انرژی؛ خاکریز پنهان جنگ نوین
وقتی صحبت از «جنگ» میشود ذهن خیلی از ما ناخودآگاه به سمت تانکها، سربازها و خاکریزهای مرزی میرود اما در دنیای کنونی شکل نبردها عوض شده است. حالا دیگر دشمن برای ضربه زدن لزوما از مرزها عبور نمیکند بلکه سعی میکند «رگهای حیاتی» یک کشور را هدف قرار دهد. این رگهای حیاتی همان شبکههای برق، بنزین و گاز هستند. در واقع امروز حوزه انرژی تبدیل به یک «خاکریز پنهان» شده است که امنیت سفرهها و آرامش خانههای ما به آن بستگی دارد. صیانت از این داراییها دیگر فقط یک کار اداری نیست بلکه دفاع از حق زندگی تکتک ایرانیهاست.
نیروگاه برق؛ قلب تپندهای که نباید بایستد
نیروگاههای برق مثل اعصاب بدن عمل میکنند یعنی اگر یک لحظه قطع شوند همهچیز فلج میشود. تصور کنید یک روز از خواب بیدار شوید و نه برقی برای روشن کردن چراغ باشد، نه یخچالی که غذا را سالم نگه دارد و نه اینترنتی برای کار و تحصیل. دشمن به خوبی میداند که اگر بتواند برق را قطع کند، میتواند مردم را کلافه و ناامید کند.
به همین دلیل حفاظت از نیروگاهها در سه جبهه انجام میشود که درک آنها خیلی ساده است:
۱- امنیت در دنیای دیجیتال: یعنی مراقب باشیم هکرها نتوانند از راه دور کنترل نیروگاهها را به دست بگیرند. این یک جنگ بیصدا پشت مانیتورهاست.
۲- پخش کردن نیروگاهها: پدافند غیرعامل میگوید نباید همه تخممرغها را در یک سبد چید. اگر بهجای چند نیروگاه خیلی بزرگ، تعداد زیادی نیروگاه در شهرهای مختلف داشته باشیم، با از کار افتادن یکی، بخش بزرگی از کشور در خاموشی نمیرود.
۳- ذخیره سوخت: نیروگاهها باید مثل یک ماشین مجهز همیشه باک پر داشته باشند. اگر گاز قطع شد باید بتوانند با سوختهای دیگر چراغها را روشن نگه دارند. هر لامپی که در خانه ما روشن است یعنی سربازان صنعت برق در این جبهه پیروز شدهاند.
پالایشگاهها؛ از بنزین تا سفره مردم
اگر برق اعصاب کشور باشد، بنزین و گاز ماهیچههای حرکت جامعه هستند. از نانی که هر روز میخریم تا دارویی که از راه دور به شهر ما میرسد، همگی به سوخت وابسته هستند. تهدید پالایشگاهها میتواند حملونقل را فلج کند تا کالاها تامین نشوند، قیمتها بالا بروند و مردم به زحمت بیفتند.
در اینجا هم «صیانت» یعنی ساختن دیوارهای محکم پیرامون پالایشگاهها و از آن مهمتر«خودکفایی». وقتی مهندسان موفق میشوند در داخل کشور بنزین باکیفیت بسازند در واقع یک سنگر ساختهاند. این یعنی دیگر کسی نمیتواند با تحریم بنزین، کشوری را تهدید کند. ساختن قطعات پالایشگاهی در داخل مثل پوشیدن یک جلیقه ضدگلوله است که اجازه نمیدهد تیر تحریم به معیشت مردم برخورد کند.
انرژی؛ حقی که هیچکس نباید از ما بگیرد
شاید بپرسید انرژی چه ارتباطی با حقوق بشر دارد؟ واقعیت این است که در دنیای مدرن، بدون انرژی، حقوق بشر اصلا معنا ندارد. نکتهای که اغلب در تحلیلهای نظامی مغفول میماند پیوند ناگسستنی «امنیت انرژی» با «حقوق بنیادین بشر» است. حمله به تاسیسات انرژی پیش از آنکه یک اقدام جنگی علیه دولتها باشد، تعرضی مستقیم به حقوق غیرقابلانکار غیرنظامیان است. در دنیای امروز حق بر انرژی دیگر یک امتیاز نیست بلکه پیششرط تحقق حق بر حیات و حق بر سلامت است.
وقتی نیروگاهها یا پالایشگاهها هدف قرار میگیرند، زنجیره حیات انسانی با قطعی مواجه میشود: از کار افتادن دستگاههای احیا و اکسیژنساز در بیمارستانها، توقف سیستمهای تصفیه و پمپاژ آب آشامیدنی، فاسد شدن داروهای حیاتی در یخچالها و اخلال در زنجیره تامین غذا تنها بخشی از تبعات فاجعهبار این نوع حملات است. این اقدامات مصداق عینی «مجازات دستهجمعی» شهروندان و یک جنایت جنگی خاموش محسوب میشود بنابراین وقتی کشوری تهدید میکند که به تاسیسات انرژی آسیب میزند در واقع دارد به «حق زندگی» مردم حمله میکند. طبق قانونهای بینالمللی (که به آن کنوانسیونهای ژنو میگویند) حمله به چیزهایی که مردم برای زنده ماندن به آنها نیاز مبرم دارند (مثل آب و برق) یک «جنایت جنگی» است بنابراین هیچ کشوری طبق قوانین بینالمللی حق ندارد برای رسیدن به اهداف سیاسیاش، مردم عادی را از دسترسی به برق و سوخت محروم کند. این یک «خط قرمز» اخلاقی و جهانی است که نباید زیر پا گذاشته شود.
شاید ما همیشه به یاد مدیران، مهندسان و کارگران حوزه انرژی شامل صنایع برق و نفت و گاز نباشیم اما آنها در خط مقدم یک جنگ نوین ایستادهاند. آنها سربازانی هستند که به جای اسلحه، دانش فنی، آچار و تخصص در دست دارند. هدف آنها این است که ما در خانههایمان احساس امنیت کنیم، بیمارستانهایمان کار کنند و چرخ کارخانههایمان بچرخد.
حمله به تاسیسات انرژی یعنی ایجاد «تاریکی و ایستایی»! این موضوع میتواند ما را به عقب برگرداند اما صیانت از این زیرساختها، از نیروگاههای دورافتاده گرفته تا دکلهای بلند انتقال برق و پالایشگاههای عظیم یعنی پاسداری از استقلال و غرور ملی کشور. حفاظت از انرژی فقط یک بحث فنی یا اقتصادی نیست بلکه دفاع از «روشنایی» در برابر «تاریکی» و دفاع از «امید» در برابر «تهدید» است. تا زمانی که این خاکریز پنهان محکم باشد، هیچ قدرتی نمیتواند مسیر پیشرفت ملت را سد کند. صیانت از انرژی یعنی صیانت از هویت و فردای روشن فرزندان این مرز و بوم.
جواد شرف خانی، تحلیلگر مسائل اقتصادی
