طرح جدید آبی برای نجات پایتخت
جهان صنعت– سخنگوی صنعت آب میگوید که تهران برای عبور از تنشهای آبی، بیش از هرچیز به ابزارهای جدید مدیریت مصرف و مشارکت عمومی نیاز دارد و تجربههایی مانند احداث اتوبان نواب نشان داده است که میتوان با طراحی سازوکارهای مشارکتی، مسیر پروژههای بزرگ و پرهزینه را هموار کرد. به گفته عیسی بزرگزاده، ایدههای تازهای برای مدیریت آب پایتخت در حال بررسی بوده که قرار است بهجای اتکا به قوه قهریه، از ظرفیت بازار و مشارکت بخش خصوصی استفاده کند.
وی با تشریح ابعاد این طرح جدید، با اشاره به تجربه اجرای اتوبان نواب در تهران توضیح داده است که در آن پروژه شهرداری توانست با استفاده از مشارکت مالکان و پیمانکاران، یک طرح بزرگ شهری را بدون اتکای صرف به منابع عمومی به سرانجام برساند. بهگفته بزرگزاده، همین منطق مشارکتی میتواند در حوزه آب نیز به کار گرفته شود.
براساس این ایده، سازندگان پروژههای مسکونی و عمرانی در تهران، به ازای مصرف آب پروژههای خود، موظف خواهند بود در آزادسازی منابع آب پیرامون پایتخت مشارکت کنند. سخنگوی صنعت آب توضیح داده است که برای نمونه، اگر پیمانکاری قصد ساخت ۱۰۰واحد مسکونی را داشته باشد که مصرفی در حدود نیملیتر بر ثانیه آب نیاز دارد، میتواند با آزادسازی یک چاه در حاشیه تهران، حدود ۲۵ لیتر بر ثانیه آب به چرخه منابع بازگرداند.
بهگفته او، این نسبت به گونهای طراحی شده که میزان آبی که آزاد میشود، چندین برابر مصرف واقعی پروژه باشد و بخش عمده آن به احیای منابع آب زیرزمینی اختصاص پیدا کند. هدف از این رویکرد، ایجاد توازن میان توسعه شهری و حفظ منابع طبیعی عنوان شده است.
مشارکت عمومی بهجای قوه قهریه
سخنگوی صنعت آب در ادامه تاکید کرده است که در مدیریت آب، نباید نخستین گزینه برخورد قهری با شهروندان یا فعالان اقتصادی باشد. او معتقد است نهاد بازار میتواند با طراحی ابزارهای مناسب، رفتارهای مصرفی را اصلاح کند و انگیزه فعالیتهای پرمصرف را کاهش دهد، بدون آنکه نیاز به مداخلات سختگیرانه باشد.
در همین چارچوب مفهومی با عنوان اثبات آب مطرح شده است؛ سازوکاری که براساس آن هر فرد یا مجموعهای که قصد انجام فعالیت آببر دارد، باید نشان دهد مصرف آب او پایدار است یا در مقابل، اقداماتی برای جبران آن انجام میدهد. این اقدامات میتواند شامل راهاندازی سامانههای تفکیک آب خاکستری و سیاه، ایجاد تصفیهخانههای محلی، بازچرخانی آب یا مشارکت در طرحهای آبخوانداری باشد.
بهگفته بزرگزاده، اگر پروژهای بتواند بخشی از آب مصرفی خود را از طریق بازچرخانی تامین کند یا مازاد آن را به منابع زیرزمینی بازگرداند، این اقدام بهعنوان اثبات آب پذیرفته خواهد شد. هدف از این سیاست، افزایش بهرهوری مصرف و کاهش فشار بر منابع محدود آب تهران است.
سخنگوی صنعت آب گفت: نهاد بازار میگوید باید ابزارهای بازار را طوری طراحی کنید که انرژیهای مختلفی که در جهت توسعه ناپایدار و مخرب حرکت میکند، برایش صرف نکند که این رویه را ادامه دهد، نه آنکه بخواهیم با زور و قوهقهریه جلوی آن را بگیریم. قوه قهریه جایی شروع میشود که مهندسی تمام میشود. ما اصلا نباید با قوه قهریه سراغ شهروند و کشاورز برویم بلکه باید عرصه فعالیت اقتصادی را طوری طراحی کنیم که بنده نوعی حتی زمانی که میخواهم فعالیتی راهاندازی کنم، اگر فعالیتم را برمبنای توسعه ناپایدار تعریف کنم، سودم کمتر و ضررم نسبت به زمانی که آن فعالیت در مسیر توسعه پایدار است بیشتر شود. برای این کار هم ابزارهای قیمتی وجود دارد و هم ابزارهای غیرقیمتی که حتما بخشی از آن قانونگذاری میخواهد.
او میگوید: رییسجمهور دستور دادند که برای کنترل ساختوسازهای نامناسب و ضد توسعه پایدار، جایی که آب نداریم، برای اینکه چارچوبدار شود که اثبات آب شود، یک متن قانونی را پیشنهاد دهیم که در مسیر طبیعی خودش جلو رود. وزیر نیرو نیز پیشنهاد خوبی را در این خصوص آماده کردهاند و در حال پیگیری است.
بزرگزاده در پاسخ به اینکه «آیا وزارت نیرو در شورایعالی معماری و شهرسازی میتواند در ساختوسازهای جدید نقشآفرین باشد»، گفت: در حال حاضر نه، وزارت نیرو یک رای دارد و رای وزارت نیرو هم نیست، نماینده وزارت نیرو هم(در زمان احداث شهرکهای جدید که مساله آب دارند) فریاد میزند اما به جایی نمیرسد. در طرح اصلاحی که تقدیم رییسجمهور کردیم، در مسیر قانونی خودش باید پیش برود و هنوز نهایی نشده است، پیشنهاد کردیم که هرکس در این کشور میخواهد بارگذاری جمعیتی یا یک فعالیتی که آببر است را انجام دهد، باید اثبات آب کند و
چهار یا پنجروش برای اثبات آب داریم. مثلا گفتیم اگر کسی در طرحهای استحصال باران کمک کند، ما از آن بهعنوان اثبات آب قبول میکنیم، اگر کسی بیاید سامانههای تفکیک آب خاکستری و سیاه را راهاندازی کند و تصفیهخانههای محلی راه بیندازد که بخشی از آب خاکستری دوباره به سیکل مصرف بازگردد، مثلا در سیفون خانهها و بخشی جهت تزریق به منابع زیرزمینی برای جلوگیری از فرونشست قرار بگیرد، این را بهعنوان اثبات آب قبول میکنیم.
مشارکت آبی برای نجات تهران
بزرگزاده میگوید که اگر شبیه طرح اتوبان نواب که اجرا میکردند، هر پیمانکاری که در تهران بخواهد ۱۰۰واحد مسکونی بسازد که حجم آب مورد نیازش نیملیتر بر ثانیه میشود، پیشنهاد دادیم که برود یک چاه در حاشیه تهران آزاد کند که میشود ۲۵لیتر بر ثانیه که ۵۰برابر نیاز آن ۱۰۰واحد میشود، میگوییم یک برابر آن برای خودت و ۴۹برابر آن برای طبیعت تهران؛ یا بیاید در شبکههای مدرن آبیاری در اطراف تهران مشارکت کند که آب کمتری مصرف کنند و راههای متعددی که برای اثبات آب برای آن گذاشتهایم.
به گفته وی، با این اقدامات در بدترین شرایط آن ساختمان ۲درصد گرانتر میشود یعنی اگر در تهران واحد مسکونی ۱۰میلیارد تومان باشد، ۲۰۰میلیون تومان مشارکت آن واحد در آزادسازی ۵۰برابر آب مورد نیازش در چاههای کشاورزی اطراف میشود.
سخنگوی آب معتقد است که این کار شدنی است؛ شهرداری تهران وقتی میخواست اتوبان نواب را احداث کند، مردمی که در مسیر این اتوبان زمین و خانه داشتند مقاومت میکردند و زمین و خانههایشان را برای احداث اتوبان در اختیار شهرداری قرار نمیدادند. شهرداری طرحی داد که هرکس در تهران میخواهد تراکم بخرد و ساختوساز کند، برود با کسی که در مسیر نواب مینشیند قرارداد خرید خانهاش را امضا کند.
به گفته او، ما هم داریم از طرحی مشابه این استفاده میکنیم، چطور این طرح برای احداث اتوبان نواب جواب داد، نمیتواند برای آزادسازی آبخوان ورامین و شهریار و اطراف تهران جواب دهد؟ حتما میتواند جواب دهد، فقط ارادههای قوی میخواهد.
منبع: تسنیم
