بازی بزرگ هرمز در پکن
جهان صنعت– بازار جهانی نفت در حالی وارد یکی از پرتنشترین مقاطع سالهای اخیر شده که همزمانی بحران ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، کاهش عرضه اوپک، آزادسازی ذخایر استراتژیک آمریکا و تحرکات تازه دیپلماتیک میان واشنگتن و پکن فضای جدیدی را در بازار انرژی شکل داده است. در معاملات روز سهشنبه نفت برنت با عبور دوباره از مرز ۱۰۵دلار و نفت وستتگزاس اینترمدیت آمریکا با نزدیک شدن بهکانال ۱۰۰دلاری نشان دادند که معاملهگران همچنان نگران تداوم اختلال در عرضه و تشدید نااطمینانیهای سیاسی هستند.
افزایش قیمتها تنها واکنش کوتاهمدت بهتحولات نظامی نیست بلکه بازتاب نگرانی عمیق بازار نسبتبه آینده امنیت انرژی جهان است. تداوم تنشها پیرامون تنگه هرمز، کاهش صادرات برخی تولیدکنندگان منطقه و نگرانی از طولانیشدن بحران موجب شده پرمیوم ریسک جنگ دوباره بهیکی از اجزای اصلی قیمت نفت تبدیل شود.
گلوگاهی که دوباره ملتهب شد
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا روز دوشنبه اعلام کرد آتشبس میان ایران و آمریکا وارد مرحله اجرا شده اما درهمان حال از اختلافات گسترده بر سر موضوعاتی مانند رفع محاصره دریایی، توقف کامل خصومتها، ازسرگیری فروش نفت ایران و جبران خسارات جنگ سخن گفت. همین ابهامات کافی بود تا بازار نسبتبه پایداری شرایط فعلی تردید داشته باشد.
دراینمیان تهران بار دیگر بر حاکمیت خود بر تنگههرمز تاکید کرد؛ مسیری که حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند و هرگونه اختلال در آن میتواند توازن بازار جهانی انرژی را بر هم بزند. حملات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و افزایش ناامنی دریایی در منطقه باعث شده تردد نفتکشها با دشواری بیشتری انجام شود و برخی صادرکنندگان منطقه ناچار بهکاهش صادرات شوند.
همین مساله باعث شد قیمت نفت در دوروز متوالی جهش قابلتوجهی را تجربه کند. نفت برنت به۱۰۵دلارو۷سنت و نفت آمریکا به۹۹دلارو۶سنت رسید؛ سطوحی که یادآور دورههای اوج بحران انرژی در سالهای گذشته است.
تحلیلگران معتقدند بازار اکنون بیش از هرچیز بهریسک اختلال در جریان عرضه واکنش نشان میدهد. حتی اگر صادرات نفت بهطور کامل متوقف نشود افزایش هزینه بیمه نفتکشها، طولانیشدن مسیرهای حملونقل و کاهش ظرفیت عملیاتی بنادر منطقه میتواند عرضه موثر نفت را کاهش دهد و قیمتها را بالا نگه دارد.
سقوط تولید اوپک و هشدار آرامکو
همزمان با افزایش نگرانیهای ژئوپلیتیکی دادههای عرضه نیز تصویر نگرانکنندهای از وضعیت بازار ترسیم میکنند. نظرسنجی رویترز نشان میدهد تولید نفت اوپک در آوریل با کاهش روزانه ۸۳۰هزاربشکه بهحدود ۰۴/۲۰میلیونبشکه رسیده که پایینترین سطح تولید این سازمان در بیش از دودهه گذشته محسوب میشود.
اینکاهش در حالی رخ داده که بازار پیشتر نیز با محدودیت ظرفیت مازاد روبهرو بود و بسیاری از اعضای اوپک توان افزایش سریع تولید را ندارند. درنتیجه هرگونه اختلال جدید میتواند فشار مضاعفی بر قیمتها وارد کند.
امین ناصر، مدیرعامل آرامکوی عربستانسعودی نیز روز دوشنبه هشدار داد اختلال در صادرات نفت ازطریق تنگههرمز ممکن است بازگشت ثبات بهبازار جهانی انرژی را تا سال۲۰۲۷ بهتاخیر بیندازد. او حتی از احتمال حذف حدود ۱۰۰میلیونبشکه نفت در هفته از بازار سخن گفت؛ هشداری که نشان میدهد بزرگترین بازیگران صنعت نفت جهان نیز نگران سناریوهای بدبینانه هستند.
در آمریکا نیز وضعیت چندان آرام نیست. تحلیلگران پیشبینی کردند ذخایر نفت خام آمریکا در هفته گذشته حدود ۷/۱میلیونبشکه کاهش یافته باشد؛ موضوعی که نشانه افزایش فشار بر عرضه داخلی است. افزایش قیمت بنزین در آمریکا تا سطح ۵۱/۴دلار در هر گالن نیز بهمسالهای سیاسی برای دولت ترامپ تبدیل شده و نگرانیها درباره تبعات تورمی افزایش قیمت انرژی را بالا برده است.
در واکنش بهاین وضعیت واشنگتن تصمیم گرفته بیش از ۵۳میلیونبشکه نفت از ذخایر استراتژیک خود را بهشرکتهای انرژی قرض دهد. شرکتهایی مانند اکسونموبیل، ترافیگورا و ماراتن از مهمترین دریافتکنندگان این نفت هستند. هدف اصلی این اقدام آرامکردن بازار و جلوگیری از جهش بیشتر قیمتها عنوان شده است.
با این حال بسیاری از کارشناسان معتقدند آزادسازی ذخایر استراتژیک تنها میتواند اثر کوتاهمدت داشته باشد و اگر بحران هرمز ادامه پیدا کند ذخایر استراتژیک نیز قادر بهمهار کامل بازار نخواهند بود. تجربه شوکهای نفتی گذشته نیز نشان داده بازار در شرایط جنگی بیشتر از هرچیز بهانتظارات و ریسکهای سیاسی واکنش نشان میدهد.
دیپلماسی برای مهار بحران انرژی؟
درکنار تحولات خاورمیانه نگاه بازار اکنون بهتحرکات دیپلماتیک میان آمریکا و چین نیز دوخته شده است. گزارشها حاکی از آن است که سفر احتمالی دونالد ترامپ بهچین در دستور کار قرار گرفته؛ سفری که میتواند یکی از مهمترین رویدادهای سیاسی و اقتصادی ماههای آینده باشد.
چین بهعنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان نقشی کلیدی در تعیین جهت بازار انرژی دارد. پکن نهتنها خریدار اصلی نفت خاورمیانه است بلکه در سالهای اخیر تلاش کرده با افزایش ذخایر استراتژیک و تنوعبخشی بهمنابع وارداتی آسیبپذیری خود را دربرابر بحرانهای ژئوپلیتیکی کاهش دهد.
اکنون بسیاری از تحلیلگران معتقدند یکی از اهداف اصلی گفتوگوهای احتمالی میان ترامپ و مقامهای چینی جلوگیری از تشدید بحران انرژی و مدیریت پیامدهای اقتصادی جنگ خواهد بود. آمریکا بهخوبی میداند که ادامه جهش قیمت نفت میتواند تورم جهانی را دوباره شعلهور کند و اقتصادهای بزرگ را وارد رکود تورمی تازهای کند؛ وضعیتی که نه واشنگتن و نه پکن تمایلی بهآن ندارند.
از سوی دیگر چین نیز نگران امنیت انرژی خود است. هرگونه اختلال بلندمدت در تنگه هرمز میتواند اقتصاد صنعتی چین را با فشار جدی مواجه کند. بههمین دلیل پکن در ماههای اخیر تلاش کرده نقش فعالتری در تحولات خاورمیانه ایفا کند و از گسترش بحران جلوگیری کند.
برخی تحلیلگران حتی معتقدند نزدیکی نسبی مواضع واشنگتن و پکن درباره لزوم ثبات بازار انرژی ممکن است بههمکاریهای مقطعی میان دوقدرت منجر شود هرچند رقابت راهبردی میان آنها همچنان پابرجاست.
بازار نفت اکنون در نقطهای قرار گرفته که همزمان از سهمتغیر اصلی تاثیر میپذیرد: متغیر اول ریسک ژئوپلیتیکی و آینده تنگههرمز است. دوم وضعیت عرضه جهانی و توان اوپک برای جبران کمبودها و سوم تحرکات دیپلماتیک قدرتهای بزرگ برای جلوگیری از گسترش بحران خواهد بود.
از همین رو معاملهگران هر خبر سیاسی را بهسرعت در قیمتها منعکس میکنند. اگر تنشها در خاورمیانه کاهش یابد احتمال عقبنشینی قیمتها وجود دارد اما درصورت تشدید بحران یا شکست مذاکرات سیاسی بازار میتواند وارد فاز جدیدی از جهش قیمت شود. بههمین دلیل نفت فعلا نه براساس منطق سنتی عرضهوتقاضا بلکه بیش از هرزمان دیگری بر پایه ریسک سیاسی معامله میشود.
