دولت استارمر بهپایان راه رسیده است؟
جهان صنعت _ شکست سنگین حزب کارگر در انتخابات محلی انگلیس و پارلمانهای محلی اسکاتلند و ولز دولت کییر استارمر را کمتر از دوسال پس از ورود بهداونینگاستریت با موجی از فشارهای درونحزبی، گمانهزنی درباره برکناری نخستوزیر و پرسشی جدی درباره آینده سیاسی حزب حاکم روبهرو کرده است.
حزب کارگر در تازهترین انتخابات محلی انگلیس حدود ۴۰شورای محلی و نزدیک بهیکهزارو۵۰۰کرسی را از دست داد. این شکست سنگین نهتنها جایگاه این حزب را در مدیریت محلی فرو ریخت بلکه بهبحرانی کمسابقه در قلب دولت کییر استارمر تبدیل شده و بحث کنارهگیری نخستوزیر را از سطح زمزمههای درونحزبی بهدستور کار علنی سیاست انگلیس کشانده است. گزارشها حاکی است که حدود ۴۰نماینده حزب کارگر اکنون خواستار کنارهگیری استارمر یا تعیین جدول زمانی خروج او از قدرت شدند.
این آمار برای دولت استارمر فقط یک شکست انتخاباتی نبوده بلکه نشانهای از فرسایش سریع سرمایه سیاسی حزبی است که دوسال پیش با وعده پایان دادن بهسالها آشفتگی محافظهکاران قدرت را در دست گرفت. حزب کارگر پس از ۱۴سال دوری از قدرت با اکثریتی بزرگ وارد دولت شد اما نتایج اخیر نشان میدهد که پیروزی سراسری این حزب بیش از آنکه نشانه اعتماد پایدار رایدهندگان بهبرنامههای استارمر باشد محصول خستگی جامعه از محافظهکاران بود. اکنون همان رایدهندگان در نخستین آزمون جدی پس از تشکیل دولت نارضایتی خود را با ریزش گسترده آرای حزب حاکم نشان دادند.
به گزارش ایرنا، تارنمای شبکه بیبیسی در تحلیلی با طرح این پرسش که آیا استارمر میتواند در مقام نخستوزیر دوام بیاورد نوشت که دوران نخستوزیری او هرگز تا این اندازه آسیبپذیر بهنظر نرسیده است. براساس این تحلیل نخستوزیر انگلیس هرچند وعده داده که بهمبارزه برای حفظ قدرت ادامه دهد و حتی از امکان دودوره نخستوزیری سخن گفته اما روند تحولات میتواند خیلی زود انتخاب ماندن یا رفتن را از دست او خارج کند. بیبیسی وضعیت کنونی را متغیر و بیثبات توصیف کرده و چندسناریو برای روزها و هفتههای آینده ترسیم کرده که از بقای موقت استارمر تا آغاز چالش رسمی رهبری و ورود گزینههای جانشینی را دربرمیگیرد.
در فضای سیاسی لندن نکته تعیینکننده این است که فشارها فقط ازسوی احزاب رقیب یا رسانهها نیست. بخشی از بحران از درون حزب کارگر سر برآورده و شماری از نمایندگان این حزب آشکارا میگویند که استارمر دیگر نمیتواند حزب را تا انتخابات بعدی رهبری کند.
کاترین وست، نماینده حزب کارگر از حوزه «هورنزی و فرینبارنت» و معاون پیشین وزیر خارجه انگلیس گفته است اگر اعضای کابینه برای کنارزدن استارمر اقدام نکنند تلاش برای آغاز چالش رهبری را پیگیری خواهد کرد. براساس مقررات حزب کارگر چالش رسمی علیه رهبر حزب بهحمایت ۲۰درصد نمایندگان حزب در مجلس عوام نیاز دارد که با ترکیب کنونی فراکسیون کارگر معادل ۸۱نماینده است.
این عدد هنوز بهصورت علنی محقق نشده اما اهمیت ماجرا در عبور مخالفتها از مرحله نارضایتی پنهان بهمرحله تهدید سیاسی آشکار است. در هفتههای گذشته برخی نمایندگان حزب کارگر از تهیه نامهای برای فشار بر نخستوزیر سخن گفتند و هدف آن را درخواست تعیین تاریخ کنارهگیری استارمر اعلام کردند.
کاترین وست تنها صدای معترض در حزب کارگر نیست. گاردین گزارش داده که جاش سایمونز، عضو پیشین کابینه استارمر نیز بهجمع چهرههایی پیوسته که خواستار کنارهگیری نخستوزیر شدند. درهمینحال برخی نمایندگان حزب کارگر میگویند دولت استارمر پیام رایدهندگان را درک نکرده و اگر مسیر سیاسی خود را تغییر ندهد حزب حاکم در انتخابات سراسری آینده با شکستی سنگینتر روبهرو خواهد شد.
انجلا رینر، معاون پیشین نخستوزیر نیز با موضعگیری تازه خود بهفضای بحرانی دامن زده است. او جلوگیری از بازگشت اندی برنهام، شهردار منچستر بهپارلمان را اشتباه دانسته و گفته است حزب کارگر بهتغییر مسیر نیاز دارد.
این سخنان اگرچه بهمعنای اعلام چالش مستقیم علیه استارمر نیست اما در شرایطی که بحث جانشینی نخستوزیر شدت گرفته از نگاه ناظران سیاسی نشانهای مهم از فاصلهگیری چهرههای شاخص حزب از مسیر کنونی دولت تلقی میشود.
نام اندی برنهام در این روزها بهیکی از محورهای اصلی گمانهزنیها برای تصاحب کرسی رهبری و نخستوزیری تبدیل شده است. برنهام که شهردار منچستر است درمیان بخشی از فعالان و نمایندگان حزب کارگر بهعنوان چهرهای مطرح میشود که شاید بتواند ارتباط از دست رفته حزب با پایگاه سنتی و طبقه کارگر را ترمیم کند.
با این حال او اکنون نماینده مجلس عوام نیست و همین مانع حقوقی و سیاسی ورود فوری او بهرقابت برای رهبری حزب را دشوار کرده است.
درکنار برنهام نام وس استریتینگ، وزیر بهداشت انگلیس و انجلا رینر نیز در محاسبات پشتپرده حزب کارگر مطرح است. گاردین گزارش داده که رینر در موقعیتی قرار گرفته که میتواند درصورت فروپاشی موقعیت نخستوزیر بهیکی از چهرههای محوری رقابت برای جانشینی تبدیل شود.
با این حال چالش اصلی برای مخالفان استارمر این است که هنوز هیچ گزینهای بهصورت قطعی و منسجم در برابر او قرار نگرفته است. بخشی از نمایندگان حزب کارگر خواهان خروج فوری نخستوزیر هستند بخشی دیگر از تعیین جدول زمانی کنارهگیری سخن میگویند و گروهی نیز نگرانند که آغاز رقابت رهبری درشرایطکنونی دولت را بیش از پیش بیثبات کند. همین تردیدها بهاستارمر فرصت میدهد تا برای حفظ موقعیت خود بجنگد اما این فرصت ممکن است طولانی نباشد.
حامیان استارمر در این مدت تلاش کردند بحران را مهار کنند. بریجت فیلیپسون، وزیر آموزش انگلیس گفته است چالش رهبری علیه استارمر در شرایط کنونی اشتباه خواهد بود و اختلاف داخلی نمیتواند پاسخگوی نارضایتی رایدهندگان باشد. با این حال حتی مدافعان نخستوزیر نیز اذعان دارند که حزب کارگر در انتخابات اخیر ضربه سختی خورده و دولت باید بهسرعت مسیر خود را اصلاح کند.
اتحادیههای کارگری نیز فشارها را سنگینتر کردند. شارون گراهام، دبیرکل اتحادیه یونایت هشدار داده است که حزب کارگر اگر نتواند برای رایدهندگان طبقه کارگر سیاستهای ملموس و جدی ارائه دهد با خطر انقراض سیاسی روبهرو خواهد شد. این هشدار برای استارمر اهمیت ویژه دارد زیرا اتحادیهها بخشی از پایگاه تاریخی حزب کارگر بهشمار میروند و فاصلهگرفتن آنها از دولت میتواند بحران نخستوزیر را از سطح پارلمان بهبدنه اجتماعی حزب بکشاند.
استارمر دربرابر این فشارها تاکنون بر ماندن در قدرت اصرار کرده است. او دولت خود را پروژهای ۱۰ساله توصیف کرده و گفته است از ماموریتی که در انتخابات سراسری۲۰۲۴ برای آن انتخاب شد کنار نمیرود.
نخستوزیر انگلیس تلاش دارد با سخنرانی تازه خود مسیر جدیدی برای دولت ترسیم کند و نشان دهد که هنوز توان بازسازی موقعیت سیاسی خود را دارد. براساس گزارشها او در این سخنرانی میخواهد موضوعاتی مانند رشد اقتصادی، امنیت انرژی، دفاع و بازتنظیم روابط با اروپا را محور برنامه تازه خود قرار دهد.
اما مشکل اصلی استارمر این است که بحران کنونی فقط حاصل نبود برنامه تازه نیست بلکه از کاهش اعتماد بهرهبری او ناشی میشود. رایدهندگان از دولت انتظار داشتند بحران هزینههای زندگی، فشار بر خدمات عمومی، مالیاتهای سنگین، افت کیفیت نظام درمانی و بحران مسکن را کاهش دهد اما نتایج انتخابات اخیر نشان داد که بخش مهمی از جامعه انگلیس هنوز تغییر ملموسی احساس نکرده است. در همین حال نمایندگان حزب کارگر بیم دارند که ادامه رهبری استارمر نارضایتی عمومی را بهشکست بزرگتر در انتخابات سراسری آینده تبدیل کند.
برای مهار این بحران نخستوزیر انگلیس گوردون براون، نخستوزیر پیشین و هریتهارمن از چهرههای قدیمی حزب کارگر را بهعنوان مشاوران ارشد بدون حقوق بهدولت بازگردانده است. این اقدام از نگاه رسانهها تلاشی برای تزریق تجربه و اعتبار سیاسی بهاطراف دولت ارزیابی شده اما منتقدان میگویند مشکل دولت استارمر با بازگرداندن چهرههای قدیمی حل نمیشود زیرا مساله اصلی فرسایش اعتماد عمومی و تردید فزاینده نمایندگان حزب کارگر نسبتبه توان نخستوزیر برای حفظ قدرت است.
اکنون بحران حزب کارگر در دوسطح همزمان پیش میرود. در سطح نخست دولت باید توضیح دهد که چرا کمتر از دوسال پس از پیروزی بزرگ انتخاباتی بخش مهمی از پایگاه اجتماعی خود را از دست داده است.
در سطح دوم استارمر باید نمایندگان حزب خود را متقاعد کند که ادامه رهبری او نهتنها دولت را نجات میدهد بلکه حزب کارگر را از شکست سنگین در انتخابات آینده دور میکند. موضوع اینجاست که بسیاری از منتقدان او دیگر مساله را صرفا تغییر سیاستها نمیدانند و معتقدند بحران بهشخص نخستوزیر گره خورده است.
