تورم جهانی اوج میگیرد؟
جهان صنعت– حملات آمریکا و اسرائیل بهاهدافی در ایران و پاسخ موشکی تهران بهسمت اسرائیل و پایگاههای آمریکایی خطر اختلال در بازار جهانی نفت را بهسطحی بیسابقه رسانده است. قطر، یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع جهان از مالکان کشتی خواسته فعالیت دریایی خود را متوقف کنند. همزمان دههانفتکش در ساعات ابتدایی درگیری مسیر خود را از خلیج فارس منحرف کردند و نیروی دریایی آمریکا بهشرکتهای کشتیرانی هشدار داد که از آبهای مجاور دوری کنند زیرا امنیت آنها تضمینشده نیست.
کانون نگرانیها تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که نزدیک بهیکپنجم نفت مصرفی روزانه جهان از آن عبور میکند. ایران از طریق پیامهای رادیویی بهکشتیها هشدار داده از ورود بهاین تنگه خودداری کنند و سپاه پاسداران نیز عبور از آن را ناامن خوانده است. بستن طولانیمدت تنگه سناریوی آخرالزمانی بازار نفت تلقی میشود چراکه بخش قابلتوجهی از صادرات عربستان سعودی و دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس از همین مسیر انجام میشود.
نفت، تورم و پیامدهای پولی
پیامدهای اقتصادی این جنگ فراتر از بازار انرژی است. نفت نهادهای بنیادین در بسیاری از فعالیتهای اقتصادی بهشمار میرود و افزایش قیمت آن میتواند آثار سرایتی گستردهای بر سیاست پولی و نرخ تورم داشته باشد. تجربههای پیشین نشان دادند که حتی تهدید اختلال عرضه نیز بهجهش قیمتها و افزایش فشار تورمی انجامیده است.پس از حمله روسیه بهاوکراین در سال۲۰۲۲ شاخص جهانی نفت تا نزدیک ۱۴۰دلار در هر بشکه صعود کرد. نفت برنت که در هفتههای اخیر بهدلیل نگرانی از حمله احتمالی آمریکا بهایران افزایش یافته بود در حدود ۷۲دلار بسته شده است. برخی تحلیلگران برآورد کردند که حتی مجموعهای محدود از حملات میتواند قیمت نفت را بهسمت ۸۰دلار سوق دهد اما در صورت بروز اختلال پایدار در عرضه قیمتها میتواند بسیار بالاتر رود. اگر نفت به۱۰۰دلار برسد میانگین تورم جهانی میتواند بین ۶/۰تا۷/۰واحددرصد افزایش یابد.چنین افزایشی کار بانکهای مرکزی را پیچیده خواهد کرد. فدرال رزرو و دیگر بانکهای بزرگ طی سالهای اخیر با فرض فروکش کردن تورم پساکرونا اقدام بهکاهش نرخ بهره کردند. جهش مجدد قیمت انرژی میتواند این روند را متوقف کند یا حتی برخی بانکهای مرکزی را بهسمت افزایش نرخها سوق دهد.
سناریوهای اختلال و ریسک کشتیرانی
انسداد کامل تنگه هرمز اقدامی بیسابقه و از منظر اجرایی دشوار ارزیابی میشود. با این حال تحلیلگران گزینههای خفیفتر از جمله حمله بهنفتکشها یا ایجاد مزاحمت برای کشتیهای تجاری را محتمل میدانند. نیروهای حوثی در یمن نیز میتوانند حملات خود بهکشتیرانی در دریای سرخ را از سر بگیرند.
هر یک از این سناریوها هزینههای بیمه را افزایش داده و مالکان کشتی را از ورود بهخلیجفارس منصرف میکند. در نتیجه بخشی از نفت عربستان، کویت و سایر تولیدکنندگان ممکن است نتواند بهبازارهای جهانی برسد. در نخستین ساعات درگیری دهها نفتکش تغییر مسیر دادند. برخی بهسمت قطر و امارات رفتند و برخی دیگر از منطقه فاصله گرفتند. یک ابرنفتکش اجارهشده توسط شل در انتظار عبور از هرمز متوقف شد و نفتکشی دیگر با سرعت مسیر خود را بهسوی کرهجنوبی ادامه داد. خدمه کشتیها از شنیدن صدای انفجار در نزدیکی جزیره خارگ خبر دادند؛ جایی که حدود ۹۰درصد صادرات نفت خام ایران از آن انجام میشود.
ایران خود یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت است و در سال۲۰۲۴ اندکی بیش از ۵میلیون بشکه در روز تولید داشته؛ رقمی که آن را بهپنجمین تولیدکننده بزرگ جهان تبدیل میکند. عرضه جهانی در مجموع حدود ۱۰۷میلیون بشکه در روز برآورد میشود.
نقش اوپک و ظرفیتهای جایگزین
واکنش بازار ممکن است تا ازسرگیری معاملات آتی نفت برنت در نیویورک مشخص نشود. درهمینحال نشست اوپک نیز در پیش است. پیش از آغاز درگیری انتظار میرفت کارتل تحت رهبری عربستان سعودی با افزایش تولید از ماه آوریل موافقت کند اما تحولات اخیر ممکن است اوپک را بهبررسی افزایش بزرگتر یا جلوانداختن آن برای تثبیت بازار ترغیب کند.
عربستانسعودی، بزرگترین صادرکننده نفت جهان طبق اعلام مقامهای اوپک برنامه اضطراری برای افزایش صادرات تا بالاترین سطح در حدود سهسال اخیر را فعال کرده و بخشی از نفت خود را بهمخازن ذخیره خارجی منتقل کرده است. عربستان و امارات نیز دارای خطوط لولهای هستند که امکان دورزدن تنگه هرمز را برای بخشی از صادراتشان فراهم میکند. با این حال اداره اطلاعات انرژی آمریکا تصریح میکند که بیشتر نفت عبوری از این تنگه فاقد مسیر جایگزین است.
عوامل مهارکننده جهش قیمت
باوجود ریسکهای بالا عواملی نیز میتواند از شدت جهش نفت بکاهد. بخش بزرگی از رشد تقاضای جهانی سال گذشته ناشی از انباشت ذخایر راهبردی توسط چین بود. درصورت افزایش قیمتها پکن ممکن است این خریدهای استراتژیک را متوقف کند.از سوی دیگر ایران و سایر تولیدکنندگان در آستانه حملات صادرات خود را تسریع کردند و پالایشگاههای آسیایی نیز خریدهای خود را جلو انداختند. کشورهای عربی نیز تدابیر امنیتی مسیرهای جایگزین را تقویت و زنجیرههای تامین موازی را آماده کردند.
اقتصاد منطقهای در معرض بیشترین آسیب
اقتصادهای خاورمیانه بهدلیل وابستگی شدید بهانرژی و نزدیکی جغرافیایی بهدرگیری بیشترین آسیبپذیری را دارند. اختلال در حریم هوایی و تجارت روزمره میتواند هزینههای اقتصادی گستردهای ایجاد کند. اسرائیل که پس از درگیری سال گذشته با ایران با انقباض اقتصادی مواجه شد در معرض فشار مضاعف قرار دارد.مسیر قیمت نفت در روزها و هفتههای آینده تعیینکننده جهت تورم، سیاست پولی و ثبات اقتصاد جهانی خواهد بود. انسداد کامل تنگه هرمز سناریویی پرهزینه و بیسابقه است اما حتی اختلالهای محدود در کشتیرانی نیز میتواند قیمت انرژی را بهسطوحی برساند که اقتصاد جهانی شکننده کنونی تاب آن را نداشته باشد. درعینحال ظرفیتهای اضطراری تولیدکنندگان بزرگ، ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین صادراتی میتوانند بخشی از شوک را جذب کنند. نتیجه نهایی بهدامنه و مدت درگیری و توان بازار در تطبیق سریع با شرایط جدید وابسته خواهد بود.
