سقوط سنگین بورس
جهان صنعت– بازار سرمایه نخستین روز معاملاتی هفته را با یکی از سنگینترین موجهای فروش هفتههای اخیر پشتسر گذاشت. تشدید تنشهای نظامی در روزهای پایانی هفته، فضای احتیاط را بر معاملات حاکم کرد و موجب شد سرمایهگذاران از همان ابتدای بازار با رویکردی کاملا تدافعی ظاهر شوند. نتیجه این شرایط، افت گسترده شاخصها، خروج قابلتوجه سرمایه حقیقی و کاهش ارزش معاملات بود؛ اتفاقی که نشان میدهد نااطمینانی همچنان مهمترین عامل اثرگذار بر رفتار معاملهگران است.
معاملات روز شنبه در بورس تهران از نخستین دقایق با تشکیل صفهای فروش در بخش قابلتوجهی از نمادها کلید خورد. خلاف روزهای گذشته که در برخی سهمها تقاضای محدودی مشاهده میشد، اینبار برتری عرضه از ابتدا تا پایان معاملات حفظ شد و فرصت چندانی برای بازگشت قیمتها ایجاد نشد. افزایش فشار فروش در ادامه معاملات موجب شد دامنه افت قیمتها گستردهتر شود و در نهایت ۸۳درصد از نمادهای بازار در محدوده منفی به کار خود پایان دهند.
ریزش ۱۱۶هزار واحدی شاخص کل بورس
در پایان معاملات بازار سهام در روز شنبه، شاخص کل بورس با افت ۱۱۶هزار و ۵۵۶واحدی معادل ۳۸/۲درصد، در سطح ۴میلیون و ۷۷۷هزار و ۲۷۹واحد ایستاد. بخش عمده این کاهش تحتتاثیر فشار فروش در نمادهای بزرگ و شاخصساز رقم خورد؛ نمادهایی که به دلیل وزن بالای خود، نقش تعیینکنندهای در روند نماگر اصلی بازار داشتند.
عقبنشینی ۲۳هزار واحدی شاخص هموزن
شاخص هموزن نیز همسو با شاخص کل مسیر نزولی را طی کرد و با کاهش ۲۳هزار و ۸۹۴ واحدی معادل ۸/۱درصد به سطح یکمیلیون و ۳۰۲هزار و ۲۵۰واحد رسید. افت همزمان این دو شاخص نشان میدهد فشار فروش تنها به شرکتهای بزرگ محدود نمانده است و بخش عمده بازار، اعم از نمادهای کوچک و متوسط، تحتتاثیر جو منفی معاملات قرار گرفتهاند.
افت ارزش معاملات خرد سهام
همزمان با افزایش فشار فروش، ارزش معاملات خرد نیز کاهش یافت و به ۱۵هزار و ۹۴میلیارد تومان رسید؛ رقمی که نسبت به روزهای معاملاتی گذشته افت محسوسی را نشان میدهد. همچنین حجم معاملات در روز گذشته ۲/۲۸میلیارد برگه سهم بود که بیانگر کاهش تحرک معاملهگران و احتیاط بیشتر فعالان بازار برای ورود به دادوستدها در شرایط کنونی است.
خروج ۸/۴همت پول حقیقی از بازار سهام
یکی از مهمترین اتفاقات در معاملات روز گذشته، ادامه روند خروج سرمایه حقیقی از بورس آنهم در ارقام بزرگ بود. در پایان دادوستدها، ۴هزار و ۸۴۳میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد؛ رقمی که نشاندهنده تداوم کاهش اعتماد سرمایهگذاران خرد و تمایل آنها به کاهش حضور در معاملات سهام است.
تقویت بازارهای موازی با شدت گرفتن تنشها
شدتیافتن حملات آمریکا به ایران در روزهای پایانی هفته و هدف قرار دادن زیرساختهای کشور، سطح ریسکهای سیستماتیک را به شکل محسوسی افزایش داده است. همزمان با این تحولات، قیمت دلار نیز روندی صعودی به خود گرفته و تا روز گذشته به ۱۹۲هزار تومان رسیده بود.
بر این اساس بازارهای موازی از جمله طلا و صندوقهای سرمایهگذاری مبتنیبر طلا با افزایش جذابیت مواجه شدند. در چنین شرایطی بخشی از سرمایههای موجود در بورس به سمت داراییهایی حرکت کرد که از نگاه سرمایهگذاران، امنیت بیشتری در برابر ریسکهای سیاسی دارند.
فعالان بازار بر این باورند که در دورههای افزایش ریسکهای سیستماتیک، نقش نهادهای حمایتی برای کنترل هیجان و جلوگیری از شکلگیری صفهای فروش اهمیت دوچندانی پیدا میکند. با این حال معاملات روز شنبه نشان داد حمایت موثری از سوی صندوقهای حمایتی صورت نگرفته و صفهای فروش بدون مداخله قابلتوجه تا پایان بازار پابرجا ماندهاند.
بازتاب افزایش نااطمینانی سیاسی در بورس
بر این اساس میتوان گفت رفتار روز گذشته در بورس تهران بیش از آنکه ریشه در متغیرهای بنیادی شرکتها داشته باشد، بازتاب افزایش نااطمینانی در فضای سیاسی و امنیتی بود. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که هرزمان ریسکهای ژئوپلیتیکی افزایش یافته، نخستین واکنش بازار سرمایه، رشد عرضه و حرکت سرمایهها بهسمت داراییهای کمریسکتر بوده است. در چنین شرایطی سرمایهگذاران معمولا تصمیمات خود را نه برمبنای سودآوری شرکتها بلکه با هدف حفظ ارزش داراییهایشان اتخاذ میکنند.
خروج ۸/۴همت پول حقیقی نیز موید همین موضوع است. زمانی که سرمایهگذاران خرد با چنین حجمی از بازار خارج میشوند، میتوان نتیجه گرفت که نگرانی نسبت به آینده کوتاهمدت معاملات افزایش یافته و ترجیح سرمایهگذاران، تبدیل داراییهای بورسی به نقدینگی یا انتقال سرمایه به بازارهای موازی است. این روند در صورت تداوم میتواند نقدشوندگی بازار را کاهش داده و بازگشت تعادل را با دشواری بیشتری همراه کند.
از سوی دیگر کاهش ارزش معاملات خرد نیز پیام مهمی برای بازار دارد. افت ارزش معاملات معمولا بهمعنای کاهش تمایل سرمایهگذاران برای پذیرش ریسک است و نشان میدهد بخش قابلتوجهی از فعالان بازار ترجیح دادهاند تا روشنتر شدن شرایط سیاسی و اقتصادی، از انجام معاملات جدید خودداری کنند.
در چنین فضایی حتی انتشار گزارشهای مناسب شرکتها نیز معمولا اثر محدودی بر روند معاملات خواهد داشت زیرا فضای روانی بازار بر عوامل بنیادی غلبه میکند.
همزمان افزایش نرخ دلار و رشد جذابیت بازار طلا و صندوقهای طلا، مسیر جدیدی را پیشروی نقدینگی قرار داده است. در دورههایی که ریسکهای سیاسی افزایش مییابد، سرمایهها معمولا به سمت داراییهایی حرکت میکنند که از نوسانات ناشی از بحرانها کمتر آسیب میبینند. این جابهجایی سرمایه، فشار مضاعفی بر بازار سهام وارد میکند و میتواند روند خروج پول را تشدید کند.
نقش صندوقهای حمایتی در شرایط بحرانی
موضوع مهم دیگر، نقش صندوقهای حمایتی در چنین شرایطی است. اگرچه فلسفه ایجاد این صندوقها کاهش شدت نوسانات و جلوگیری از بروز رفتارهای هیجانی است اما معاملات روز شنبه نشان داد حضور این نهادها نتوانسته تاثیر محسوسی بر روند بازار بگذارد. ادامه چنین وضعیتی ممکن است انتظارات سرمایهگذاران نسبت به اثربخشی ابزارهای حمایتی را تضعیف کند.
در مجموع، تا زمانی که ابهامات سیاسی و ریسکهای سیستماتیک کاهش پیدا نکند، انتظار بازگشت پایدار تقاضا به بازار سهام دشوار خواهد بود.
در کوتاهمدت، مهمترین متغیر اثرگذار بر روند بورس نه گزارشهای مالی شرکتها و نه متغیرهای بنیادی بلکه تحولات سیاسی، وضعیت بازار ارز و نحوه مدیریت ریسک توسط سیاستگذاران خواهد بود.
بازگشت آرامش به فضای سیاسی و افزایش حمایت موثر از بازار میتواند زمینه را برای کاهش فشار فروش و بازگشت تدریجی اعتماد سرمایهگذاران فراهم کند اما در شرایط فعلی، احتیاط همچنان ویژگی غالب رفتار معاملهگران به شمار میرود.
