ریسک ارز تکنرخی
آلبرت بغزیان، کارشناس اقتصادی و عضو هیات علمی دانشگاه تهران
برای درک درست الزامات تکنرخی کردن ارز در مرحله نخست باید از خود بپرسیم که اصولا تکنرخی کردن یعنی چه؟ تکنرخی کردن یعنی بانک مرکزی یک نرخ را در نظر بگیرد و به هرشخص، به هر محصول و به هر اندازه با همان نرخ ارز را تحویل بدهید. زمانی که کشور در محدودیت ارزی است، محدودیت مقدار داریم و به تبع آن باید محدودیت افراد نیز داشته باشیم؛ از طرفی این ارز را به هر کالایی هم نمیتوان تخصیص داد بنابراین واضح است که در شرایط تحریم تکنرخی کردن ارز معنایی ندارد.
پولها بلوکه شدهاند؛ تراستیها پول را بر نمیگردانند و به همین دلیل شخص مورد اعتمادی هم نداریم که پول را برگرداند. با توجه به این شرایط و زمان، تکنرخی کردن یک امر خطرناک است.
در نظر بگیرید که میخواهیم حمایت ارز ترجیحی ۲۸هزارو۵۰۰تومانی برای چند کالای اساسی را هم برداریم و داستان را با یک کالابرگ جمع کنیم و خسرانی که مردم دیدهاند را جبران کنیم! از هر سمت به این ماجرا نگاه کنیم، حال حاضر بدترین زمان برای اجرای این سیاست بود؛ برای اجرای این امر شرایط مهیا نبوده و به همین دلیل بازار چنین واکنشی نشان داده است.
در چنین شرایطی مهمترین بحث، نظارت است. حتی اگر کالاهایی بودند که شامل افزایش نرخ نمیشدند، در حال حاضر تحتتاثیر آن قرار میگیرند و نتیجهاش اتفاقی است که میبینیم برای کالاهای سادهای مانند تخممرغ و برنج افتاده است.
وزیر اقتصاد پیش از این گفته بود که این کالاها از قبل هم با نرخ آزاد قیمتگذاری میشوند بنابراین افزایش قیمت نرخ ارز نباید تغییر خاصی در قیمت آنها ایجاد کند. این در حالی است که میبینیم این کالاها به شدت تحتتاثیر تکنرخی کردن نرخ ارز قرار گرفتهاند.
باید دید که نظارتمان در کجای کار ایراد داشته است که بازار به این وضعیت در آمده است؟ ارز را به چه کسی دادهایم؟ کالا با چه کیفیتی وارد شده است؟ آیا کالا به بازار داده شده است یا واسطه؟ از آنجا که این بحث در بودجه هم لحاظ شده است، تنها با نظارت بر قیمتها میتوان جلوی تبعات منفی این اتفاق را تا جای ممکن گرفت.
در بحث یارانه به شکل کالابرگ طبیعتا نقد بهتر از کالاست اما چرا کالا انتخاب منطقیتری در این شرایط است؟ چون اگر مبلغ به شکل نقد به افراد تحویل داده شود ممکن است در زمان افزایش قیمت پیدا کند و قدرت خرید، تحت قیمت شناور و روز کالا درآید اما زمانی که میگویند سهم شما دو شانه تخممرغ است این یعنی قیمتها تا هرکجا هم که بالا برود سهم خانوار از این کالا محفوظ میماند.
