برزیل همچنان پیشتاز صادرات، ایران در رتبه شصتوپنجم
جهان صنعت- سویا بهعنوان یکی از مهمترین محصولات راهبردی جهان، نقش محوری در زنجیره تامین پروتئین، تولید روغن خوراکی و خوراک دام ایفا میکند و بخش قابل توجهی از تجارت جهانی دانههای روغنی را به خود اختصاص داده است. برآوردها نشان میدهد تولید جهانی این محصول در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ به بیش از ۴۲۸میلیون تن خواهد رسید؛ رقمی که نسبت به تولید ۲/۴۲۱میلیون تنی سال زراعی قبل افزایش یافته است.
به گزارش «تحلیل بازار» به نقل از تازهترین گزارش مجموعه پژوهشی World Top Exports، ارزش تجارت جهانی دانه سویا در سال۲۰۲۵ به ۵/۷۴میلیارددلار رسید. این رقم در مقایسه با سال۲۰۲۱ که ارزش صادرات جهانی این محصول ۲/۷۸میلیارددلار بود، ۶/۴درصد کاهش نشان میدهد. همچنین ارزش صادرات جهانی سویا نسبت به سال ۲۰۲۴ نیز ۴/۶درصد افت کرده است.
از منظر جغرافیایی، کشورهای آمریکای لاتین بهاستثنای مکزیک همچنان بزرگترین صادرکنندگان دانه سویا در جهان هستند و با صادراتی به ارزش ۳/۵۲میلیارددلار، ۲/۷۰درصد از بازار جهانی را در اختیار دارند. پس از آن، آمریکای شمالی با سهم ۷/۲۵درصدی در جایگاه دوم قرار گرفته است. اروپا با ۶/۳درصد، آسیا با ۳/۰درصد، آفریقا با ۲/۰درصد و اقیانوسیه با سهمی ناچیز، دیگر بازیگران این بازار محسوب میشوند.
دادههای این گزارش نشان میدهد پنج صادرکننده اصلی دانه سویا در سال۲۰۲۵ شامل برزیل، ایالاتمتحده، آرژانتین، کانادا و پاراگوئه هستند که در مجموع ۷/۹۳درصد از ارزش صادرات جهانی این محصول را به خود اختصاص دادهاند.
در میان صادرکنندگان، برزیل با صادراتی به ارزش ۵/۴۳میلیارددلار و سهم ۴/۵۸درصدی از بازار جهانی، جایگاه نخست را در اختیار دارد. ایالاتمتحده با ۵/۱۶میلیارددلار و سهم ۱/۲۲درصدی در رتبه دوم قرار گرفته و پس از آن آرژانتین با ۸/۴میلیارددلار، کانادا با ۷/۲میلیارددلار و پاراگوئه با ۴/۲میلیارددلار قرار دارند. اروگوئه، اوکراین، روسیه، هلند، آفریقای جنوبی، ترکیه، بلژیک، چین، کرواسی و رومانی نیز دیگر کشورهای حاضر در میان ۱۵صادرکننده بزرگ جهان هستند؛ کشورهایی که در مجموع ۲/۹۹درصد از صادرات جهانی دانه سویا را در اختیار دارند.
از نظر تغییرات سالانه، ترکیه با رشد ۶/۱۷۲درصدی بیشترین افزایش ارزش صادرات سویا را ثبت کرده است. پس از آن آرژانتین با رشد ۱۶۶درصدی، آفریقای جنوبی با ۱/۶۲درصد و اروگوئه با ۳/۳۱درصد قرار دارند. در مقابل، رومانی با کاهش ۴/۳۶درصدی، ایالاتمتحده با افت ۳۳درصدی، کرواسی با کاهش ۹/۳۰درصدی، هلند با افت ۱/۲۷درصدی و پاراگوئه با کاهش ۷/۲۵درصدی بیشترین افت صادرات را تجربه کردهاند.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که ارزش صادرات دانه سویای ایران در سال۲۰۲۵ به ۱۷۹هزاردلار رسیده و کشور را در جایگاه شصتوپنجم صادرکنندگان جهان قرار داده است. با این حال، ارزش صادرات ایران نسبت به سال۲۰۲۴ رشد قابل توجه ۵/۱۳۲درصدی را تجربه کرده است.
میانگین قیمت صادراتی دانه سویا در جهان طی سال۲۰۲۵ به ۴۱۳دلار برای هر تن رسید که در مقایسه با میانگین ۴۴۶دلار در سال قبل، ۴/۷درصد کاهش نشان میدهد. پایینترین قیمتهای صادراتی در میان کشورهای عمده صادرکننده به پاراگوئه، اروگوئه، آرژانتین و برزیل تعلق داشته است درحالیکه چین، بلژیک، ترکیه، رومانی و هلند بالاترین قیمتهای صادراتی را ثبت کردهاند.
در بخش تراز تجاری نیز برزیل همچنان بیشترین مازاد تجاری دانه سویا را در اختیار دارد که نشاندهنده مزیت رقابتی این کشور در بازار جهانی است. در مقابل، چین با ثبت کسری تجاری ۳/۵۰میلیارددلاری، بزرگترین واردکننده خالص دانه سویا در جهان باقی مانده است. پس از چین، مصر، تایلند، ژاپن، ترکیه، آلمان، اسپانیا، تایوان، اندونزی، ویتنام، پاکستان، مکزیک، ایتالیا، بنگلادش و ایران بیشترین کسری تجاری را در این بازار به ثبت رساندهاند.
براساس این گزارش، کسری تجاری ایران در تجارت دانه سویا طی سال۲۰۲۵ به ۳/۸۳۱میلیوندلار رسیده که نسبت به سال قبل ۹/۲۵درصد کاهش یافته است. این آمار نشان میدهد با وجود رشد قابل توجه صادرات، ایران همچنان وابستگی بالایی به واردات این محصول دارد و تراز تجاری آن در بازار جهانی سویا منفی است.
