام نیروهای بیشتر پلیس و ارتش شد تا به‌گفته او مصونیت مرزها و امنیت شهروندان تضمین شود. او از دولت مرکزی اسپانیا خواست باتوجه‌به‌ ابعاد این بحران وضعیت اضطراری ملی اعلام کند.

بحران سئوتا؛ زنگ خطر تازه برای اروپا

ورود بیش‌از ۴۰هزارمهاجر از مراکش به‌شهر سئوتا و جان‌باختن دست‌کم ۲۴نفر صرفا یک بحران مرزی یا انسانی نیست بلکه نشانه‌ای از ورود اروپا به‌مرحله‌ای جدید از فشارهای ژئوپلیتیکی، اقتصادی و اجتماعی است. این رخداد درشرایطی اتفاق می‌افتد که کشورهای اروپایی همزمان با پیامدهای جنگ اوکراین، بحران انرژی، رکود نسبی اقتصاد، افزایش هزینه‌های نظامی و کاهش رشد اقتصادی مواجه هستند. درچنین‌فضایی موج جدید مهاجرت می‌تواند به‌عاملی برای تشدید شکاف‌های سیاسی داخلی و تقویت جریان‌های راست‌گرا در سراسر اروپا تبدیل شود.

از منظر راهبردی سئوتا یکی از حساس‌ترین نقاط مرزی اتحادیه اروپا محسوب می‌شود. این منطقه به‌همراه ملیله تنها مرز زمینی اروپا با قاره آفریقا را تشکیل می‌دهد و هرگونه اختلال در آن مستقیما امنیت مرزهای خارجی اتحادیه اروپا را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ورود ده‌هاهزارمهاجر در فاصله چند ساعت نشان داد که حتی باوجود فناوری‌های نظارتی، دیوارهای مرزی و همکاری‌های امنیتی با کشورهای همسایه اروپا همچنان در برابر مهاجرت‌های گسترده آسیب‌پذیر است. این مساله به‌ویژه برای دولت اسپانیا که یکی از مهم‌ترین دروازه‌های ورود مهاجران به‌اروپا محسوب می‌شود یک‌شکست امنیتی و مدیریتی تلقی خواهد شد.

در بعد اقتصادی نیز این بحران در زمانی رخ داده که بسیاری از اقتصادهای اروپایی با فشارهای مالی روبه‌رو هستند. پذیرش و اسکان هزاران مهاجر، تامین خدمات درمانی، امنیتی و رفاهی، افزایش هزینه‌های کنترل مرزها و مدیریت بحران انسانی بار مالی قابل‌توجهی بر بودجه دولت‌ها تحمیل می‌کند. این درحالی است که بسیاری از کشورهای اروپایی در سال‌های اخیر مجبور شدند بخش بزرگی از منابع خود را به‌افزایش بودجه دفاعی، حمایت از اوکراین و مقابله‌با پیامدهای بحران انرژی اختصاص دهند. درنتیجه بحران مهاجرت می‌تواند فشار مضاعفی بر منابع مالی دولت‌ها وارد کرده و اختلافات میان اعضای اتحادیه اروپا درباره نحوه تقسیم هزینه‌ها را تشدید کند اما شاید مهم‌ترین پیامد این بحران آثار سیاسی آن باشد. تجربه یک دهه گذشته نشان داده که هرموج بزرگ مهاجرت به‌افزایش محبوبیت احزاب راست‌گرا و ضد مهاجرت در اروپا منجر شده است. احزابی که بر حفاظت از مرزها، محدودکردن پذیرش مهاجران و اولویت‌دادن به‌منافع ملی تاکید می‌کنند اکنون از چنین‌رویدادهایی به‌عنوان شاهدی بر ناکارآمدی سیاست‌های مهاجرتی اتحادیه اروپا استفاده خواهند کرد. درواقع در شرایطی که نگرانی‌های اقتصادی، تورم و کاهش قدرت خرید شهروندان اروپایی همچنان ادامه دارد افکار عمومی بیش‌از گذشته مستعد پذیرش گفتمان‌های امنیت‌محور و ملی‌گرایانه است.

در این راستا بحران سئوتا می‌تواند به‌یکی از نقاط عطف سیاسی اروپا در آستانه انتخابات‌های آینده تبدیل شود. اگر دولت‌های اروپایی نتوانند راهکاری موثر برای کنترل مرزها و مدیریت مهاجرت ارائه دهند احتمال افزایش نفوذ جریان‌های راست افراطی در کشورهای مانند فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند و حتی اسپانیا افزایش خواهد یافت. چنین‌روندی نه‌تنها سیاست داخلی این کشورها بلکه آینده انسجام اتحادیه اروپا، سیاست‌های مهاجرتی مشترک و حتی تصمیم‌گیری‌های امنیتی بروکسل را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.

درهمین‌رابطه است که برخی از کارشناسان معتقدند بحران سئوتا تنها یک حادثه مرزی نیست بلکه بازتابی از هم‌پوشانی بحران‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی اروپا است. این رویداد نشان می‌دهد که مهاجرت همچنان یکی‌از مهم‌ترین چالش‌های راهبردی اتحادیه اروپا باقی مانده و درصورت تداوم می‌تواند موازنه سیاسی این قاره را بیش‌ازپیش به‌سود جریان‌های راست‌گرا تغییر دهد؛ تحولاتی که آثار آن فراتر از مرزهای اسپانیا، آینده سیاست و اقتصاد اروپا را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد.