همنوایی علیه صلح
جهان صنعت – کمتر از یک هفته پیش، نهتنها عملا هیچ روزنه امیدی بهدستیابی ایران و آمریکا بهتوافق دیده نمیشد بلکه باتوجه بهبالا گرفتن سطح تنش و ازسرگیری کنش و واکنشهای نظامی، بسیاری از ناظران از این احتمال سخن میگفتند که باید آتشبس ۱۹ فروردینماه را هم که پس از قریب به۴۰روز جنگ، با میانجیگری طرف پاکستانی بهدست آمد، عملا از دسترفته تلقی کرد و منتظر ازسرگیری جنگی تمامعیار بود. با این همه اما با نزدیک شدن بهروزهای پایانی هفتهای که گذشت، ظرف کمتر از یکی، دو روز، اوضاع چنان تغییر کرد که هر ساعت، خبری تازه درخصوص احتمال امضای یک توافق یا دستکم تفاهمنامه اولیه میان تهران و واشنگتن مخابره شد و حال با آغاز هفته تازه، آنچه در روزهای پایانی هفته گذشته محل گمانهزنی ناظران بود، عملا بهیک واقعیت غیرقابلانکار تبدیل شده است. تا جایی که حوالی بعدازظهر دیروز، در یکی از مهمترین تحولات در این راستا، نخستوزیر پاکستان از امضای الکترونیکی توافق صلح تهران و واشنگتن طی ۲۴ساعت آینده خبر داد.
احتمال امضای الکترونیکی توافق صلح تا ۲۴ساعت آینده
شهباز شریف که در پیامی در حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) از این مهم خبر میداد، با اعلام اینکه «ما بیش از هر زمان دیگری بهیک توافق صلح نزدیک شدهایم»، نوشت: «پاکستان با انتظار نهاییسازی احتمالی آن در ۲۴ ساعت آینده، خود را برای امضای الکترونیکی توافق صلح بلافاصله پس از آن آماده میکند و بهدنبال آن مذاکرات در سطح کارشناسی هفته آینده برگزار خواهد شد.» نخستوزیر پاکستان همچنین ضمن تشکر از ایالاتمتحده و جمهوری اسلامی برای آنچه «تعهد مستمرشان طی مذاکرات» خواند و نیز تقدیر از حاکمان کشورهای منطقه بهخاطر حمایت از روند گفتوگوها نوشت: «اطمینان داریم که این توافق صلح تاریخی مبنایی محکم برای صلح پایدار ایجاد خواهد کرد.» این مواضع صریح شهباز شریف اگرچه امیدها نسبتبه دستیابی تهران و واشنگتن بهتوافق صلح را افزایش داد اما در عین حال نافی این واقعیت نبود که طرفین اصلی این نزاع تمامعیار که ایران و آمریکا باشند، کماکان تاکید دارند که «هنوز درباره جزئیات این توافق جمعبندی کاملی حاصل نشده است.» بماند که حتی آن دسته از مقامهای ایرانی و آمریکایی هم که کماکان با بیاعتمادی روند پیشرفت مذاکرات صلح را دنبال میکنند نیز تاکید دارند در صورتی که مشکل خاصی پیش نیاید، این توافق «طی روزهای آتی امضا خواهد شد.» نکتهای که عباس عراقچی نیز در جریان گفتوگوی شامگاه جمعه خود با صداوسیمای جمهوری اسلامی ابراز امیدواری کرد که طی چند روز آینده شاهد امضای این توافق و پایان یافتن رسمی جنگ باشیم. همچنین در خبری که روز گذشته رویترز بهنقل از مقامهای آمریکایی روی خروجی خود فرستاد نیز بهآمادگی مقامهای آمریکایی برای امضای این توافق صلح اشاره و تاکید شد که بنابر برنامهریزیهای صورت گرفته در کاخ سفید قرار است جیدی ونس، معاون اول رییسجمهور آمریکا و رییس هیات مذاکرهکنندگان ایالات متحده، این توافقنامه صلح با ایران را امضا کند.
ژنو سوییس؛ مکان احتمالی امضای توافق صلح
رویترز همزمان در خبری بهنقل از یک منبع غربی که نخواست نامش فاش شود، تاکید کرد که این توافق میتواند بهزودی و تا روز یکشنبه توسط جیدی ونس و محمدباقر قالیباف امضا شود؛ توافقی که بنابر گزارش رویترز بهاحتمال قریب بهیقین در یکی از کشورهای اروپایی امضا خواهد شد و آنطورکه رسانهها در این رابطه گمانهزنی کردهاند، «ژنو» محتملترین مکان برای این امر تلقی میشود. ادعایی که همزمان ایرنا نیز بهنقل از یک منبع آگاه بهنحوی دیگر آن را تایید کرد و نوشت: سناتور محمد اسحاقدار، معاون نخستوزیر و وزیرامورخارجه پاکستان در ادامه پیشبرد روند میانجیگری بین جمهوری اسلامی ایران و آمریکا عازم ژنو سوئیس میشود؛ خبری که بهویژه بهاین دلیل میتوان بهآن اطمینان کرد که تنها ساعتی پیش از انتشار آن رسانهها از گفتوگوی وزیر امور خارجه پاکستان و همتای سوئیسی او درباره آخرین تحولات پیرامون چشمانداز تفاهم بین ایران و آمریکا خبر داده و از «استقبال» این دو دیپلمات ارشد پاکستانی و سوئیسی از پیشرفتهای اخیر خبر داده بودند. این درحالی بود که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نیز در یک پیام توئیتری که شامگاه جمعه منتشر کرد با اعلام آگاهی اسلامآباد از کارزار بیوقفه انتشار اطلاعات نادرست توسط عناصری که میخواهند توافق صلح را خراب کنند، اعلام کرد: میتوانیم تایید کنیم که متن نهایی و مورد توافق طرفین برای صلح حاصل شده و پاکستان اکنون با هردوطرف برای نهاییکردن مراحل بعدی همکاری نزدیکی دارد. نخستوزیر پاکستان در حالی از این مهم خبر میداد که در عین حال تاکید کرد که صلح هرگز تا این حد نزدیک نبوده است.
آخرین بررسیهای تهران پیش از امضای توافق
شامگاه جمعه بهوقت تهران خبر مهم دیگری نیز در جریان پخش یکی از برنامههای صداوسیمای جمهوری اسلامی منتشر شد که امیدواری ناظران نسبتبه دستیابی بهتوافق صلح تهران و واشنگتن را بهنحوی قابلتوجه تقویت کرد. خبری که اسماعیل بقائی در بخشی از گفتوگوی خود با برنامه تلویزیونی «به وقت ایران» اعلام کرد و با تاکید بر اینکه درحالحاضر درباره بخش عمدهای از موضوعات تفاهم حاصل شده و ما در مرحله پایانی جمعبندیهای داخلی قرار داریم، صحبتهای اخیر عباس عراقچی که بر نزدیکبودن بهتفاهم تاکید کرده بود را صحبتهایی «دقیق» و «قابلتوجه» ارزیابی کرد اما احتمالا مهمترین بخش از سخنان سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در این گفتوگوی تلویزیونی آنجا بود که او از نشستی خبر داد که بهگفته او، در همان ساعات پایانی شامگاه جمعه درحال برگزاری بود؛ «جلسه نهادهای ذیربط برای بررسی متن پیشنویس تفاهم اولیه» که بقائی تاکید کرد که در حال برگزاری است.
روایت تندروهای اسرائیل از توافق؛ «پیروزی مطلق تهران» و «فاجعه برای تلآویو»
درشرایطیکه نهتنها ایران و آمریکا بهعنوان طرفین اصلی این نزاع با ادبیاتی امیدبخش نسبتبه احتمال دستیابی بهتوافق ظرف روزهای پیشرو خبر میدهند اما هستند شماری از نیروهای سیاسی ایرانی و غیرایرانی که ظاهرا بههیچ عنوان از دستیابی بهاین توافق صلح و پایانیافتن جنگی که تا همینجا هم خسارات فراوانی را بر ایران و ایرانیان تحمیل کردند خرسند نیستند. دراینمیان البته تکلیف مخالفان خارجی توافق که اغلب هم از میان اسرائیلیها و بهویژه اعضای احزاب افراطی و رادیکالتر اسرائیلی هستند روشن است چنانکه بهعنوان مثال نهتنها بنیامین نتانیاهو در این مدت نتوانسته ناخرسندی خود از احتمال دستیابی بهتوافق را پنهان کند بلکه برخی از دیگر چهرههای سیاسی بیرون کابینه نتانیاهو همچون آویگدور لیبرمن، رییس حزب «اسرائیل خانه ما» نیز صراحتا از احتمال امضای توافق صلح میان تهران و واشنگتن ابراز نارخرسندی کرد و این توافق احتمالی را «فاجعهای» برای اسرائیل توصیف کرده است. لیبرمن که توافق احتمالی آمریکا با ایران را یک پیروزی مطلق برای تهران و یک فاجعه برای اسرائیل میداند، تصریح کرده که این بنیامین نتانیاهو است که باید بهعنوان مسوول این مساله مورد پرسش و انتقاد جدی افکار عمومی قرار گیرد.
مخالفخوانی همهجانبه تندروها علیه توافق؛ از نامهنگاری تا شورش خیابانی
همزمان با مخالفخوانی تندروهای اسرائیلی علیه توافق احتمالی تهران و واشنگتن اما برخی از نیروهای سیاسی داخلی نیز بهشدت نسبتبه احتمال امضای چنین توافقی ابراز ناخرسندی کرده و در مواردی تلویحا خواستار شورش خیابانی بخشهایی از جامعه شدند که بهعنوان پایگاه اجتماعی این جریان سیاسی اقلیتی شناخته میشوند.
چنانکه میثم نیلی، برادر داماد ابراهیم رییسی و مدیرمسوول رجانیوز که در روزهای گذشته نیز بهدفعات نسبت بههرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن ابراز ناخرسندی کرده حال که شاهد است هر لحظه بهامضای توافق نزدیکتر میشویم با لحنی صریحتر از گذشته بهمذاکرهکنندگان تاخته و در توئیتی در این رابطه از مردم خواسته که «لطفا ساکت ننشینند و حتی ساکن نایستند!» این چهره سیاسی نزدیک بهسعید جلیلی تلویحا مسعود پزشکیان را مورد انتقاد قرار داد و نوشت: با اطلاع و صراحت کامل عرض میکنم همان عده قلیل که روزششم جنگ از دشمنان ایران پوزش طلبیدند و …، اکنون با اصرار و فشار درحال تحمیل ننگی مانند برجام و فاجعهای شبیه کاپیتولاسیون بهجمهوری اسلامی ایران هستند و میخواهند رهبر عزیز ما و ملت برانگیخته ما را تسلیم کنند؛ حاشا و کلّا! میثم نیلی از این هم فراتر رفت و در سطر پایانی توئیت خود نوشت: باید با فریاد و قدرت خیابان بهدشمن و برخی سیاسیها فهماند که ما مردم از خطوط قرمز واضح رهبرمان نمیگذریم و توافق ذلتآور با شیطان و قاتل امام خویش را هرگز نمیپذیریم.
این تنها مدیرمسوول رجانیوز که بهعنوان ارگان رسانهای جبهه پایداری شناخته میشود نبود که اینچنین صریح بهمسوولان ارشد دولت و تیم مذاکرهکنندگان هستهای جمهوری اسلامی تاخت و آنان را بهعبور از «خطوط قرمز» جمهوری اسلامی متهم کرد بلکه همزمان سیدمحمود نبویان که ازجمله اعضای ارشد جبهه پایداری در مجلس شورای اسلامی است نیز در پیامی که ازطریق حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) منتشر کرد بهمسوولان دولت و دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی حمله کرده و نوشت: برخی از مسوولان و سیاسیونِ ترسو و غیرهمسو با ملت مقاوم ایران بهدنبال آمارسازیهای غلط برای تسلیم ایران و کمک بهنجات دولت تروریست آمریکا از باتلاق شکست و سراشیبی سقوط هستند که قوهقضاییه باید با این افراد مسالهدار شدیدا برخورد کند. نبویان با ادبیات و لحنی تهدیدآمیز اضافه کرد: اگر اصلاح نکنند اسامیشان افشا خواهد شد!
همزمان علیرضا سلیمی، از دیگر نمایندگان نزدیک بهجبهه پایداری نیز در یک اظهارنظر مطبوعاتی علیه اعضای ارشد دولت و دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی موضعگیری کرد و برای امضای توافقی که بنابر تاکید سخنگوی دستگاه دیپلماسی صرفا پس از تایید رهبری و نهادهای مسوول امضا خواهد شد شرطوشروط گذاشت. سلیمی که بر لزوم سهنکته اساسی درباره توافق احتمالی ایران و آمریکا تاکید میکرد، هشدار داد که هیچ توافقی نباید مغایر با قانون اقدام راهبردی برای لغو تحریمها و صیانت از حقوق ملت ایران باشد و اگر هرگونه تفاهم بهتوافقنامه، معاهده، پیمان یا موارد مشابه منجر شود حتما باید در مجلس بررسی و تصویب شده و مجلس خطبهخط، واژهبهواژه، نقطهبهنقطه، ویرگولبهویرگول و حتی علامت سوال و علامت تعجب تفاهمنامه را از منظر منافع ملی هم کنکاش و بررسی میکند چون ما قبلا درباره برجام آسیب دیدیم.
با این همه اما شاید مهمترین اقدام تندروهای مخالف هرگونه توافق میان ایران و آمریکا نامهای بود که با امضای حدود ۶۰تن از نمایندگان نزدیک بهجبهه پایداری و جریان منتسببه سعید جلیلی خطاب بهرییس مجلس شورای اسلامی و دبیر شورای عالی امنیت ملی منتشر شد؛ نامهای که بنابر اعلام رسانهها توسط سیدمحمود نبویان تدوین شده و در آن خطاب بهقالیباف بهعنوان رییس تیم مذاکرهکننده و ذوالقدر بهعنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی آمده است: آیا متنهای مبادلهشده با شروط ۱۰گانه شورایعالی امنیت ملی و خطوط قرمز اعلامی رهبر انقلاب مطابقت دارد، در مذاکرات حفظ حاکمیت ایران بر خلیجفارس و تنگه هرمز و محدودیت عبور شناورهای متعلق بهکشورهای متخاصم تصریح شده است، آیا آزادسازی منابع مالی بلوکهشده ایران پیششرط توافق بوده و چه تضمینی برای وصول آن پیش از اجرای تعهدات ایران وجود دارد؟! آیا موضوع غرامت جنگ و جبران خسارتهای ایران در متن توافق ذکر شده و سازوکار اجرای آن چیست؟! آیا آمریکا متعهد شده علاوه بر رفع تحریمهای کنونی در آینده نیز تحریم جدیدی علیه ایران وضع نکند؟! آیا توافق احتمالی اصل غنیسازی و حفظ ذخایر هستهای ایران را بدون نیاز بهتایید آمریکا تضمین میکند؟! آیا درباره خروج نیروهای آمریکایی از منطقه و محدوده جغرافیایی این تعهد توافق مشخصی صورت گرفته و آیا آمریکا و رژیم صهیونیستی در توافق بهعنوان متجاوز و مسوول خسارتها و شهادتهای واردشده بهایران شناخته خواهند شد؟! نبویان و چند ده نماینده امضاکننده این نامه که ظاهرا حتی بهقطعنامه شورای امنیت نیز اعتماد ندارند همچین با طرح این پرسش که چهتضمین عملی و عینی برای جلوگیری از تکرار تجربه خروج آمریکا از برجام پیشبینی شده، نوشتند: چه تضمینی برای جلوگیری از تجاوز مجدد رژیم صهیونیستی بهلبنان و استمرار امنیت جبهه مقاومت وجود دارد؟! آیا زمان توافق نهایی مشخص شده یا امکان تمدیدهای مکرر و تداوم وضعیت «نه جنگ، نه صلح» وجود خواهد داشت؟! نامهای که چنانکه اشاره شد ظاهرا توسط سیدمحمود نبویان تدوین شده و شماری از دیگر تندروهای مجلس ازجمله حمید رسایی، مهدی کوچکزاده، مجتبی ذوالنوری، قاسم روانبخش، میثم ظهوریان، امیرحسین ثابتی، مالک شریعتی نیاسر، ابوالقاسم جراره، فاطمه جراره، روحالله ایزدخواه، بیژن نوباوه، محمدمنّان رییسی، علی خضریان، محمدتقی نقدعلی، امیرحسین بانکیپور، ابوالفضل ابوترابی، روحالله نجابت، علیرضا عباسی، احمد راستینه، عباس گودرزی، کامران غضنفری و فاطمه محمدبیگی پای آن را امضا کردند.
درحالیکه میثم نیلی بهعنوان مدیرمسوول ارگان رسانهای جبهه پایداری بهطور تلویحی دولت و اعضای ارشد تیم مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی را بهه «شورش خیابانی» تهدید کرده بود در ادامه مجمع نمایندگان استان قم نیز با رویکردی مشابه و ادبیاتی بهمراتب صریحتر در فراخوانی از مردم این استان دعوت کرد تا در تجمعی با عنوان «لبیک یا خامنهای» در حمایت از آنچه تحقق کامل شروط و خطوط قرمز رهبری در مذاکرات خوانده شده حضور یابند. این فراخوان که ازسوی مجتبی ذوالنوری، قاسم روانبخش و محمدمنان رییسی از اعضای مجمع نمایندگان استان قم صادر شده حضور گسترده مردم در این تجمع را اقدامی در مسیر روشنگری در تاریخ انقلاب اسلامی توصیف کرده و از مخاطبان خود خواستند که روزشنبه۲۳خردادماه ساعت۲۱ در میدان توحید قم حاضر شوند و در اعتراضی خیابانی علیه امضای توافق اعلام موضع کنند.
رویارویی میانهروها درمقابل تندروهای مخالف توافق
در واکنش بهاین هجمه گسترده تندروها علیه اعضای ارشد دولت و تیم مذاکرهکنندگان هستهای اما درحالیکه فاطمه مهاجرانی درقامت سخنگوی دولت بهدفاع از راهبرد دیپلماسی پرداخت و تاکید کرد «میدان و دیپلماسی درکنارهم از ایران دفاع میکنند»، محمدجواد آذریجهرمی، وزیر ارتباطات دولت دوم حسن روحانی نیز با ادبیاتی متفاوت بهنقد این اقدامهای تندروها پرداخت و در پیامی که ازطریق کانال تلگرامی خود منتشر کرد با اشاره بهاینکه دغدغه کسانی که در مخالفت با توافق پیشرو با آمریکا باهمهوجود فریاد میزنند قابلدرک است، تاکید کرد «یک جای پای استدلال آنها میلنگد؛ اینکه تصور میکنند تیم سیاسی ایران از این موضوع ناآگاه است» و نوشت: حتما قالیباف-عراقچی بهتر از همه این مساله را درک میکنند و بهاهمیت آن واقفند. آذریجهرمی درپایان تصریح کرد: پس ضمن احترام بهیکدیگر و حفظ همدلی بیاییم پشت تیم سیاسی ایران بایستیم و از تفرقه بپرهیزیم. زندهباد ایران!
