شکاف استراتژیک واشنگتن و تلآویو در جنگ ایران
جهان صنعت – نشریه فارن افرز در تازهترین گزارش خود آورده است، جنگ اخیر میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده از ابتدا با یک شکاف راهبردی عمیق میان دو متحد اصلی همراه بوده است. در حالی که اسرائیل هدف اصلی خود را تضعیف ساختار قدرت و در نهایت تغییر رژیم در ایران تعریف کرده، دولت ترامپ تلاش کرده با نمایش قدرت نظامی، تهران را به پذیرش یک توافق سیاسی و هستهای وادار کند. این دو رویکرد نه تنها مکمل یکدیگر نیستند بلکه در بسیاری موارد یکدیگر را خنثی کردهاند. در نتیجه جنگی شکل گرفته که از نظر عملیاتی هماهنگ اما از نظر راهبردی سرگردان است و در نهایت به تقویت همان منطق بقای نظام در ایران منجر شد.
اعلام آتشبس دو هفتهای از سوی دونالد ترامپ در ظاهر به درگیریهای مستقیم میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده پایان داد اما مساله اصلی را حل نکرد. مشکل بنیادی این است که دو متحد اصلی در این جنگ اساسا اهداف متفاوتی را دنبال میکنند. اسرائیل از دههها پیش احتمال رویارویی مستقیم با جمهوری اسلامی را جدی گرفته و به همین دلیل شناختی عمیق از ساختار قدرت در ایران به دست آورده است. بر همین اساس بنیامین نتانیاهو بر این فرض تکیه کرده که اصل بنیادین رفتار جمهوری اسلامی بقای نظام است و بنابراین حذف رهبران و ایجاد شرایط برای فروپاشی حکومت، محور اصلی استراتژی اسرائیل بوده است.
در مقابل، دولت ترامپ از ابتدا تصور میکرد که نمایش قاطع قدرت نظامی میتواند رهبران ایران را وادار به معامله کند. این نگاه ادامه همان منطقی است که در کارزار فشار حداکثری علیه ایران در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ دیده شد. در این چارچوب، تمرکز سیاست آمریکا بیشتر بر موضوعاتی مانند برنامه موشکی و سطح غنیسازی اورانیوم بوده تا بتواند زمینه یک توافق هستهای جدید را فراهم کند. در این نگاه، تعهد ایدئولوژیک حکومت ایران به حفظ نظام کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
مشکل اساسی آنجاست که این دو برداشت از رفتار ایران در جهتهای متفاوت حرکت میکنند. اسرائیل با حذف رهبران و چهرههای کلیدی ایران عملا فضای دیپلماسی مورد نظر واشنگتن را تنگتر میکند، در حالی که سیگنالهای گاهوبیگاه ترامپ برای مذاکره، فشار حداکثری مورد نظر اسرائیل را تضعیف میکند.
۲برداشت متفاوت از ایران
اسرائیل در مقایسه با آمریکا شناخت دقیقتری از سازوکار قدرت در ایران دارد. در حالی که در واشنگتن، ایران تنها یکی از تهدیدهای متعدد در سیاست خارجی محسوب میشود، در اسرائیل جمهوری اسلامی از ابتدا یک تهدید وجودی تلقی شده است. همین امر باعث شده اسرائیل سرمایهگذاری اطلاعاتی گستردهای در نفوذ انجام دهد.
براساس همین شناخت، اسرائیل در نخستین روز جنگ چند مقام ارشد دفاعی و امنیتی ایران را ترور کرد و چند هفته بعد نیز علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی هدف قرار گرفت. نتانیاهو هدف این حملات را ایجاد شرایطی برای فروپاشی حکومت عنوان کرده است. در مقابل، ترامپ تصور میکرد که با حذف رهبر ایران و نابودی بخشهایی از برنامه هستهای، نهایتا فردی در ساختار قدرت ایران ظهور خواهد کرد که آماده مذاکره باشد. او حتی عملیات نظامی آمریکا علیه ایران را با تلاش برای تغییر قدرت در ونزوئلا مقایسه کرده و ابراز امیدواری کرده بود که چهرهای جدید در ایران بتواند شریک مذاکره واشنگتن شود.
این قیاس اما نادرست است. در ونزوئلا بازیگران قدرت عمدتا سکولار هستند و منافع مادی مشترک دارند اما در جمهوری اسلامی وفاداری به نظام ماهیتی ایدئولوژیک و مذهبی وجود دارد و همین امر احتمال ظهور یک چهره سازشکار از درون ساختار را بسیار کم میکند.
حتی منتقدان داخلی حکومت نیز در شرایط جنگی تمایل کمتری به فروپاشی نظام تحت فشار خارجی دارند. حملات به زیرساختها، دانشگاهها و مناطق مسکونی باعث شده بسیاری از ایرانیان از تاکتیکهای فشار آمریکا و اسرائیل سرخورده شوند.
در چنین فضایی روایت جمهوری اسلامی درباره دشمنی دائمی با آمریکا و اسرائیل دوباره تقویت شده است. تهران توانست با بستن تنگه هرمز یکی از بزرگترین اختلالهای عرضه نفت در جهان را ایجاد کند و با حمله به کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نشان دهد که متحدان منطقهای آمریکا نیز هزینههای این جنگ را پرداخت خواهند کرد.
بنبست راهبردی واشنگتن
شکاف راهبردی میان آمریکا و اسرائیل میتواند به یک بحران واقعی در روابط دو کشور تبدیل شود. اسرائیل همچنان به دنبال تغییر رژیم است، در حالی که ترامپ به دنبال حفظ امکان مذاکره است. این اختلاف اهداف باعث شده مسیر روشنی برای پایان جنگ وجود نداشته باشد.
اگر واشنگتن پیروزی را صرفا براساس تضعیف توان نظامی ایران اعلام کند در حالی که جمهوری اسلامی همچنان پابرجا و حتی از نظر ایدئولوژیک تقویت شده باشد، نتیجه دقیقا بر خلاف هدف چهار دهه سیاست آمریکا خواهد بود؛ نظامی که از بزرگترین آزمون خود جان سالم به در برده و اکنون انگیزه بیشتری برای بازسازی قدرتش دارد.
جهان صنعت نیوز
