اقتصاد درآستانه بازآرایی
جهان صنعت– تحولات ژئوپلیتیک اخیر در منطقه بهویژه درگیریهای نظامی میان ایران، ایالاتمتحده و اسرائیل فراتر از یکبحران نظامی پیامدهای آن بهطور مستقیم بر اقتصاد منطقه و جهان اثر گذاشته است. براساس ارزیابیهای منتشرشده ازسوی برخی نهادهای بینالمللی اینتنشها در زمره شوکهای مهم اقتصادی سالهای اخیر قرار گرفته و آثار آن در حوزههایی همچون بازار انرژی، سرمایهگذاری و نظام مالی بینالمللی قابل مشاهده است. در همین زمینه گفتوگویی با دکتر طاهریپور، متخصص اقتصاد بینالملل و مجری پروژههای بزرگ زیرساختی و هتلسازی انجام دادیم تا ابعاد اقتصادی اینتحولات و چشمانداز پیشروی بازارهای منطقهای و جهانی را بررسی کنیم.
دکتر طاهریپور بهعنوان مدیر شرکت اکسین، یکی از مجموعههای فعال در حوزه سرمایهگذاری، توسعه زیرساخت، تجارت بینالملل و پروژههای راهبردی شناخته میشود. اینشرکت در سالهای اخیر با رویکردی توسعهمحور توانسته حضور خود را در ایران و بازارهای خارجی گسترش دهد و در حوزههای عمرانی، انرژی، معدن، لجستیک، گردشگری و صنایع پیشرفته فعالیت داشته باشد.
داخل ایران اکسین در اجرای پروژههای ساختمانی، تجاری، مسکونی و گردشگری در استانهایی مانند تهران، مازندران، خوزستان، مرکزی و قزوین نقشآفرینی کرده و همزمان در حوزه معدن، صادرات سنگ و زنجیره تامین و تجارت کالاهای اساسی نیز فعال است. در بخش انرژی و صنعت تمرکز اینمجموعه بر نفت، گاز، پتروشیمی و ابزار دقیق با هدف تقویت زیرساختهای صنعتی کشور و کاهش وابستگی بهفناوری خارجی قرار دارد.
در عرصه بینالمللی نیز اکسین با سرمایهگذاری در کشورهای اروپایی ازجمله آلمان، ترکیه، پرتغال، سوئیس و اتریش و اجرای پروژههای هتلداری در شهرهایی مانند مونیخ، هامبورگ، فرانکفورت و لوکزامبورگ توانسته جایگاه خود را در سطح بینالمللی تثبیت کند. رویکرد مدیریتی دکتر طاهریپور نیز بر جذب سرمایه، انتقال فناوری، اجرای پروژههای بزرگ و اتصال ظرفیتهای اقتصادی ایران بهبازارهای منطقهای و جهانی متمرکز است.
باتوجه بهتحولات اخیر ارزیابی شما از وضعیت اقتصاد منطقه چیست؟
اگر بخواهیم مبتنی بر داده صحبت کنیم گزارشهای اخیر برنامه توسعه سازمان ملل نشان میدهد که ایندرگیریها بین ۷/۳تا۶درصد از تولید ناخالص داخلی منطقه را کاهش داده که معادل ۱۲۰تا۱۹۴میلیارد دلار خسارت اقتصادی است. اینرقم عملا بیش از کل رشد اقتصادی سال قبل منطقه را خنثی کرده است. براساس همین گزارش میلیونهانفر در معرض فقر قرار گرفتند و شوک همزمان افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی فشار مضاعفی بر اقتصادهای در حال توسعه وارد کرده است. درواقع ما با یکشوک ترکیبی مواجه هستیم؛ شوکی که هم سمت عرضه(انرژی و تجارت) و هم سمت تقاضا(کاهش مصرف و سرمایهگذاری) را تحت تاثیر قرار داده است.
اینبحران چه تاثیری بر اقتصاد جهانی گذاشته است؟
طبق گزارشهای اخیر صندوق بینالمللی پول رشد اقتصاد جهانی در سال۲۰۲۶ بهحدود ۱/۳درصد کاهش یافته درحالیکه پیش از این در محدوده بالاتری پیشبینی میشد. اینکاهش مستقیما بهاختلال در بازار انرژی و افزایش نااطمینانی نسبت داده شده است. صندوق بینالمللی پول هشدار داده که درصورت تداوم درگیری رشد جهانی ممکن است حتی بهحدود ۵/۲درصد برسد و فشارهای تورمی نیز تشدید شود. از منظر مالی نیز بازارهای جهانی با افزایش نرخ بهره، کاهش ارزش سهام و افزایش نوسانات مواجه شدند؛ موضوعی که صندوق بینالمللی پول در تحلیلهای خود بهآن اشاره کرده و آن را نشانهای از سختتر شدن شرایط تامین مالی در سطح جهانی میداند.
اثرات اینبحران بر اقتصاد ایران چگونه بوده است؟
اقتصاد ایران پیش از ایننیز با چالشهای ساختاری مواجه بود اما جنگ اینفشارها را تشدید کرده است. براساس دادههای مرکز آمار تورم نقطهبهنقطه در پایان سال گذشته بهبیش از ۷۰درصد رسیده و تورم مواد غذایی حتی تا بیش از ۱۰۰درصد نیز افزایش یافته است. از سوی دیگر افزایش ریسک سیاسی باعث خروج سرمایه و کاهش تمایل سرمایهگذاران خارجی شده؛ پدیدهای که در بسیاری از اقتصادهای درگیر تنشهای ژئوپلیتیک مشاهده میشود.
آیا تجربه کشورهای دیگر بعد از جنگ میتواند برای ایران قابل استفاده باشد؟
قطعا. تجربه کشورهایی مانند عراق، بوسنی، ویتنام و حتی آلمان پس از جنگ جهانی دوم نشان میدهد که دوره پساجنگ میتواند بهیک نقطه جهش اقتصادی تبدیل شود. برای مثال آلمان غربی پس از جنگ جهانی دوم با اجرای اصلاحات ساختاری و جذب سرمایه خارجی در کمتر از یکدهه بهیکی از اقتصادهای پیشرو جهان تبدیل شد؛ پدیدهای که به«معجزه اقتصادی آلمان» معروف است. ویتنام نیز پس از جنگ و رفع تدریجی محدودیتهای بینالمللی با تمرکز بر صادرات و جذب سرمایهگذاری خارجی بهیکی از سریعترین اقتصادهای در حال رشد آسیا تبدیل شد. حتی در منطقه عراق پس از دورههای جنگ با اتکا بهسرمایهگذاری در زیرساختها و انرژی توانست بخشی از ظرفیت اقتصادی خود را بازیابی کند هرچند چالشهای نهادی همچنان باقی ماند. مطالعات صندوق بینالمللی پول نیز نشان میدهد که در بیش از ۱۲۰مورد از اقتصادهای پساجنگ موفقیت در بازسازی به سهعامل ثبات اقتصاد کلان، جذب سرمایه خارجی و اصلاح نهادهای اقتصادی وابسته بوده است.
در داخل کشور دیدگاههای اتاق بازرگانی را چگونه ارزیابی میکنید؟
نکته مهمی که در مواضع اخیر فعالان اقتصادی و اتاق بازرگانی دیده میشود تاکید بر نااطمینانی بهعنوان مهمترین مانع سرمایهگذاری است. اینموضوع کاملا با تجربه جهانی همخوانی دارد. در بسیاری از کشورها ازجمله بریتانیا گزارشهای اقتصادی نشان میدهد که در شرایط مشابه بنگاهها سرمایهگذاری را کاهش داده و بهسمت مدیریت ریسک و حفظ نقدینگی حرکت میکنند. در ایران نیز فعالان اقتصادی بر ضرورت ثبات مقررات پیشبینیپذیری اقتصاد و تسهیل ارتباط با بازارهای جهانی تاکید دارند. اینموارد پیششرط ورود سرمایه و فعالشدن ظرفیتهای اقتصادی است.
یکی از موضوعات مهم نقش فناوری و داده در اقتصاد آینده است. اینموضوع را چگونه میبینید؟
اقتصاد جهانی وارد مرحلهای شده که میتوان آن را «اقتصاد دادهمحور» نامید. در اینمدل داده بهاندازه نفت در قرنبیستم اهمیت دارد. حجم دادهها، سرعت پردازش و توان تحلیل تعیینکننده بهرهوری و مزیت رقابتی کشورهاست. شرکتهای بزرگ جهانی تصمیمات خود را براساس تحلیل دادههای عظیم اتخاذ میکنند و اینروند در حال گسترش است. درچنینشرایطی زیرساختهای دیجیتال و دسترسی بهاینترنت دیگر یکانتخاب نبوده بلکه یکضرورت اقتصادی است.
بهموضوع اینترنت اشاره کردید؛ اینمساله چه تاثیری بر اقتصاد دارد؟
دسترسی پایدار و باکیفیت بهاینترنت یکی از پیشنیازهای اصلی رشد اقتصادی در جهان امروز است. بدون اینزیرساخت حضور در زنجیره ارزش جهانی عملا غیرممکن میشود. در حوزههایی مانند گردشگری، تجارت الکترونیک، خدمات مالی و حتی پروژههای زیرساختی ارتباط مستمر با شبکههای جهانی یکضرورت است. محدودیت در اینحوزه بهطور مستقیم بهکاهش بهرهوری، افزایش هزینه مبادله و کاهش جذابیت سرمایهگذاری منجر میشود. اینموضوع کاملا اقتصادی است و ارتباطی با مباحث سیاسی ندارد همانطورکه هیچاقتصادی بدون برق یا حملونقل نمیتواند رشد کند بدون اینترنت نیز امکان رقابت در اقتصاد جهانی وجود ندارد.
آینده نظام مالی را در اینشرایط چگونه ارزیابی میکنید؟
نظام مالی جهانی درحال تغییر است. جنگ اخیر نشان داد که اختلال در سیستمهای سنتی میتواند بسیار سریع اتفاق بیفتد. افزایش نقش فناوریهای مالی، رشد ابزارهای دیجیتال و تغییر الگوهای انتقال سرمایه نشان میدهد که نظامهای بانکی باید خود را با شرایط جدید تطبیق دهند. افزایش بدهی جهانی که طبق هشدار صندوق بینالمللی پول ممکن است بهبیش از ۱۰۰درصد تولید ناخالص جهانی برسد نشاندهنده فشار مضاعف بر نظام مالی بینالمللی است .
جمعبندی شما از آینده اقتصاد ایران چیست؟
اقتصاد ایران در یکنقطه عطف قرار دارد. از یکسو فشارهای ناشی از تورم، کاهش درآمدهای ارزی و نااطمینانی وجود دارد و از سوی دیگر فرصت بازسازی و ورود بهاقتصاد دیجیتال مطرح است. اگر سیاستگذاری اقتصادی بر محور ثبات، شفافیت، توسعه زیرساختهای دیجیتال و تعامل اقتصادی تنظیم شود میتوان از ایندوره بهعنوان یکنقطه شروع جدید استفاده کرد.
تجربه جهانی نشان میدهد که هیچ کشوری صرفا با منابع طبیعی رشد نکرده بلکه اینکیفیت نهادها، دسترسی بهفناوری و توانایی اتصال بهاقتصاد جهانی بوده که مسیر توسعه را تعیین کرده است. باید پذیرفت اقتصاد جهانی منتظر نمیماند؛ کشورهایی که سریعتر خود را با تحولات جدید تطبیق دهند سهم بیشتری از آینده خواهند داشت.
