تعطیلی سلیقهای بازارسهام؛ چالش سرمایهگذاری
جهان صنعت- بازارسرمایه ایران در تله قوانین خلقالساعه گرفتار شده؛ مقرراتی که یکشبه تغییر میکنند و اعتماد را نابود میسازند. بهمن فلاح، کارشناس بازارسرمایه هشدار میدهد که دوماه تعطیلی بورس نتیجه همین تصمیمات سلیقهای و نبود قانون شفاف است و بازارسرمایه را کوتاهمدتی کرده است.
از مصادیق بارز این رویه میتوان به تغییرات مکرر در دامنه نوسان، حذف ناگهانی حجم مبنا، اعمال ممنوعیتهای موقت خرید و فروش روی نمادهای خاص و تغییر یکشبه مکانیسم عرضههای اولیه اشاره کرد. در اغلب این موارد نهاد ناظر بدون ارائه مدل جایگزین یا بازه انتقالی تصمیم خود را اعلام و اجرایی کرده است.
نتیجه چنینسیاستگذاری شتابزدهای خروج سرمایه حقیقی، افزایش ریسک سیستماتیک و تخریب اعتماد سهامداران خرد به کارشناسی نهادهای رسمی بوده است. سرمایهگذار حرفهای نیز در چنین فضایی توانایی برنامهریزی میانمدت و بلندمدت را از دست میدهد چراکه قواعد بازی در لحظه تغییر میکند.
مصوبات شورای عالی بورس دائمی شدهاند
فلاح به بررسی پدیده قوانین خلقالساعه در بازارسرمایه و تاثیرات مخرب آن بر روند سرمایهگذاری بورس پرداخت و توضیح داد: براساس قانون شورای عالی بورس متناسب با شرایط اضطراری اختیاراتی ازجمله تعطیلی بازار، کاهش یا افزایش دامنه نوسان و تغییر حجم مبنا را دارد. این قوانین به اقتضای شرایط تغییر میکنند. مشکل اصلی اینجاست که برخی از این مصوبات که برای شرایط اضطراری طراحی شده بودند به مرور زمان دائمی شدند مثلا دامنه نوسان ۳درصدی که در ابتدا برای شرایط ویژه درنظرگرفته شده بود اکنون به یک قاعده ثابت تبدیل شده است.
بازارسرمایه کوتاهمدتی شده است
این کارشناس بازارسرمایه درخصوص تاثیر این قوانین بر بازار افزود: قوانین خلقالساعه باعث شدند بازارسرمایه از حالت میانمدت و بلندمدت به بازاری کاملا کوتاهمدت تبدیل شود. سرمایهگذاری بلندمدت در بازار شکل نمیگیرد و نقدینگی به سمت بازارهای موازی سرازیر میشود. از سال۱۳۹۹ به بعد به طور میانگین سالی چهاریاپنجبار با این قوانین مواجه بودیم. اوج این پدیده در سالهای۱۴۰۳و۱۴۰۴ رخ داده است.
اقتصاد ایران درمعرض تصمیمات ناگهانی است
فلاح با اشاره به ریشه مشکلات در اقتصاد کلان کشور گفت: قوانین خلقالساعه در بازارسرمایه ریشه در تصمیمات خلقالساعه در اقتصاد کلان کشور دارد. اقتصاد ایران به دلیل ساختار سیاسی و شوکپذیری بالا همواره در معرض تصمیمات ناگهانی قرار دارد.
او بیان کرد: شوکهای ارزی، شوکهای انرژی و مسائل گمرکی از جمله عواملی هستند که به تصمیمات خلقالساعه در اقتصاد دامن میزنند. بیش از ۸۰درصد اقتصاد ایران دولتی است و این ساختار بستر مناسبی برای بروز قوانین موقتی و سلیقهای فراهم کرده است.
از سال۱۴۰۲ شوکهای پیاپی به بازارسرمایه ضربه زده است
فلاح افزود: از سال۱۴۰۲ به بعد شوکهای پیاپی به اقتصاد کشور وارد شده است. دولت سیزدهم نیمهتمام ماند، دولت چهاردهم روی کار آمد و بلافاصله درگیر جنگ۱۲روزه و سپس جنگ۴۰روزه شد. شوکهای اقتصادی مانند حذف ارز ترجیحی و اصلاح یارانههای انرژی نیز به بازارسرمایه ضربه زد.
اینکارشناس بازارسرمایه ادامه داد: بیش از ۶۰یا۷۰درصد صنایع ما صادراتمحور هستند و مستقیما از بازارهای بینالمللی و مسائل ارزی تاثیر میپذیرند. بههمیندلیل هر شوکی به اقتصاد کلان وارد شود بلافاصله کلیت بازارسرمایه دچار شوک میشود. این مسائل همگی بهصورت زنجیرهای به یکدیگر متصل هستند و نتیجه آنها قوانین خلقالساعه در بازارسرمایه است.
سازمانبورس باید برای شوکهای اقتصادی نسخه داشته باشد
این کارشناس بازارسرمایه تاکید کرد: بخشی از مشکلات بازارسرمایه ریشه در اقتصاد کلان کشور دارد و خارج از اختیارات سازمان بورس بوده اما بخش دیگری از این مشکلات در درون خود سازمان بورس قابل حل است. سازمان بورس باید برای مواقعی که شوکهای اقتصادی مانند جهش ناگهانی نرخ ارز، افزایش قیمت حاملهای انرژی یا تغییر قوانین گمرکی رخ میدهد فرآیندهای از پیش تعیین شدهای داشته باشد. این فرآیندها باید بهسرعت اجرا شوند تا پویایی بازار ازبین نرود. هدف اصلی تمام تصمیمگیریها باید حفظ پویایی بازار در هر شرایطی باشد.
وی با اشاره به وضعیت فعلی بازار گفت: مهمترین مسالهای که نارضایتی گسترده ایجاد کرده این است که تمام ابزارهای مالی و کالایی در بازارسرمایه فعال هستند اما بازارسهام که هسته اصلی بازارسرمایه محسوب میشود تعطیل است.»
طولانیشدن تعطیلی بازارسهام معضل ساختاری است
فلاح اضافه کرد: ابزارهای مالی و کالایی برای تقویت و حمایت از بازار بورس طراحی شدند اما اکنون بازار اصلی بیشاز دوماه است که تعطیل شده است. طولانیشدن تعطیلی بازارسهام به یکمعضل ساختاری تبدیل شده است.
او با انتقاد از فقدان قانون شفاف برای بازگشایی بازار افزود: جنگرمضان حدود ۴۰روز طول کشید. اکنون و در دوره پساجنگ بازارسرمایه باید فعالیت خود را ازسر میگرفت اما هیچ قانون مشخصی برای بازگشایی بازار وجود ندارد و نگاههای سلیقهای بر تصمیمگیریها حاکم شده است. یک روز صحبت از شفافسازی مطرح میشود روز دیگر اعلام میزان خسارتها و روزی دیگر بازگشایی صنعت به صنعت. اگر به قانون موجود عمل میشد نیازی به این همه تغییر رویه نبود.
ناتوانی در تصمیمگیری باعث شده سازمان بورس به قوانین خلقالساعه روی آورد
فلاح درخصوص نشستهای بینتیجه سازمان بورس گفت: سازمان بورس در این مدت تنها کاری که انجام داده برگزاری نشستهای پشت سر هم است. اکنون هرروز بهطور میانگین دوجلسه در سازمان برگزار میشود اما خروجی چندانی از این نشستها دیده نمیشود. ناتوانی در تصمیمگیری و اجرای قوانین اصلی باعث شده سازمان به سمت قوانین خلقالساعه روی آورد. به عبارت دیگر احساس خلأ قانونی یا اجرانشدن قوانین موجود زمینهساز بروز این قوانین موقتی شده است.
او افزود: اگر قرار بود سازمان با نشست و جلسه مسائل را مدیریت کند اصلا چه نیازی به رییس سازمان و معاون سازمان و مدیران بود؟ این افراد آمدند که قوانین مدون را اجرا کنند و مسوولیت اجرای آنها را برعهده دارند. نیازی به این همه مشاوره و نشست نیست.
این کارشناس بازارسرمایه با اشاره به گزارشهای کدال گفت: «تقریبا تمام بخشهای پولی و مالی کشور چه آنهایی که در دوره جنگ تعطیل و چه آنها که فعال بودند اکنون مشغول به کار هستند؛ از صنایع زراعی و مواد غذایی گرفته تا صنایع پالایشی، بانکی و بیمه. بهجز دویاسهصنعت که آسیب دیدند بقیه صنایع به فعالیت خود ادامه میدهند. با این وجود برخورد سلیقهای با موضوع باعث شده بازار بیش از دوماه تعطیل بماند.»
تعطیلی بازارسهام منطقی بهنظر نمیرسد
فلاح با اشاره به ابزارهای قانونی موجود گفت: اگر قانون بهدرستی اجرا و منابع صندوقهای حمایتی براساس قانون شارژ شود نیازی به این همه نگرانی و تاخیر در بازگشایی بازار نیست.
او تاکید کرد: شورای عالی بورس طبق قانون میتواند حداکثر سهروز بازار را تعطیل کند. جنگ که تمام و به آتشبس تبدیل شده بازار باید فعالیت خود را آغاز میکرد. تعطیلی بیش از دوماهه بازارسهام به خاطر دویاسهصنعت آسیبدیده منطقی بهنظر نمیرسد. اینوضعیت مشکلات ساختاری و اقتصادی زیادی ایجاد کرده است.
او خاطرنشان کرد: «نهادهای مربوطه باید فرآیندهایی تعریف کنند که در زمان بروز شوکهای ارزی، انرژی یا گمرکی تصمیمات خلقالساعه بهسرعت اتخاذ شوند بدون اینکه پویایی بازار را از بین ببرند. وزیر اقتصاد باید شخصا برای بازگشایی بازارسهام اقدام کنند. هرقدر که تاخیر بیشتر شود آسیبهای وارده به بازارسرمایه عمیقتر خواهد شد.»
سهامداران حقیقی از حق اظهارنظر محرومند
این کارشناس بازارسرمایه در پایان گفت: «سهامداران حقیقی که گردش مالی اصلی بازار را شکل میدهند هیچحقی برای اظهارنظر ندارند و از این حق محرومند. تمام بخشهای حقوقی و غیرحقوقی کشور از مجلس گرفته تا اتاق بازرگانی درباره بورس نظر میدهند غیراز خود فعالان اصلی بازارسرمایه.»
منبع: تجارت نیوز
