شوک روایتها در نفت
جهان صنعت- درحالیکه دادههای رهگیری نفتکشها، تصاویر ماهوارهای و گزارش رسانههای بینالمللی از ادامه خروج بخشی از محمولههای نفتی ایران از منطقه خلیجفارس حکایت دارند روایت دونالدترامپ، رییسجمهور آمریکا نمایش محاصره دریایی ایران و جلوگیری از خروج نفتکشهای ایران است. بازارهای جهانی اما واقعیتهای موجود را میبینند و روند روبهافزایش قیمت نفت و گزارشهای اقتصادی که کشورهای صنعتی از تاثیر افزایش قیمت نفت بر نرخ تورم آنها بهنمایش درمیآید نگرانیها را نسبتبه تداوم اینشرایط افزایش داده است.
برای معامله گران و تحلیلگران بازار نفت اینابهام ایجاد شده که اگر صادرات ایران همچنان ادامه داشته باشد اگرچه ممکن است بازار میتواند بخشی از نگرانیهای خود درباره کمبود عرضه را تعدیل کند اما اگر روایت محاصره دریایی بهواقعیت عملیاتی تبدیل شود شوکی تازه بهبازار جهانی انرژی وارد خواهد شد؛ شوکی که اثر آن میتوند ماهها ادامه داشته باشد.
نقشهها چه میگویند؟
نخستین گزارش از ادعای محاصره دریایی ایران ازسوی دونالد ترامپ را فایننشنالتایمز روشن کرد. اینرسانه بهنقل از شرکتهای رهگیری نفتکشها گزارش داد که جریان صادرات نفت ایران بهطور کامل متوقف نشده است. براساس دادههای منتشرشده طی روزهای اخیر چندین نفتکش حامل نفت ایران موفق شدند از منطقه خلیجفارس خارج شوند و مجموع محمولههای عبوری بهبیش از ۱۰میلیون بشکه رسیده است.
اینگزارش در عین حال تاکید کرد که مقصد نهایی برخی از اینمحمولهها هنوز بهطور دقیق مشخص نیست و نمیتوان با قطعیت گفت همه آنها بهمشتریان نهایی تحویل داده شدند اما همین میزان عبور نیز نشان میدهد صادرات ایران بهطور کامل متوقف نشده است.
گزارشهای دیگر را آسوشیتدپرس منتشر کرد و نوشت که گزارشها نشان میدهد دههانفتکش مرتبط با ایران توانستند محدودیتهای دریایی را دور بزنند و دستکم ۱۹نفتکش از خلیجفارس خارج شدند. ارزش بخشی از اینمحمولهها حدود ۹۱۰میلیوندلار برآورد شده است.
وبگاه تخصصی حملونقل دریایی لویدز لیست هم گزارش داد که از روز گذشته تا صبح امروز پنجشنبه تنها هفتکشتی از تنگه هرمز عبور کردند که ششمورد آن مربوط بهتجارت ایران بوده است.
درمقابل ایندادهها رییسجمهور پیشین آمریکا همچنان بر روایت متفاوتی تاکید دارد و اعلام کرده ایران تحت محاصره دریایی قرار گرفته و حتی امکان ذخیرهسازی نفت تولیدی خود را نیز از دست داده است.اگرچه اینادعا از نظر بازار انرژی اهمیت بسیار بالایی دارد زیرا اگر ظرفیت ذخیرهسازی ایران واقعا بهنقطه اشباع رسیده باشد کاهش صادرات میتواند بهکاهش تولید نفت منجر شود با اینحال تصاویر ماهوارهای منتشرشده از افزایش تعداد نفتکشهای پهلوگرفته در بندر چابهار نشان میدهد تنها طی چندروز تعداد ایننفتکشها از پنجفروند به ۹فروند رسیده است.
تسنیم در گزارشی در همین رابطه مینویسد: ایران توانسته با استفاده از بندر جاسک محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز را دور بزند. آمارها نشان میدهد باوجود محاصره دریایی آمریکا جریان صادرات نفت ایران بهچین همچنان پایدار مانده و در نیمه نخست ماه آوریل بهطور میانگین به۹۸۵هزار بشکه در روز رسیده است.
ایران توانسته با استفاده از بندر جاسک محدودیتهای ایجادشده در تنگه هرمز را دور بزند. اینبندر که در دریای عمان قرار دارد بهنفتکشها امکان میدهد بدون نیاز بهعبور از تنگه هرمز نفت خود را بارگیری کرده و مستقیما وارد آبهای آزاد شوند؛ موضوعی که تداوم صادرات انرژی بهچین را تضمین کرده است.
در فاصله ۱۳تا۲۲آوریل شرکت تحلیل داده «ورتکسا» ۳۵مورد عبور از محدوده محاصره آمریکا را ثبت کرده که شامل رفتوبرگشت کشتیهای مرتبط با ایران یا تحت تحریم بوده است. اینعملیاتها باعث شد دستکم ۷/۱۰میلیونبشکه نفت خام ایران از تنگههرمز عبور کند.
عامل تازه افزایش نااطمینانی
یکی از مهمترین عواملی که ابهام درباره عبور نفت ایران از تنگه هرمز را افزایش داده گزارشهای متعدد درباره توقیف نفتکشها در منطقه خلیجفارس و دریای عمان است. در یکی از اینموارد وزارت جنگ آمریکا اعلام کرده یککشتی مرتبط با نفت ایران را در اقیانوس هند توقیف کرده است. چنین اقداماتی نشان میدهد فشار عملیاتی بر صادرات ایران افزایش یافته و ریسک حملونقل دریایی در منطقه بهشدت بالا رفته است.
افزایش ریسک حملونقل بهطور مستقیم باعث افزایش هزینه بیمه و کرایه حمل نفتکشها میشود؛ موضوعی که خود بهافزایش قیمت نفت در بازار جهانی منجر خواهد شد. بازار جهانی نفت طی روزهای اخیر نشان داده نسبتبه هر تحول امنیتی مرتبط با ایران واکنش فوری نشان میدهد. بهعنوان نمونه فعالشدن سامانههای پدافندی در تهران باعث شد قیمت نفت برنت حدود ۵دلار افزایش پیدا کند.
ادامه محدودیتها در تردد دریایی از مسیر تنگههرمز و توقف مذاکرات میان تهران و واشنگتن از دیگر عواملی بوده که قیمت نفت را دوباره بهبالای مرز ۱۰۰دلار بازگردانده است. در معاملات اخیر قیمت نفت برنت بهبیش از ۱۰۶دلار در هر بشکه رسیده و نفت وست تگزاس نیز در محدوده بالای ۱۰۰دلار معامله شده است. اینافزایش قیمت نشان میدهد بازار همچنان احتمال تشدید اختلال در عرضه نفت ایران را جدی میگیرد.
برآوردها نشان میدهد در شرایط فعلی بین ۱۰تا۱۵درصد از عرضه جهانی نفت تحت تاثیر اختلالهای ناشی از محدودیتهای دریایی در منطقه قرار گرفته؛ رقمی که درصورت تشدید تنشها میتواند افزایش یابد. درهمینحال رییس آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده جهان با یکی از بزرگترین تهدیدهای امنیت انرژی در تاریخ مواجه شده و تاکنون حدود ۱۳میلیونبشکه در روز از عرضه جهانی نفت تحت تاثیر بحران قرار گرفته است.
این سطح از اختلال در عرضه درصورت تداوم میتواند بهیکی از عمیقترین بحرانهای انرژی جهان تبدیل شود و اثر آن نهتنها بر قیمت نفت بلکه بر زنجیره تامین کالاهای حیاتی نیز نمایان خواهد شد.
توقف مذاکرات و بازگشت نفت بهمدار صعود
یکی دیگر از عوامل مهمی که ابهام درباره عبور نفت ایران را تشدید کرده توقف مذاکرات میان تهران و واشنگتن است.براساس گزارشهای منتشرشده توقف اینمذاکرات باعث شده نگاه بازار از سناریوی نزدیکبودن توافق بهسناریوی تداوم بحران تغییر کند؛ تغییری که خود بهافزایش قیمت نفت منجر شده است.
تحلیلگران بازار انرژی معتقدند اگر چشمانداز بازگشایی مسیرهای صادراتی در کوتاهمدت از بین برود قیمت نفت میتواند افزایش بیشتری را تجربه کند. براساس دادههای منتشرشده ازسوی موسسات تحلیل بازار انرژی سهم عرضه جهانی نفت که در نتیجه بحرانهای ژئوپلیتیکی اخیر دچار اختلال شده بهحدود ۱۶درصد رسیده است.این میزان اختلال در مقایسه با بسیاری از بحرانهای تاریخی انرژی رقم قابلتوجهی محسوب میشود و نشان میدهد بازار جهانی نفت وارد مرحلهای حساس شده است. هرچند تحلیلگران تاکید میکنند اثر واقعی ایناختلال بر قیمتها بهعواملی مانند ظرفیت مازاد تولید دیگر کشورها ذخایر راهبردی و سطح تقاضای جهانی نیز بستگی دارد اما ادامه اینروند میتواند بازار را با کمبود عرضه مواجه کند.
ازیکسو تصاویر ماهوارهای گزارش شرکتهای رهگیری نفتکشها و دادههای رسانههای بینالمللی نشان میدهد صادرات ایران بهطور کامل متوقف نشده است. ازسویدیگر روایت سیاسی واشنگتن، افزایش توقیف نفتکشها و تشدید محدودیتهای دریایی نشان میدهد فشار بر صادرات ایران در حال افزایش است. همین تضاد روایتی باعث شده بازار جهانی نفت در وضعیت انتظار باقی بماند؛ وضعیتی که در آن حتی عبور یا توقف چند نفتکش میتواند مسیر قیمتها را تغییر دهد.
