سال تاریک توسعه
جهان صنعت – رهبران اقتصادهای پیشرفته جهان از ۱۵تا۱۷ژوئن در اویان-له-بن فرانسه گرد هم میآیند زیرا فرانسه میزبان نشست گروه هفت در سالی بوده که با چندپارگی ژئوپلیتیکی، ناامنی اقتصادی و پرسشهای تازهای درباره نقش خود این مجمع همراه شده است. این مکان بهنوعی نمادین نیز محسوب میشود زیرا در سال۱۹۷۵ فرانسه میزبان نخستین نشستِ بود که آن زمان گروه شش نامیده میشد؛ گروهی که درپی شوکهای نفتی، تورم و فروپاشی نظم پولی برتون وودز ایجاد شد. بیش از ۵۰سال بعد بسیاری از همان نگرانیهای ساختاری بهشکلی حادتر بازگشتند یعنی ناامنی انرژی، تنشهای تجاری، فشار بدهیهای حاکمیتی، رقابت صنعتی و تردیدهایی درباره توانایی اقتصادهای پیشرفته برای هماهنگی در اقتصاد جهانی منقسمتر.
چارچوبی که گروه ۷ درنظر دارد
طبق گزارشی که در این خصوص اندیشکده شورای آتلانتیک منتشر کرده دادههای تجارت دوجانبه هرگز تصویر کاملی ارائه نمیدهند اما تغییرات چشمگیر در واردات و صادرات بین گروه هفت و چین تنها در بازه یک سال بهدرک این سوال کمک میکند که چرا تفکر درون گروه هفت تا این میزان سریع درحال تغییر است؟ این اجماع در حال شکلگیری است. آنچه ظرفیت مازاد صنعتی چین را مضر میکند این واقعیت بوده که افزایش صادرات چین با کاهش واردات آن همراه است. این پدیده در همه اقتصادهای گروه هفت بهجز کانادا که کوچکترین اقتصاد نیز بوده قابل مشاهده است. اروپا و ژاپن همگی متوجه افزایش قابل توجه و سریع واردات از چین شدند.
در این میان فرانسه و چندکشور دیگر سعی کردند بر روی بستههای پستی عوارض اضافی وضع کنند اما این امر باعث شده توزیعکنندگان محمولهها را از بازارهای همسایه هدایت کنند؛ این موضوع ممکن است افزایش واردات چین بهایتالیا را توضیح دهد. درنهایت درحالیکه ایالات متحده با کاهش هر دو صادرات و واردات بهچین و از چین متمایز بوده در این نقطه است که دادههای تجارت دوجانبه دیگر مرتبط نیستند. پدیده مستند ترانشیپماند(حملونقل کالا ازطریق کشورهای ثالث) باعث میشود اتحادیه اروپا هنگام بررسی نسخه خود از تعرفههای موسوم بهبخش۳۰۱ برای مهار سیل کالاهای چینی دچار تامل شود.
یکی از حاضران پربحث در نشست رهبران گروه هفت سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی خواهد بود که توسط امانوئل مکرون، رییسجمهور فرانسه دعوت شده است. این دعوت بخشی از تلاش گستردهتر مکرون برای جلب نظر رهبران جهانی فناوری و قراردادن فرانسه بهعنوان بازیگری جدی در رقابت هوشمصنوعی است.
هوشمصنوعی در دستور کار گروه هفت در اولویت بالایی قرار دارد اما توسعه هوشمصنوعی در میان کشورهای عضو همچنان بسیار نابرابر است. در سال۲۰۲۵ نزدیک به۷۹درصد از شرکتهای تازهتامینمالیشده هوشمصنوعی در سراسر گروه هفت در ایالات متحده مستقر بودند درحالیکه سهم فرانسه فقط ۳/۴درصد بود. فرانسه در تلاش است این معادله را تغییر دهد. مکرون کوشیده زیرساختهای هوشمصنوعی کشورش را تقویت کند. سافتبانک بهتازگی اعلام کرده طی پنجسال ۴۵میلیاردیورو برای ساخت زیرساخت هوشمصنوعی در فرانسه سرمایهگذاری میکند. نشست سالانه «فرانسه را انتخاب کنید» منجربه چندین تعهد سرمایهگذاری عمده ازسوی شرکتهای فناوری و مراکز داده شده است.
با این حال زیرساخت بهتنهایی شکاف رقابتی را پر نمیکند. اروپا ممکن است ظرفیت هوشمصنوعی بیشتری بسازد اما ایالاتمتحده همچنان بر شرکتها، سرمایه و شتاب تجاری پشت این بخش مسلط است. پاریس ازطریق فرایند گروه هفت هدف خود را تعیین استانداردهای مشترک و ترسیم فرصتهایی برای یادگیری مشترک و همکاری فرامرزی قرار داده است. بنابراین انتظار نداشته باشید نشست رهبران یک پیشرفت بزرگ در زمینه هوشمصنوعی بههمراه داشته باشد اما همچنان میتواند یک تعهد مشترک برای توسعه ظرفیت هوشمصنوعی مورد اعتماد در سراسر اقتصادهای متحد ایجاد کند.
عدمتوازنهای کلان اقتصادی
ازسویدیگر فرانسه میزبان امسال گروه هفت عدمتوازنهای کلان اقتصادی را درصدر دستور کار قرار داد و بهحرف خود عمل نیز کرده است. این کشور تنها عضو گروه هفت با تراز حساب جاری متوازن است که بهفراخوانش برای رویکرد جمعی اعتبار میبخشد.
این مساله در گذشته برای گروه هفت ناخوشایند بود. در سالهای گذشته ایالاتمتحده و بریتانیا معمولا کسری تجاری و مالی داشته درحالیکه آلمان و ژاپن مازاد تجاری زیادی داشتند و از بخشی از پول مازاد خود برای سرمایهگذاری در بدهیهای حاکمیتی استفاده میکردند. بخشی از این وضعیت همچنان پابرجا بوده و همانطورکه در آمارها مشخص شده اما مازادهای برخی کشورهای گروه هفت در مقایسه با چین ناچیز شده است. این امر فضای بیشتری برای هماهنگی گروه هفت پیش از نشست رهبران گروه بیست بهمیزبانی آمریکا در میامی تا پایان سال ایجاد میکند.
در این میان هرطرف باید برای مقابله با محرکهای کلیدی عدمتوازنها تلاش کند. اتحادیه بازارهای سرمایه و اتحادیه پسانداز اتحادیه اروپا در تئوری میتواند بهاروپا امکان دهد تا سرمایهگذاری بیشتری انجام داده و وابستگی خود را بهتقاضای آمریکا برای کالا و سرمایه کاهش دهد. درهمینحال دولت ترامپ نشان داده که میداند کسری مالیاش را نمیتوان برای همیشه نادیده گرفت. با این حال همانطورکه در بخش بعدی اشاره میشود محرک اصلی اتکای بیشازحد چین بهصادرات است.
پیامدهای جنگ علیه ایران
ازسویدیگر طبق گزارش اندیشکده آتلانتیک، جنگ ایران و بحران انرژی متعاقب آن از ماه مارس تیتر یک خبرها بوده است. بسیاری از اقتصاددانان ازجمله مرکز ژئواکونومیک باردیگر در این تنگنا افتادند که قیمت نفت چگونه در هر جنبهای از اقتصاد جهانی نفوذ میکند. فراتر از مصرف مستقیم انرژی محصولات پتروشیمی در محصولاتی از کود گرفته تا مواد اولیه دارویی مورد نیاز هستند بنابراین همانطورکه آمارها نشان میدهد باوجود تلاشهایگذار اقلیمی کشورهای گروه هفت هنوز برای مصرف انرژی بهشدت بهنفتوگاز وابسته هستند.
فراتر از بحران فوری انرژی چند نکته در وابستگی انرژی گروه هفت و تنشهای ژئواکونومیک وجود دارد که باید بهآن توجه کرد. با افزایش قیمت نفت و گاز هزینههای نهادی تولید نیز افزایش مییابد و کشورهایی را که سعی در تشویق بازسازی صنعتی دارند با انتخابهای سختتری مواجه میکند. آسیبپذیری تنگه هرمز نیز برخی بحثها در مورد انرژی تجدیدپذیر را احیا کرده اما باتوجه بهتسلط چین در فناوری پیشرفته سبز مهم است که کشورهای گروه هفت یک آسیبپذیری ژئواکونومیک را با دیگری عوض نکنند. درنهایت رونق هوشمصنوعی که بهمهار برخی از تاثیرات تعرفههای آمریکا کمک کرده همچنان باعث میشود تقاضا برای انرژی و اتصال بهشبکه برق سریعتر از توان تامین بسیاری از کشورها رشد کند. درواقع پویایی منابع انرژی وگذار انرژی درنهایت زنجیرههای تامین آینده را شکل خواهد داد و اقتصادهای پیشرفته گروه هفت باید بهطور راهبردی برنامهریزی کرده تا اهداف گذار اقلیمی را با رشد اقتصادی بلندمدت متوازن کنند.
اهمیت استراتژیک مواد معدنی
علاوهبراین برای دومین سال متوالی مواد معدنی حیاتی درصدر دستور کار گروه هفت قرار دارد. ریاست کانادا در سال گذشته برنامه اقدام مواد معدنی حیاتی را ارائه داد و ائتلاف تولید مواد معدنی حیاتی را ایجاد کرد اما مجموعه گستردهتری از کنترلهای صادراتی چین بر عناصر خاکی کمیاب در اکتبر نشان داد که چین مایل است انحصار خود در پالایش را بهسلاح تبدیل کند و گروه هفت را با وضعیت «زمانی برای ازدستدادن نیست» مواجه کند؛ حتی پس از آنکه این محدودیتها پس از دیدار دونالد ترامپ و شی جین پینگ در بوسان در ۳۱اکتبر متوقف شد.
درچنینشرایطی کارشناسان معتقدند ریسکها شدید هستند. اروپا تمام عناصر خاکی کمیاب سنگین خود، ۸۵درصد عناصر سبک خود و ۹۸درصد آهنرباهای خاکی کمیاب خود را از چین تامین میکند. وقتی مجوزها سختتر شد صادرات آهنربا سهچهارم کاهش یافت، خودروسازان تولید را کاهش دادند و اروپا و آمریکا هریک با ۱/۵تریلیوندلار زیان مستقیم اقتصادی مواجه شدند. بنابراین بهنظر میرسد فرانسه در اویان فشار بیشتری را وارد خواهد کرد و ظاهرا درحال بررسی یک دبیرخانه دائمی برای هدایت دستور کار مواد معدنی حیاتی در دورههای ریاست مختلف است. اهداف بلندپروازانه داخلی تعیین کرده و قصد دارد تا سال۲۰۳۰ تمام تقاضای اروپا برای عناصر خاکی کمیاب سنگین را پوشش دهد اما رهایی از وابستگی بهچین هزینه دارد یعنی تقریبا ۶۰میلیارددلار در دهه آینده برای تامین تقاضای پیشبینیشده در خارج از چین.
معمای تعرفهها
درهمینراستا هنگامی که ترامپ پیشنهاد تعرفه روز آزادی خود را در آوریل۲۰۲۵ رونمایی کرد چند تن از نزدیکترین شرکای ایالاتمتحده در آستانه افزایش شدید نرخها قرار گرفتند که باعث اضطراب ژئواکونومیک و آزمودن روابط متحدانه شد. آن نتیجه هرگز محقق نشد. طی یک سال بعد هر یک از اقتصادهای گروه هفت بهیک چارچوب توافق یا ترتیبات تجاری با ایالاتمتحده دست یافتند. اگرچه تعرفهها همچنان درمقایسه با سال۲۰۲۴ بهطور قابلتوجهی افزایش یافت اما نرخهای نهایی بسیار پایینتر از سطوح اولیه پیشنهادی باقی ماندند.
درواقع تهدید تعرفههای بالاتر قدرتمند بود اما درنهایت دولت کمتر بر اعمال حداکثر تعرفههای خود تکیه کرد و بیشتر از آنها بهعنوان اهرم فشار استفاده کرد. بااینحال تعرفههای آمریکا هنوز بهطور کامل از بین نرفتند و بدون شک منبع تنش در اویان خواهند بود.
