عبور حکومت از خود برای آزادی دانشگاه
جهان صنعت – دیماه گذشته بود که بازار، خیابانها و مراکز مهم شهرهای مختلف ایران با حضور گسترده معترضان روبهرو شد و بهعلت همزمانی این اعتراضات با برگزاری امتحانات ترم نخست دانشگاهها و مدارس و متعاقبا تعطیلات میانترم دانشگاهها، برخلاف تجربههای سالهای گذشته، دانشجویان حضور پررنگی نداشتند اما این موضوع با بازگشایی دانشگاه و آغاز ترم جدید تغییر کرد و شاهد شکلگیری تجمعاتی در دانشگاهها به مناسبت گرامیداشت جانباختگان بودیم و این حضور پررنگ در دانشگاهیان واکنش چهرههای مختلفی را برانگیخت.
نجات در تبدیل اعتراض به جنبش اجتماعی است
تقی آزاد ارمکی، جامعهشناس و استاد دانشگاه که در این رابطه با خبرآنلاین گفتوگو میکرد، در توصیف اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و حوادث تلخ پس از آن گفت: «در اعتراضات اجتماعی دیماه به یک بنبست رسیدیم؛ هم معترضان به بنبست رسیدند و هم حکومت. حکومت با جمعیت وسیعی برخورد کرد، بسیاری کشته شدند و افراد بسیار زیادی به زندان افتادند. سپس حکومت شروع کرد به آزاد کردن افراد. نه میتواند کسی را اعدام کند، نه کس دیگری را دستگیر کند و نه پاسخی دهد. از سوی دیگر معترضان هم امکان این را پیدا نکردند که چیزی که مورد نظرشان بوده را صورتبندی کنند. فضا به دست رسانهای مثل ایراناینترنشنال و صهیونیستها افتاده است. به نظرم این اتفاق عجیبی است که این اعتراضات درپی داشت.» او با ارائه راهحل مدنظر خود تاکید کرد: «نجات ما از اعتراضی که به خشونت داخلی، جنگ داخلی و سپس سلطه خارجی بینجامد و مردم به طور فراگیر کشته شوند، فقط این است که اعتراضات را به جنبش اجتماعی تبدیل کنیم. در جنبشهای اجتماعی افراد معلوم هستند، شعارهاشان مشخص هستند، مطالبات صاحب دارد و وضعیت به گروههای مدعی بهبود شرایط اجتماعی یعنی به احزاب و جامعه مدنی برمیگردد.»
آزاد ارمکی با بیان تفسیر خود از علت حضور دانشجویان ادامه داد: «میخواهم با صدای بلند این را اعلام کنم که دانشجویان ایرانی با هر گرایش و با هر که شعاری دارند، وسیلهای میشوند که اعتراض عمومی به جنبشهای اجتماعی تبدیل کنند و از گروههای اجتماعی دیگر میخواهند که به این جنبش بپیوندند که نام، شعار و هویت دارد.» این استاد جامعهشناسی در واکنش به برخی سیاسیون که دل خوشی از حضور دانشجویان در دانشگاه نداشتند، با «دانشجونما» خواندن آنها به تجمعات واکنش نشان دادند، افزود: «آنها نمیفهمند جامعه چه سرنوشتی پیدا کرده است. هم نمیفهمند و هم منفعتشان اقتضا میکند که نفهمند.»
چرخه معیوب موجود حکومت را به سقوط نزدیک میکند
آزاد ارمکی با برجستهکردن هزاران جانباخته اعتراضات خاطرنشان کرد: «یک بحران خونین اتفاق افتاده است. همه نیز شاهد این کشتهشدنها بودند. چرا نمیپذیریم؟ منفعت برخی اقتضا میکند که در بحران و تحریم بمانند، وارد جنگ هم بشوند و بعد هم این مردمان و ایران هم از بین برود و خودشان هم از آن منافع زیادی ببرند. به همین سبب برچسب میزنند و میگویند اینها دانشجونما هستند یا عامل اسرائیل هستند.» او با نخبه خواندن دانشجویان دانشگاه شریف گفت: «اینها آدمهای معمولی نیستند؛ دانشجوی توانمند، پرانرژی و عاقلی هستند که درس خواندهاند و دانشگاه شریف قبول شدند. با رانت در دانشگاه قم پذیرفته نشدند.» او ادامه داد: «نابغه بوده که به دانشگاه شریف آمده و این چیزها را میفهمد. به نخبههایتان توهین نکنید. به نظر من حکومت از طریق نیروهای نابهنجار و آن گروههای سازمانیافته منفعتطلب خود دارد خودش را دوباره وارد یک چرخه معیوب دیگری میکند و خودش را به سقوط زودتر نزدیک میکند.» او با نقد وضعیت موجود در جامعه ادامه داد: «به سیاسیون اجازه صحبتکردن نمیدهید و دهانشان را بستید؛ نیروهای دنبال اصلاح را دستگیر کردید و از آنها تعهد گرفتید که صحبت نکنند، دهان روسای جمهور قبلی را که بستید و حالا دانشجو که کنشگر آزادتر است به میدان آمده است، نتیجهاش این است که میگوید دموکراسی، آزادی، برابری، حکومت مدنی و تغییرات بنیادی میخواهم و به صدا هویت میدهد.»
دانشجو به دنبال کنش مدنی است
آزاد ارمکی با اشاره به تلاش دانشجویان در راستای بهدستآوردن مرجعیت در جامعه گفت: «دانشجو به میدان آمده و میگوید من در وقایع نایستادم تا خون و خونریزی ادامه پیدا کند بلکه من بهدنبال کنش مدنی هستم. اگر به او اجازه داده شود، گروههای دیگر هم به میدان میآیند بعد گروههای اجتماعی متعدد دیگری ظهور میکنند که اینها مشروع هستند.»
ضرورت عبور حکومت از خود
این جامعهشناس با اشاره پیشنهاد چندی پیش خود مبنیبر لزوم «عبور حکومت از خودش» و «شکلگیری جمهوری سوم» و تن دادن به «تغییرات بنیادین»، گفت: «تا دیروز حکومت درمورد تغییرات بنیادین میگفت که پای بیگانه در میان است؛ هرج و مرج شکل میگیرد.» او در تشریح راه دستیابی به این فضا گفت: «چندین سال است که میگویم باید بنیادگراهای افراطی را دور ریخت. این پایدارچیها را از عرصه سیاست بیرون کنید، اجازه دهید جامعه مدنی حرف بزند، سیاستمدارها و روشنفکرهای ملی به میدان بیایند و ارتباط برقرار کنند. احزاب با نام و نشان بیایند حرف بزنند و جلسه بگذارند. فرآیند جریان «نهبهجنگ» شکل بگیرد تا دفاع از جنگ و آماده فروپاشی این کشور باشیم. آدمهایی که از صلح حرف میزنند بیشتر مطرح شوند. تلویزیون تغییر رفتار دهد. این تغییرات، با کار ساده و بدون جنگ و خونریزی ممکن است و آدمهای بهترمان میدان پیدا میکنند. دموکراسیخواهی در فرآیند مدنی قابل اعتنایی شکل میگیرد، دینمان را هم دور نمیریزیم و همهچیز میتواند سر جایش بماند.»
دانشجو باید آزاد باشد
از دیگر سو نجفقلی حبیبی، عضو ارشد انجمن مدرسین دانشگاهها نیز که با ایلنا گفتوگو میکرد در ارزیابی اعتراضات دانشگاهی با تاکید بر اینکه ضعف در نهادینه کردن گفتوگوی حقیقی در دانشگاه موجب انتقال اعتراض از فضای رسمی به دانشگاه شده، گفت: «اگر گفتوگوها صورت میگرفت آن هم با آزادی کامل و امنیت کامل یعنی دانشجو هم آزاد باشد حرفش را بزند و هم اطمینان داشته باشد که با بیان دیدگاهش مشکلی پیش نمیآید شاید این اتفاقات رخ نمیداد.» او ادامه داد: اگر بخواهیم بهجای نشستن و گفتوگو کردن، با برخورد چکشی و خشونت رفتار کنیم، نتیجهای نخواهد داشت. تاکنون هم نداشته است. چند بار باید این تجربه تکرار شود؟ در سالهای پس از انقلاب، هر چند وقت یکبار با شدت و ضعف با این مساله روبهرو بودیم. بنابراین مساله حل نشده و همچنان باقی است. راهحل آن هم بازگشت به گفتوگوست.
دانشجو دشمن کشور نیست
حبیبی تاکید کرد: «جوانان و دانشجویان دشمن این کشور نیستند. آرمانخواهند و میخواهند اوضاع بهتر شود. با این نگاه که آنان خیرخواهند میتوان با آنها گفتوگو کرد و با کمک استادان متخصص علوم اجتماعی، علومسیاسی و فرهنگی راهحلهای مناسبتری یافت.» او با خطاب قرار دادن مسوولان ادامه داد: «باید ارتباط خود را با دانشجویان بیشتر کنند. دانشجو اگر مشکلی دارد باید بتواند آن را راحت بیان کند و مسالهاش حل شود نه اینکه مشکلات انباشته شود و ناگهان به شکل انفجاری بروز کند.» او در پاسخ به این پرسش که بیتوجهی یا مواجهه امنیتی با مطالبات دانشجویان چه تبعاتی برای اعتماد عمومی، بهویژه در دانشگاهها دارد، گفت: وقتی فضا ملتهب میشود دیگر کار چندانی نمیتوان انجام داد. باید پیش از وقوع چنین اتفاقاتی و پیش از آنکه دانشگاه ملتهب شده راهکارهای لازم اندیشیده شود. اکنون که فضا ملتهب شده جمعوجور کردن آن بسیار دشوار است. البته همچنان باید کنترل و دقت شود که نیروهای بیرونی وارد دانشگاه نشوند و همه طرفها نیازمند ایثار، تحمل و خویشتنداری هستند؛ چه مسوولان بیرون از دانشگاه و چه در داخل دانشگاه. باید از هر عامل تنشآفرین جلوگیری شود از جمله ورود نیروهایی که حضورشان میتواند تحریککنندهتر باشد زیرا وقتی فضا عصبی است، ورود چنین نیروهایی وضعیت را بدتر میکند. حبیبی در پایان سخنانش در واکنش به نقدهایی که متوجه وزیر علوم است، تصریح کرد: «در این شرایط باید از وزیر علوم حمایت کرد و به او کمک داد. تا زمانی که ایشان بر سر کار است باید از او پشتیبانی شود. حتی اگر طرح استیضاح مطرح شود که فوری به برکناری منجر نمیشود اما فرض کنیم برکنار هم شد، فرد جدید چگونه میخواهد در فضای متشنج مدیریت خود را شروع کند؟ ابتدا باید به وزیر کمک کرد تا آرامش را به دانشگاه بازگرداند و سپس اگر لازم بود درباره استیضاح تصمیم گرفت. با برداشتن یک فرد مساله حل نخواهد شد. ممکن است عدهای خوشحال شوند که تغییری صورت گرفته اما این تغییر به نفع هیچکس نخواهد بود.»
