میلیاردها دلار روی آب
هستی عبادی– درحالیکه تشدید تنشهای نظامی میان اسرائیل و ایالاتمتحده علیه ایران نگرانیها درباره امنیت انرژی در خلیجفارس را افزایش داده گزارشها از بررسی طرحی در آمریکا برای تضمین یا بیمه نفتکشهایی حکایت دارد که از اینمنطقه عبور میکنند.
بااینحال بسیاری از تحلیلگران بازار انرژی معتقدند حتی اگر چنین طرحی هم عملی شود بعید است بتواند بهتنهایی از افزایش هزینه حملونقل دریایی یا جهش قیمت نفت جلوگیری کند.
بازار جهانی نفت در هفتههای اخیر بیش از آنکه تحتتاثیر عوامل معمول عرضهوتقاضا باشد از تحولات امنیتی و سیاسی خلیجفارس تاثیر گرفته است. اینمنطقه مسیر عبور بخش بزرگی از تجارت دریابرد نفت جهان است و هرگونه تهدید علیه زیرساختهای انرژی، بنادر و نفتکشها میتواند بهسرعت بر قیمتها اثر بگذارد. درچنینشرایطی هزینه بیمه و حملونقل دریایی نیز بهشدت افزایش یافته و برخی شرکتهای کشتیرانی و بیمهای در ارزیابی ریسک عبور از اینمسیر با احتیاط بیشتری عمل میکنند.
با افزایش تنشهای نظامی میان اسرائیل و آمریکا علیه ایران دولت آمریکا از یکبرنامه ۲۰میلیارددلاری برای بیمه مجدد نفتکشها رونمایی کرد؛ طرحیکه هدف آن فراهمکردن شرایط برای ازسرگیری عبور کشتیها از تنگههرمز عنوان شده است.
همزمان فایننشالتایمز هم بهنقل از کارگزاران بیمه خبر داد که هزینه بیمه کشتیهای عبوری از تنگههرمز باوجود وعده دونالد ترامپ رییسجمهور آمریکا برای تضمین عرضه بدون مانع انرژی از منطقه خاورمیانه ۱۲برابر افزایش یافته است.
تجربههای گذشته نشان میدهد که بازار بیمه دریایی در زمان بحرانهای ژئوپلیتیک یکی از نخستین بخشهایی است که واکنش نشان میدهد.
رییسجمهور آمریکا پیشتر در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشته بود که دستور داده شرکت آمریکایی تامین مالی توسعه بینالمللی (DFC) ارائه بیمه و تضمینها را با شرایط مطلوب برای تمامی حملونقلهای تجاری ازطریق خلیجفارس بهویژه محمولههای انرژی آغاز کند.
بیمهگران در تلاش هستند تا دریابند اینطرح چگونه عمل خواهد کرد و آیا بهکاهش قیمتها کمک میکند یا خیر. چندینکارگزار بهفایننشالتایمز اعتراف کردند که از اعلامیه ترامپ غافلگیر شدند.
در سالهای اخیر و بهویژه در دورههایی که تنش میان ایران و آمریکا افزایش یافته یا حملاتی علیه نفتکشها در خلیجفارس رخ داده بسیاری از شرکتهای بیمه بینالمللی حق بیمه عبور از اینمنطقه را افزایش دادند. در برخی موارد حتی برخی شرکتها از ارائه پوشش بیمهای برای کشتیهایی که بهمقصد بنادر منطقه حرکت میکردند خودداری کردند.
چنین اقداماتی بهطور مستقیم هزینه حمل نفت را افزایش میدهد و درنهایت بر قیمت جهانی انرژی اثر میگذارد.
دراینمیان دولتها گاه تلاش کردند با ارائه تضمینهای دولتی یا سازوکارهای ویژه بیمهای جریان انتقال انرژی را حفظ کنند. در برخی بحرانهای پیشین نیز کشورهایی مانند آمریکا یا متحدانش برای جلوگیری از اختلال در صادرات نفت منطقه بهطور غیرمستقیم امنیت کشتیرانی یا پوشش بیمهای آن را تقویت کردند. با اینحال تجربه نشان داده که چنین اقداماتی تنها بخشی از نگرانیهای بازار را کاهش میدهد و نمیتواند ریسکهای ژئوپلیتیک را بهطور کامل از بین ببرد.
بهگفته ناظران اختلاف نظر میان وزارت خزانهداری آمریکا و بزرگترین بانک والاستریت بار دیگر سطح ریسکهای ناشی از تنشها در منطقه را برجسته کرده؛ موضوعی که درصورت کمبود پوششهای بیمهای میتواند شوک عرضه در بازار انرژی را تشدید کند. درحالحاضر قیمت هربشکه نفت برنت در بازارهای جهانی بالای ۹۰دلار قرار دارد.
وقتی بیمه تضمین کاهش قیمت نیست
محمود خاقانی، کارشناس بینالملل انرژی در گفتوگو با «جهانصنعت» با اشاره بهافزایش هزینههای حملونقل دریایی میگوید حتی اگر دولت آمریکا یا شرکتهای بیمهای اینکشور نفتکشهایی را که بهخلیجفارس رفتوآمد میکنند بیمه کنند اینموضوع لزوما بهکاهش قیمت نفت منجر نخواهد شد. بهگفته او هزینه حمل نفت درحالحاضر بسیار بالا رفته و بخش قابلتوجهی از نفتکشها عملا بهمخازن شناور تبدیل شدند.
به گفته اینکارشناس، در ماههای اخیر برخی نفتکشها پس از بارگیری نفت در منطقه بهجای حرکت مستقیم بهسوی مقصد نهایی در آبهای آزاد متوقف شدند تا صاحبان محمولهها بتوانند در زمان مناسب و با قیمت بالاتر نفت خود را بفروشند. اینپدیده که در بازار انرژی به«ذخیرهسازی شناور» معروف است معمولا زمانی رخ میدهد که معاملهگران انتظار افزایش قیمتها را داشته باشند.
خاقانی بهتحرکات برخی بازیگران بازار اشاره میکند که تلاش کردند از شرایط بیثبات کنونی بهره ببرند. بهگفته او گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد یکشرکت حملونقل کرهجنوبی با خرید تعداد زیادی نفتکش فوقسنگین آنها را از نفت پر کرده و بهسواحل کرهجنوبی منتقل کرده تا ذخایر استراتژیک خود را برای ماههای آینده تضمین کند.
چنیناقداماتی نشان میدهد نگرانی از بیثباتی در بازار نفت تنها محدود بهمنطقه خلیجفارس نیست و کشورهای مصرفکننده نیز برای سناریوهای احتمالی آماده میشوند.
ازسویدیگر تنشهای نظامی و تهدیدهای متقابل میان بازیگران منطقهای و فرامنطقهای نیز بر نگرانیهای بازار افزوده است. هشدارهای سیاسی درباره احتمال گسترش درگیریها و حملات بهزیرساختهای انرژی، بنادر و پالایشگاهها ازجمله عواملی است که معاملهگران بازار نفت را نسبتبه آینده عرضه انرژی در منطقه نگران کرده است. درچنینفضایی هر حادثهای در خلیجفارس ازجمله بهتاسیسات نفتی گرفته تا آسیبدیدن نفتکشها یا حتی آتشسوزی نفت در آبهای منطقه میتواند تعادل شکننده بازار جهانی انرژی را برهم بزند.
خاقانی درادامه هشدار میدهد که اگر درگیریها در منطقه گسترش پیدا کند احتمال حمله بهزیرساختهای نفتی یا تاسیسات انرژی افزایش خواهد یافت.
بهگفته او چنین سناریویی میتواند بهنوعی «جنگ زیرساختها» منجر شود؛ وضعیتی که در آن طرفهای درگیر تاسیسات انرژی یکدیگر را هدف قرار میدهند و اینموضوع بهسرعت بر بازار جهانی نفت اثر میگذارد.
وی بهخطرات زیستمحیطی احتمالی چنین درگیریهایی اشاره میکند و میگوید درصورت آسیبدیدن نفتکشها یا تاسیسات نفتی احتمال نشت نفت در آبهای خلیجفارس نیز وجود دارد.
اگر چنینحادثهای رخ دهد و نفت روی سطح آب آتش بگیرد نهتنها محیطزیست منطقه آسیب خواهد دید بلکه شوک شدیدی نیز بهبازار جهانی انرژی وارد خواهد شد.
درمجموع بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه امروز بازار نفت را تحت تاثیر قرار داده بیشاز هرچیز سطح بالای عدم قطعیت در تحولات منطقهای است. حتی اگر طرحهایی مانند بیمه نفتکشها یا تضمین امنیت کشتیرانی ازسوی قدرتهای بزرگ اجرا شود تازمانیکه ریسک درگیری در خلیجفارس و تنگههرمز پابرجاست بازار جهانی انرژی همچنان با نوسان و بیثباتی روبهرو خواهد بود.
بههمیندلیل فعالان بازار انرژی درحالحاضر بیشاز هرزمان دیگری تحولات سیاسی و امنیتی منطقه را زیرنظر دارند.
آینده قیمت نفت نهفقط بهتصمیمات تولیدکنندگان یا سیاستهای اقتصادی کشورها بلکه بهمسیری بستگی دارد که تنشهای ژئوپلیتیک در خلیجفارس طی هفتهها و ماههای آینده طی خواهد کرد.
تازمانیکه اینعدم قطعیت ادامه داشته باشد احتمال تداوم نوسانات شدید در بازار جهانی نفت نیز دورازانتظار نخواهد بود.
