افشای تونل زیر بازار، نگرانیها درباره فروریزش را تشدید کرد
جهان صنعت– روزانه ۱۰هزار نفر در سه سرای بازار بزرگ تهران تردد دارند؛ هزار باب مغازه هم آنجاست. ممکن است نشانههایی همچون ترکخوردگی دیوارها روی این مغازهها یا غرفهها و سازههای اطراف دیده شده باشند اما هیچیک از آنها نمیدانستند که روی تونلی ۵کیلومتری راه میروند. اما چرا و چگونه این تونل حفر شد؟ تصوری که از حفر ۵هزار متر تونل زیر بازار بزرگ تهران، بدون آنکه کسی متوجه شود، شکل میگیرد، بیشتر به صحنهای از فیلم رستگاری در شاوشنگ شباهت دارد. در این فیلم، اندی دوفرین طی ۲۰سال بهتدریج تونلی برای فرار حفر و خاک حاصل را در لباسهایش پنهان میکرد تا هنگام هواخوری در حیاط زندان خالی کند.
حالا اما با اعلام خبر حفاری مخفیانه و غیرمجاز ۵هزارمتر تونل در زیر بازار بزرگ از شیوه انتقال حجم عظیم خاک تا نوع تجهیزات مورد استفاده مورد پرسش قرار میگیرد. آیا ابزار حفاری این افراد مانند اندی، تنها یک چکش بوده؟ آیا اساسا چنین عملیاتی در قلب یک شهر، آن هم در بازاری شلوغ و پرتردد مانند بازار بزرگ تهران، در سکوت، واقعا امکانپذیر است؟
تفاوت ماجرا اینجاست که اقدام دوفرین به آزادی او ختم میشد و خطری برای جان دیگران نداشت در حالی که حفاری در مرکز شهر میتواند با اقتصاد، بافت اجتماعی و مهمتر از همه جان مردم تهران و شاید حتی فراتر از آن کل کشور بازی کند. پرسش اصلی این است که چنین پروژهای چگونه و با چه پیامدهایی میتواند در سکوت پیش برود؟ به گزارش فرارو، فریبرز ناطقیالهی، بنیانگذار مقاومسازی و مدیریت بحران زلزله و دکترای مهندسی سازه از دانشگاه کلمبیای آمریکا به بررسی این مساله پرداخته و میگوید: «در پاییندست خیابان انقلاب شرایط خاک آبرفتی است و سطح آبهای زیرزمینی در این محدوده بالاست. هرگونه دخلوتصرف در چنین شرایطی میتواند پایداری مناطق اطراف تونل را در شعاعی حدود ۵۰۰ تا۶۰۰ متر تحتتاثیر قرار دهد بنابراین این مسالهای نیست که شهرداری یا وزارت مسکن و شهرسازی بتوانند بهسادگی از کنار آن عبور کنند.»
انتقال خاک بدون رویت افراد غیرعادی است
ناطقیالهی میگوید: «طبیعتا اگر حدود ۵کیلومتر تونل زیر بازار بزرگ تهران حفر شده باشد، بدون آنکه افرادی در آن محدوده یا در طول مسیر متوجه آن شده باشند، یا بدون اینکه برداشت و خروج حجم عظیم خاک دیده شده باشد امری غیرعادی است. همانطور که اغلب نیز چنین تصوری دارند. بهطور حتم نوعی هماهنگی باید وجود داشته باشد.»
چطور شریانهای حیاتی حین حفر دچار اختلال نشدند؟
ناطقیالهی ضمن اشاره به این مساله که در مقاطعی ممکن است خاکهایی که از زیر زمین برداشت شده، به سمت پروژههایی که در طول مسیر و روی سطح زمین فعال بودهاند منتقل و از آنجا خارج شده باشد، میگوید: «این احتمال وجود دارد که در مسیر، چند پروژه ساختمانی قرار داشته که خاکها از همان نقاط بیرون برده میشده است. اگر این اقدام بهصورت هدفمند انجام شده باشد، میتوان گفت شهرداری به این دلیل که پروژهای بزرگ،مانند یک شاپینگسنتر وجود داشته و جابهجایی حجم زیادی خاک امری طبیعی به نظر میرسیده، لزوما در جریان قرار نگرفته است هرچند تصور چنین موضوعی کمی دشوار است. دستگاههایی مانند آب و فاضلاب و شریانهای حیاتی نظیر لولههای برق و گاز نیز باید متوجه شکستگیها و اختلالهایی میشدند. به همین دلیل این مساله تا حدی تعجببرانگیز به نظر میرسد.»
در بازار بزرگ دیوارهای فرسوده را میتراشند تا مساحت مغازه زیاد شود
بنیانگذار مقاومسازی و مدیریت بحران زلزله میگوید: «در شرایطی که ایران امروز با آن مواجه است، علت این اقدام و حفر تونل زیر بازار بزرگ تهران علاوه بر انگیزههای اقتصادی میتواند دلایل دیگری نیز داشته باشد و هیچ احتمالی را نمیتوان بعید دانست. بهعنوان مثال بارها مشاهده شده است که در بازار بزرگ تهران دیوارهایی که خود بهطور ذاتی ضعیف هستند تراشیده میشوند تا مساحت مغازهها اندکی افزایش یابد. اینکه آیا این تونلها برای استفاده بهعنوان انبار یا برای مقاصد خاص دیگری حفر شدهاند، مشخص نیست اما در هر صورت نیازمند ارائه گزارشی رسمی و بررسی دقیق است.»
او اشاره میکند که در تاریخ ایران با نمونههایی از چنین اتفاقاتی مواجه بودهایم و ادامه میدهد: «بهعنوان مثال در بازدیدی که از بیمارستان امام خمینی در میدان توحید داشتم تا میزان مقاومبودن آن بررسی شود، مشخص شد تونلهایی در زیرمجموعه وجود دارد که ماشینرو هستند و دو جیپ میتوانند همزمان از کنار یکدیگر عبور کنند. این تونلها در زمان متفقین حفر شدهاند؛ در دورهای که در ابتدا قصد احداث بیمارستان وجود نداشت و پس از آن تصمیم به ساخت بیمارستان گرفته شد. در حال حاضر نیز گاهی تجهیزات میان ساختمانهای مختلف از طریق همین تونلها جابهجا میشود.»
ناطقیالهی اشاره میکند: «اینکه این تونلها به دلایل اقتصادی، نظامی یا هر علت دیگری ساخته شده باشند، اکنون قابل بررسی و کنترل است. اگر فرض بر این باشد که افرادی با چنین سطحی از پنهانکاری و به شکلی حرفهای دست به این اقدام زدهاند حالا که موضوع آشکار شده است، باید ابعاد مختلف و کموکیف ماجرا بهطور کامل و دقیق مورد بررسی قرار گیرد.» با توجه به تعداد قابلتوجه افراد حاضر در بازار، ناطقیالهی خطرات ناشی از این وضعیت را اینگونه برآورد میکند که «خطرات انسانی جدی در پی است و این موضوع اصلا جای شوخی ندارد. حتی در شرایط عادی و بدون حفر چنین تونلها و کانالهایی و بدون هرگونه دخل و تصرف در این ساختمانها، بازار بزرگ تهران یکی از خطرناکترین نقاط پایتخت محسوب میشود بهویژه با توجه به تراکم انسانی بسیار بالای آن.» او میافزاید: «اگر آتشسوزی رخ دهد، سیستم گاز دچار اختلال شود یا سیستم برق که در این منطقه اغلب مهندسی نشده است، با مشکل مواجه شود، همراه با وزن سنگین انبارها، وقوع هر حادثهای میتواند بسیار خطرناک باشد. اگر این حفاری واقعا انجام شده باشد، وضعیت بسیار جدی است و باید نگران امنیت حدود هزار باب مغازه و نزدیک به ۱۰هزار نفر حاضر در این محدوده بود.»
