اتحاد از ترس تعرفه
محمدرضا ستاری – هند و اتحادیه اروپا روز سهشنبه پس از سالها به توافقی دست یافتند که براساس آن تعرفههای گمرکی برای بخش عمدهای از کالاها بهطور چشمگیری کاهش مییابد. هدف این توافق افزایش تجارت دوجانبه و کاهش وابستگی به ایالات متحده در شرایط تشدید تنشهای جهانی تجاری عنوان شده است.
طبق گزارشی که خبرگزاری رویترز در این خصوص منتشر کرده، اتحادیه اروپا اعلام کرد این توافق با حذف یا کاهش تعرفهها بر ۶/۹۶درصد از کالاهای مبادله شده از نظر ارزش، موجب دو برابر شدن صادرات اتحادیه اروپا به هند تا سال۲۰۳۲ خواهد شد و حدود ۴میلیاردیورو (۷۵/۴ میلیارددلار) صرفهجویی در پرداخت حقوق گمرکی برای شرکتهای اروپایی به همراه دارد.
براساس بیانیه وزارت بازرگانی هند، اتحادیه اروپا طی هفت سال تعرفهها بر ۵/۹۹درصد از کالاهای وارداتی از هند را کاهش خواهد داد و تعرفه بر کالاهای دریایی، محصولات چرمی و نساجی، مواد شیمیایی، لاستیک، فلزات پایه، سنگهای قیمتی و جواهرات هند به صفر خواهد رسید. هند و اتحادیه اروپا همچنین اعلام کردند اقلام مرتبط با کشاورزی مانند سویا، گوشت گاو، شکر، برنج و محصولات لبنی از شمول این توافق تجاری خارج شدهاند.
لازم به ذکر است، نارندرا مودی، نخستوزیر هند گفته که یک توافق بزرگ میان اتحادیه اروپا و هند امضا شد و مردم در سراسر جهان از آن به عنوان مادر همه توافقها یاد میکنند. این توافق فرصتهای بزرگی برای ۴/۱میلیارد نفر جمعیت هند و میلیونها نفر در اروپا ایجاد خواهد کرد.
مذاکرات تجاری دو دههای میان اتحادیه اروپا و هند پس از آن شتاب گرفت که واشنگتن برای بعضی از کالاهای هندی تعرفه ۵۰درصدی اعمال کرد و همزمان متحدان آمریکا در برابر تهدیدهای تعرفهای دونالد ترامپ و تلاش او برای تصاحب گرینلند واکنش نشان دادند.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا هفته گذشته در سخنرانی در داووس که با تشویق ایستاده حاضران همراه شد، از قدرتهای میانی خواست برای جلوگیری از قربانی شدن، گردهم آیند. او قصد دارد پس از توافق اخیر با چین برای امضای قراردادهایی در حوزه اورانیوم، انرژی و مواد معدنی به هند سفر کند.
اتحادیه اروپا پیش از امضای توافق با دهلینو پس از توافقهایی در سال گذشته با اندونزی، مکزیک و سوییس، پیمانی را نیز با بلوک آمریکایجنوبی مرکوسور نهایی کرده بود. در همین بازه زمانی هند نیز توافقهایی را با بریتانیا، نیوزیلند و عمان به سرانجام رساند.
در همین راستاست که اورسولا فون درلاین، رییس کمیسیون اروپا گفت: اروپا و هند امروز تاریخساز میشوند و این تازه آغاز راه است.
آمارها چه میگویند؟
حجم تجارت میان هند و اتحادیه اروپا در سال مالی منتهی به مارس ۲۰۲۵ به ۵/۱۳۶میلیارددلار رسید؛ این رقم در مقایسه با ۱۳۲میلیارددلار تجارت هند با ایالات متحده و ۱۲۸میلیارددلار تجارت هند با چین قرار دارد. به گفته یک مقام دولتی هند که در جریان این موضوع است، امضای رسمی توافق هند و اتحادیه اروپا پس از طی مراحل بررسی حقوقی که انتظار میرود پنج تا ششماه به طول انجامد، انجام خواهد شد. وی افزود: انتظار داریم این توافق ظرف یک سال اجرایی شود.
با این حال روند بررسی در اتحادیه اروپا ممکن است با موانعی مشابه پرونده مرکوسور روبهرو شود چرا که قانونگذاران اروپایی برای به چالش کشیدن توافق اتحادیه اروپا و مرکوسور در عالیترین دادگاه این بلوک رای دادهاند.
گشایش بخشهای محافظت شده
براساس بیانیه اتحادیه اروپا، توافق با هند بازار بسیار بزرگ و بهشدت محافظت شده این کشور را بیش از پیش میگشاید. دهلینو قرار است تعرفه واردات خودرو را طی پنج سال از سطوحی تا ۱۱۰درصد به ۱۰درصد کاهش دهد؛ اقدامی که به نفع خودروسازان اروپایی مانند فولکسواگن، رنو، مرسدسبنز و بیامو خواهد بود.
تعرفههای کاهش یافته خودروها برای ۲۵۰هزار دستگاه خودرو در سال با ارزش بیش از ۱۵هزاریورو اعمال میشود و به محض اجرای توافق به ۳۰ تا ۳۵درصد کاهش خواهد یافت.
هند همچنین تعرفه بر نوشیدنیهای الکلی را بلافاصله از ۱۵۰درصد به ۷۵ درصد کاهش میدهد و این رقم بهتدریج به ۲۰درصد خواهد رسید. تعرفه بر مشروبات الکلی سنگین نیز به ۴۰درصد کاهش خواهد یافت.
این توافق همچنین تعرفهها بر مجموعهای از کالاهای اتحادیه اروپا شامل ماشینآلات، تجهیزات برقی، مواد شیمیایی و آهن و فولاد وارداتی به هند را کاهش میدهد.
با این حال در کوتاهمدت تسکینی برای شرکتهای هندی که تحتتاثیر مالیات کربنی اتحادیه اروپا در چارچوب سازوکار تعدیل مرزی کربن (CBAM) قرار گرفتهاند، پیشبینی نشده است؛ سازوکاری که از اول ژانویه اجرایی شده و علاوه بر فولاد، شامل سیمان، برق، کودها و سایر محصولات نیز میشود.
هند اعلام کرد که از اتحادیه اروپا تعهد گرفته است که در صورت اعطای انعطافپذیری در مالیات کربن به هر کشور ثالثی، این انعطافپذیری شامل هند شود. بهطور جداگانه، اتحادیه اروپا موافقت کرده است طی دو سال آینده ۵۰۰میلیون یورو حمایت مالی برای کمک به هند در کاهش انتشار گازهای گلخانهای فراهم کند.
دورنمای آینده
در همین رابطه توافق تجاری میان هند و اتحادیهاروپا را میتوان یکی از نقاط عطف مهم در بازآرایی نظم اقتصادی و ژئواکونومی جهانی دانست؛ توافقی که فراتر از کاهش تعرفهها حامل پیامهای راهبردی عمیقی در زمینه توازن قدرت، امنیت اقتصادی و آینده زنجیرههای تامین است. این توافق در بستری شکل گرفته که نظام تجارت جهانی با افزایش حمایتگرایی، جنگهای تعرفهای و بیثباتی ژئوپلیتیک مواجه است و بازیگران بزرگ بهدنبال کاهش وابستگیهای پرریسک خود هستند.
بنابراین از منظر اقتصادی، این توافق برای اتحادیه اروپا دسترسی به یکی از بزرگترین بازارهای مصرفی جهان را فراهم میکند. هند با جمعیتی بیش از ۴/۱میلیاردنفر و طبقه متوسط روبه گسترش، مقصدی راهبردی برای صادرات کالاهای صنعتی، خودرویی، شیمیایی و فناوریمحور اروپا بهشمار میرود. در نتیجه کاهش تدریجی تعرفههای سنگین بهخصوص در بخش خودرو و کالاهای سرمایهای، مزیت رقابتی قابلتوجهی برای شرکتهای اروپایی ایجاد کرده و میتواند بخشی از فشارهای ناشی از رکود تقاضا در بازارهای سنتی اروپا را جبران کند. در مقابل، هند نیز با دسترسی گستردهتر به بازار اروپا، فرصت ارتقای صادرات صنعتی و افزایش ارزشافزوده در بخشهایی مانند نساجی، محصولات دریایی و جواهرات را بهدست میآورد.
از منظر استراتژیک نیز این توافق بازتاب تلاش مشترک دو طرف برای متنوعسازی شرکای تجاری و کاهش وابستگی به ایالات متحده و چین است. اتحادیه اروپا که در سالهای اخیر همزمان با فشارهای تجاری آمریکا و وابستگی ساختاری به چین با چالشهای فزایندهای روبهرو بوده، هند را بهعنوان یک شریک متوازنکننده و قابل اتکا در جنوب جهانی میبیند. برای هند نیز این توافق ابزاری برای تثبیت جایگاه خود بهعنوان یک قدرت اقتصادی مستقل و یکی از قطبهای جایگزین در زنجیرههای تامین جهانی است؛ بهویژه در شرایطی که شرکتهای غربی بهدنبال انتقال تولید از چین هستند.
با این حال مستثنا شدن بخش کشاورزی و تداوم فشارهای ناشی از سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا نشان میدهد که این توافق همچنان با محدودیتهای ساختاری همراه است زیرا مالیات کربنی میتواند به مانعی بلندمدت برای صادرات هند در بخشهای انرژیبر تبدیل شود، هرچند تعهد اروپا به اعطای انعطافپذیری و حمایت مالی برای گذار سبز، تلاشی برای مدیریت این تنش بالقوه محسوب میشود.
در نتیجه میتوان گفت، توافق هند و اتحادیه اروپا نهتنها یک قرارداد تجاری است بلکه بخشی از یک راهبرد کلان برای شکلدهی به نظم اقتصادی چندقطبی است؛ نظمی که در آن قدرتهای میانی با ائتلافها میکوشند آسیبپذیری خود را در برابر شوکهای ژئوپلیتیک و اقتصادی کاهش دهند و نقش فعالتری در تعیین قواعد بازی جهانی ایفا کنند.
