خاموشی نیمی از ظرفیت فولاد
منیر حضوری– درحالیکه صنعت فولاد ایران بهعنوان یکی از مهمترین صنایع ارزآور کشور به ظرفیت اسمی هدفگذاریشده در افق۱۴۰۴ نزدیک شده اما محدودیتهای گاز در ماههای سرد سال زنگ خطر کاهش تولید و افت ضریب بهرهبرداری را به صدا درآورده است؛ مسالهای که نهتنها تولید را با تهدید جدی مواجه بلکه ناکارآمدی زیرساختها را به مهمترین چالش این صنعت راهبردی تبدیل کرده است.
امسال میزان محدودیت گاز برخی کارخانهها حتی به حدود ۸۰درصد نیز رسید؛ موضوعی که عملا برخی کارخانه را با تعطیلی کامل مواجه کرد. طبق آمارها تولید فولاد کشور در سال۱۴۰۲ حدود ۳۲میلیون تن بوده اما در سال۱۴۰۳ این عدد به حدود ۳۰میلیون تن کاهش یافته این در حالی است که ظرفیت اسمی فولاد تا ۵۵میلیونتن قابل افزایش است بنابراین در عمل تنها حدود ۳۰میلیون تن از این ظرفیت فعال است که دلیل اصلی آن به مشکلات زیرساختی بازمیگردد.
هرچند در این مدت ظرفیتهای قابلتوجهی وارد مدار تولید شدهاند اما نکته ماجرا این است که ضریب بهرهبرداری از کارخانههای فولادی کشور در حال کاهش است و ظرفیتهای اسمی بالفعل نشدهاند، در نتیجه شاهد افزایش تولید واقعی نیستیم. براساس دادههای کلی میتوان گفت که تولید امسال بین ۳۰ تا ۳۲میلیون تن باشد بنابراین حدود نیمی از ظرفیت موجود کشور امکان تولید ندارد که علت اصلی آن کمبود انرژی و ضعف زیرساختهاست. در حالی اما عرضه گاز با مشکلات جدی مواجه شده و صنایع فولادی با محدودیتهای قابلتوجهی روبهرو هستند که صنعت فولاد یک صنعت ارزآور است و نقش مهمی در اقتصاد کشور دارد. فولاد دومین منبع ارزآوری غیرنفتی کشور و ستون بسیاری از صنایع پاییندستی شناخته میشود. نگاهی به مسیر کشورهایی مانند هند، ترکیه یا حتی برزیل نشان میدهد که فولاد دقیقا در نقطهای رشد کرده که دولتها آن را در صف آخر محدودیتها تعریف کردهاند. آنها پذیرفتهاند که فولاد فقط مصرفکننده انرژی نیست بلکه تبدیلکننده انرژی به ارزشافزوده، اشتغال و قدرت صنعتی نیز هست. در ایران اما فولاد اغلب اولین بخشی است که در مواجهه با ناترازی قربانی میشود. نتیجه این رویکرد، نه صرفهجویی انرژی بلکه انتقال هزینه سنگین به اقتصاد ملی است!
در مورد سیاستهای داخلی نیز باید گفت که با اینکه فولادسازان در سختترین سالهای تحریم آمریکا تولید، صادرات و سرمایهگذاری را متوقف نکردند اما وقتی گاز با محدودیت ۳۰ تا ۵۰درصدی قطع میشود نهفقط تولید که منطق سرمایهگذاری هم زیر سوال میرود. امروز مساله جدی این است که در شرایط کنونی و ناترازی در گاز چه تصمیمی میگیریم. اگر قرار باشد صنایع پیشران، برخلاف دستور صریح رییسجمهور در آذرماه، همچنان در صف اول محدودیت بایستند، معنایش آن است که تولید و اقتصاد در اولویت سیاستگذاریها نیست! این روند، دیر یا زود خود را در کاهش صادرات، افت سرمایهگذاری و تضعیف رشد اقتصادی نشان خواهد داد.
محدودیتهای ۸۰ درصدی
وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران در این خصوص به «جهانصنعت» گفت: امسال براساس آخرین اطلاعات، محدودیتهای گاز صنایع فولادی نسبتبه سالهای گذشته دیرتر اعمال شد. بهطور مشخص از ابتدای آذرماه حدود ۳۰ تا ۵۰درصد محدودیت گاز برای فولادیها در نظر گرفته شد. پس از دستور رییسجمهور مبنیبر تامین انرژی صنایع ارزآور در آذرماه انتظار میرفت این مساله اجرایی و محدودیتها برداشته شود اما متاسفانه اتفاقی نیفتاد. درواقع طبق این دستور، قرار بود محدودیت تامین گاز صنایع ارزآور در آذرماه حذف شود. در عمل اما اجرا نشد و ادامه پیدا کرد.
معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با اشاره به محدودیتهای ماه دی نیز گفت: در دیماه نیز این محدودیتها نهتنها کاهش نیافت بلکه در برخی مقاطع تشدید شد. در دورهای از سرمای شدید، میزان محدودیت گاز برخی کارخانهها حتی به حدود ۸۰درصد نیز رسید. این موضوع بهویژه در واحدهای احیا بسیار بحرانی است چراکه محدودیت بالای ۶۰درصد عملا به معنای تعطیلی واحد است و تولید آهن اسفنجی دیگر امکانپذیر نخواهد بود.
یعقوبی پیشبینی کرد: البته هنوز آمارها اعلام نشده اما پیشبینی میکنم که در دیماه با کاهش شدید تولید آهن اسفنجی و فولاد مواجه بودهایم. هرچند ممکن است تاثیر این کاهش در بخش فولاد کمی کمتر باشد زیرا برخی واحدها مواداولیه خود را از قبل تامین کردهاند. با این حال باید منتظر انتشار آمار رسمی دیماه بمانیم تا تصویر دقیقتری از وضعیت ارائه شود.
دی و بهمن نفسگیر!
معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران تاکید کرد که این کاهش احتمالا بر آمار تجمیعی تولید فولاد کشور نیز اثر بگذارد. از ابتدای سال جاری، تولید فولاد کشور روندی صعودی داشته است اما انتظار میرود شدت این روند صعودی در ماههای دی و بهمن کاهش یابد.
او با بیان اینکه هرچند تولید امسال نسبت به سال گذشته افزایش داشته ادامه داد: اگر آمارها را با دو سال قبل یعنی سال۱۴۰۲ که تولید حدود ۳۲میلیون تن بود، مقایسه کنیم، نکات مهمی آشکار میشود. در این مدت ظرفیتهای جدید قابلتوجهی وارد مدار تولید شدهاند. بهعنوان مثال در سال۱۴۰۲ ظرفیت فولاد کشور حدود ۴۰میلیون تن بود درحالیکه امسال این ظرفیت به حدود ۵۲میلیون تن رسیده است بنابراین صرف مقایسه میزان تولید کافی نیست. نکته مهم این است که ضریب بهرهبرداری از کارخانههای فولادی کشور در حال کاهش است. اگرچه ظرفیتهای جدیدی ایجاد شده اما متاسفانه این ظرفیتها بالفعل نشدهاند و نتوانستهاند به افزایش واقعی تولید فولاد کشور کمک کنند.
چالش زیرساختی
یعقوبی با اشاره به اهداف افق۱۴۰۴ اظهار داشت: باید به ظرفیت ۵۵میلیون تن میرسیدیم که از نظر اسمی میتوان گفت به این هدف دست یافتهایم. صنعت فولاد شاید تنها صنعتی باشد که به هدف ظرفیتسازی خود در برنامه افق ۱۴۰۴ رسیده اما متاسفانه زیرساختهای متناسب با این رشد توسعه پیدا نکردهاند. زیرساختهایی مانند برق، گاز، حملونقل، شبکه ریلی و سایر بخشها رشد کافی نداشتهاند و همین موضوع به چالش اصلی صنعت فولاد تبدیل شده است.
معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران تاکید کرد: امروز با وجود مشکلات ضریب بهرهبرداری صنعت فولاد کشور به حدود ۵۵درصد رسیده است؛ به این معنا که تقریبا نیمی از ظرفیت فولاد کشور خالی و ناتوان از تولید است. برآورد میشود تولید امسال بین ۳۰ تا ۳۲میلیون تن باشد یعنی حدود نیمی از ظرفیت موجود امکان تولید ندارد که علت اصلی این وضعیت، کمبود گاز و برق، ضعف زیرساختها و همچنین موانع صادراتی است.
